Rủi ro tín dụng là gì? PD, LGD, EAD và cách tính tổn thất

Vì sao rủi ro tín dụng quan trọng

Cho vay là hoạt động tạo ra phần lớn thu nhập của ngân hàng thương mại, nên dư nợ cho vay thường chiếm phần lớn tổng tài sản. Chỉ cần một tỷ lệ nhỏ khoản vay không thu hồi được là lợi nhuận cả năm có thể bị xóa sạch, vì ngân hàng chỉ kiếm được vài phần trăm chênh lệch lãi suất trên mỗi khoản vay nhưng có thể mất toàn bộ gốc khi người vay vỡ nợ.

Rủi ro tín dụng không chỉ là chuyện của ngân hàng. Doanh nghiệp bán hàng trả chậm cho khách đang cấp tín dụng thương mại; nhà đầu tư mua trái phiếu doanh nghiệp đang cho tổ chức phát hành vay tiền. Cả hai đều chịu rủi ro đối tác không trả đúng hạn.

Rủi ro tín dụng đến từ đâu

Nguồn gốc rủi ro nằm ở cả người vay lẫn môi trường xung quanh. Thẩm định tín dụng truyền thống dùng khung 5C để xem xét người vay: tư cách (Character), năng lực trả nợ (Capacity), vốn tự có (Capital), tài sản bảo đảm (Collateral) và điều kiện kinh tế (Conditions).

• Rủi ro vỡ nợ: người vay mất khả năng trả nợ do kinh doanh thua lỗ, mất việc hoặc dòng tiền cạn.
• Rủi ro tập trung: cho vay quá nhiều vào một khách hàng, một nhóm liên quan hoặc một ngành, như bất động sản.
• Rủi ro đối tác: bên kia của hợp đồng phái sinh hoặc giao dịch liên ngân hàng không thực hiện nghĩa vụ.
• Rủi ro suy giảm tín nhiệm: người vay chưa vỡ nợ nhưng xếp hạng tụt, làm giá trị khoản nợ hoặc trái phiếu giảm.

Đo lường bằng PD, LGD và EAD

Theo cách tiếp cận của Basel, tổn thất tín dụng được tách thành ba nhân tố. PD (Probability of Default) là xác suất người vay vỡ nợ trong 12 tháng tới. LGD (Loss Given Default) là phần trăm dư nợ bị mất khi vỡ nợ, sau khi đã thu hồi từ tài sản bảo đảm, bằng 1 trừ tỷ lệ thu hồi. EAD (Exposure at Default) là dư nợ tại thời điểm vỡ nợ, gồm phần đã giải ngân và một phần hạn mức chưa rút mà người vay có thể rút thêm trước khi vỡ nợ.

Tích ba nhân tố là tổn thất dự kiến (Expected Loss, EL), khoản mà ngân hàng coi như chi phí kinh doanh thông thường và bù đắp bằng lãi suất cho vay và dự phòng. Phần tổn thất có thể vượt EL trong năm xấu gọi là tổn thất ngoài dự kiến (Unexpected Loss, UL), và đó là phần mà vốn chủ sở hữu của ngân hàng phải gánh.

Quản lý rủi ro tín dụng như thế nào

Quản lý rủi ro tín dụng đi theo vòng đời khoản vay: thẩm định trước khi cho vay, định giá lãi suất theo mức rủi ro, yêu cầu tài sản bảo đảm và điều kiện ràng buộc (covenant), giám sát sau giải ngân bằng hệ thống cảnh báo sớm, và cuối cùng là trích lập dự phòng, xử lý nợ khi có vấn đề.

Ở cấp danh mục, ngân hàng đặt hạn mức theo khách hàng, nhóm khách hàng liên quan và ngành để tránh tập trung, đồng thời chạy stress test để xem nợ xấu tăng đến đâu khi kinh tế suy giảm.

Rủi ro tín dụng ở Việt Nam

Tại Việt Nam, các tổ chức tín dụng phân loại nợ thành 5 nhóm, từ nhóm 1 (nợ đủ tiêu chuẩn) đến nhóm 5 (nợ có khả năng mất vốn). Nợ xấu là nợ thuộc nhóm 3, 4 và 5. Tỷ lệ nợ xấu và tỷ lệ bao phủ nợ xấu là hai chỉ số được nhà đầu tư nhìn đầu tiên khi đánh giá chất lượng tài sản của một ngân hàng.

Tiêu chí phân loại nợ, tỷ lệ trích lập dự phòng cụ thể cho từng nhóm và giới hạn cấp tín dụng do NHNN quy định và được điều chỉnh theo từng thời kỳ. Người học nên đọc văn bản hiện hành trên cổng thông tin của NHNN trước khi áp dụng con số cụ thể. Với khách hàng cá nhân, lịch sử trả nợ được ghi nhận tại Trung tâm Thông tin tín dụng Quốc gia (CIC), và nợ nhóm 3 trở lên trên CIC sẽ khiến việc vay mới rất khó khăn.

Formula

Example: Tính tổn thất dự kiến cho một khoản vay doanh nghiệp giả định

Common Mistakes

• Nghĩ rằng có tài sản bảo đảm thì không còn rủi ro tín dụng. Tài sản bảo đảm chỉ giảm LGD; giá trị tài sản có thể giảm, khó bán hoặc mất nhiều năm để xử lý.
• Chỉ tính dư nợ đã giải ngân làm EAD và bỏ quên hạn mức chưa rút. Doanh nghiệp sắp gặp khó thường rút hết hạn mức trước khi vỡ nợ.
• Nhầm PD với tỷ lệ nợ xấu hiện tại. PD là xác suất vỡ nợ trong tương lai của khoản vay đang tốt, còn tỷ lệ nợ xấu là kết quả đã xảy ra.
• Đánh giá người vay chỉ bằng tài sản bảo đảm mà bỏ qua năng lực tạo dòng tiền trả nợ (Capacity), vốn là chữ C quan trọng nhất trong 5C.
• Xem từng khoản vay riêng lẻ mà không nhìn rủi ro tập trung, ví dụ nhiều khách hàng khác nhau nhưng cùng phụ thuộc vào một chủ đầu tư bất động sản.

Quick Check

FAQ

Related Concepts

• Liquidity riskRủi ro thanh khoản