Tỷ giá hối đoái là gì? Cách đọc, yếu tố tác động và ví dụ

Cách đọc tỷ giá

Cặp tỷ giá viết dạng A/B cho biết 1 đơn vị đồng tiền A (đồng tiền yết giá) bằng bao nhiêu đơn vị đồng tiền B (đồng tiền định giá). Với USD/VND, tỷ giá tăng nghĩa là USD lên giá và VND mất giá; tỷ giá giảm nghĩa là VND lên giá.

Ngân hàng niêm yết hai mức: giá mua (bid) là giá ngân hàng mua ngoại tệ từ bạn, giá bán (ask) là giá ngân hàng bán ngoại tệ cho bạn. Giá bán luôn cao hơn giá mua, phần chênh lệch là thu nhập của ngân hàng. Giá mua tiền mặt thường thấp hơn giá mua chuyển khoản vì ngân hàng tốn chi phí kiểm đếm, bảo quản tiền mặt.

• Tỷ giá giao ngay (spot): mua bán và thanh toán gần như ngay lập tức.
• Tỷ giá kỳ hạn (forward): giá thỏa thuận hôm nay cho giao dịch thanh toán vào một ngày trong tương lai, dùng để phòng vệ rủi ro tỷ giá.
• Tỷ giá chéo: tính tỷ giá giữa hai đồng tiền thông qua đồng tiền thứ ba, thường là USD.

Những yếu tố tác động đến tỷ giá

Tỷ giá là giá cả, nên được quyết định bởi cung và cầu ngoại tệ. Mọi yếu tố làm tăng cầu USD hoặc giảm cung USD trong nước đều gây áp lực tăng tỷ giá USD/VND.

• Cán cân thương mại: xuất khẩu nhiều mang ngoại tệ về, nhập khẩu nhiều làm tăng cầu ngoại tệ.
• Dòng vốn: vốn FDI, kiều hối, dòng vốn đầu tư gián tiếp vào làm tăng cung ngoại tệ; dòng vốn rút ra làm điều ngược lại.
• Chênh lệch lãi suất: lãi suất USD tăng so với lãi suất VND khiến giữ USD hấp dẫn hơn.
• Chênh lệch lạm phát: lạm phát trong nước cao hơn nước ngoài làm đồng nội tệ mất sức mua và có xu hướng mất giá.
• Sức mạnh chung của USD trên thế giới, kỳ vọng và tâm lý thị trường, và hành động can thiệp của ngân hàng trung ương.

Tỷ giá tác động đến doanh nghiệp và nhà đầu tư

VND mất giá có lợi cho doanh nghiệp xuất khẩu vì mỗi USD thu về đổi được nhiều đồng hơn, nhưng gây bất lợi cho doanh nghiệp nhập khẩu nguyên liệu và doanh nghiệp vay nợ bằng ngoại tệ, vì chi phí và nợ quy đổi ra VND tăng lên. Hàng nhập khẩu đắt hơn còn có thể đẩy lạm phát tăng.

Với thị trường chứng khoán, tỷ giá tăng mạnh thường khiến nhà đầu tư nước ngoài lo ngại vì lợi nhuận quy đổi ra USD bị giảm, có thể dẫn đến bán ròng. Ngân hàng trung ương khi đó phải cân nhắc giữa giữ lãi suất thấp để hỗ trợ tăng trưởng và nâng lãi suất để ổn định tỷ giá.

Cơ chế tỷ giá ở Việt Nam

Từ năm 2016, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) điều hành theo cơ chế tỷ giá trung tâm: mỗi ngày NHNN công bố tỷ giá trung tâm giữa VND và USD dựa trên diễn biến cung cầu trong nước, biến động của một rổ đồng tiền chủ chốt và các cân đối vĩ mô. Các ngân hàng thương mại được mua bán USD giao ngay trong biên độ quanh tỷ giá trung tâm. Theo Quyết định 1747/QĐ-NHNN có hiệu lực từ 17.10.2022, biên độ này được nới từ ±3% lên ±5%.

Đây là cơ chế tỷ giá thả nổi có quản lý: tỷ giá được phép biến động theo thị trường nhưng NHNN can thiệp bằng điều chỉnh tỷ giá trung tâm, mua bán ngoại tệ từ dự trữ ngoại hối hay công cụ lãi suất khi cần. Hãy kiểm tra thông báo của NHNN để biết cơ chế và biên độ đang áp dụng.

Formula

Example: Rủi ro tỷ giá của một doanh nghiệp nhập khẩu giả định

Common Mistakes

• Đọc ngược chiều tỷ giá: USD/VND tăng là VND mất giá chứ không phải VND mạnh lên.
• Dùng giá mua ngoại tệ của ngân hàng để tính chi phí khi mình cần mua ngoại tệ; khi mua phải dùng giá bán của ngân hàng.
• Nghĩ rằng VND mất giá luôn tốt cho xuất khẩu, trong khi nhiều doanh nghiệp xuất khẩu cũng nhập nguyên liệu bằng USD.
• Bỏ qua nợ vay ngoại tệ khi đánh giá doanh nghiệp; khoản lỗ chênh lệch tỷ giá có thể xóa sạch lợi nhuận một năm.
• Lấy tỷ giá thị trường tự do làm căn cứ giao dịch chính thức, trong khi mua bán ngoại tệ phải qua tổ chức được phép.

Quick Check

FAQ