Margin chứng khoán là gì? Cách tính tỷ lệ ký quỹ và rủi ro

Margin hoạt động thế nào

Khi mở tài khoản ký quỹ, công ty chứng khoán cấp cho bạn một hạn mức cho vay. Với tỷ lệ ký quỹ ban đầu 50%, bạn có 100 triệu đồng thì có thể mua tối đa khoảng 200 triệu đồng cổ phiếu: 100 triệu là tiền của bạn, 100 triệu là tiền vay. Khoản vay chịu lãi tính theo ngày, và toàn bộ cổ phiếu trong tài khoản được dùng làm tài sản bảo đảm.

Chỉ những cổ phiếu nằm trong danh mục chứng khoán được phép ký quỹ mới được cho vay. Mỗi công ty chứng khoán có danh mục và tỷ lệ cho vay riêng cho từng mã, thường thận trọng hơn với cổ phiếu biến động mạnh hoặc thanh khoản thấp.

Ba tỷ lệ cần nắm

Tỷ lệ ký quỹ thực tế đo phần tài sản thực sự thuộc về bạn trong tổng giá trị chứng khoán ký quỹ. Khi giá giảm, tài sản ròng giảm nhanh hơn tổng giá trị vì khoản nợ giữ nguyên, nên tỷ lệ này rơi xuống rất nhanh.

• Tỷ lệ ký quỹ ban đầu: phần vốn tự có tối thiểu khi mua. Tỷ lệ 50% tương đương đòn bẩy tối đa 2 lần.
• Tỷ lệ ký quỹ duy trì: ngưỡng tối thiểu phải giữ. Rơi xuống dưới ngưỡng này, công ty chứng khoán phát lệnh gọi ký quỹ (call margin), yêu cầu nộp thêm tiền, chứng khoán hoặc bán bớt.
• Tỷ lệ xử lý (force sell): nếu nhà đầu tư không bổ sung kịp và tỷ lệ tiếp tục giảm đến ngưỡng xử lý, công ty chứng khoán được quyền bán chứng khoán trong tài khoản để thu hồi nợ, thường ở bất kỳ giá nào khớp được.

Vì sao margin nguy hiểm hơn bạn nghĩ

Đòn bẩy 2 lần nghĩa là giá giảm 20% thì bạn mất khoảng 40% vốn, chưa kể lãi vay. Nguy hiểm hơn, bán giải chấp thường xảy ra đúng lúc thị trường giảm mạnh, khi nhiều tài khoản cùng bị bán một lúc, tạo vòng xoáy: giá giảm kích hoạt bán giải chấp, bán giải chấp làm giá giảm tiếp. Nhà đầu tư bị bán ở vùng giá thấp và mất cơ hội phục hồi khi thị trường quay lại.

Lãi vay margin cũng là chi phí cố định chạy mỗi ngày. Nếu cổ phiếu đi ngang vài tháng, bạn vẫn lỗ phần lãi vay. Margin chỉ có lợi khi lợi nhuận kỳ vọng trên phần vốn vay cao hơn rõ rệt lãi suất vay.

Margin khác phái sinh và vay tiêu dùng thế nào

Margin vay tiền để sở hữu cổ phiếu thật, có thể nắm giữ lâu dài miễn là duy trì được tỷ lệ ký quỹ và trả lãi. Hợp đồng tương lai phái sinh không cần vay tiền nhưng có đòn bẩy cao hơn qua ký quỹ ban đầu và thanh toán lãi lỗ hằng ngày, và có ngày đáo hạn. Vay tín chấp hoặc thế chấp để mua cổ phiếu không bị bán giải chấp tự động nhưng rủi ro mất vốn còn lớn hơn vì khoản nợ vẫn phải trả dù cổ phiếu mất giá.

Quy định giao dịch ký quỹ ở Việt Nam

Theo Quy chế hướng dẫn giao dịch ký quỹ ban hành kèm Quyết định 87/QĐ-UBCK năm 2017 của Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, tỷ lệ ký quỹ ban đầu do công ty chứng khoán quy định nhưng không thấp hơn 50%, tỷ lệ ký quỹ duy trì không thấp hơn 30%, và UBCKNN có thể điều chỉnh các tỷ lệ này tùy tình hình thị trường. Trên thực tế, nhiều công ty chứng khoán đặt ngưỡng cao hơn mức tối thiểu và áp tỷ lệ riêng cho từng mã.

Sở giao dịch định kỳ công bố danh sách chứng khoán không đủ điều kiện giao dịch ký quỹ, ví dụ cổ phiếu bị cảnh báo, kiểm soát hoặc niêm yết chưa đủ thời gian. Trước khi dùng margin, hãy đọc kỹ hợp đồng: lãi suất, cách tính tỷ lệ, thời hạn bổ sung tài sản và thứ tự cổ phiếu bị bán khi xử lý.

Formula

Example: Đòn bẩy margin khuếch đại lãi lỗ như thế nào

Common Mistakes

• Dùng hết hạn mức margin ngay từ đầu, không còn dư địa để chịu biến động bình thường của thị trường.
• Chỉ nhìn lợi nhuận được khuếch đại mà không tính lãi vay, khoản chi phí chạy mỗi ngày kể cả khi cổ phiếu đi ngang.
• Không tự tính giá call margin và giá force sell, đến khi nhận cuộc gọi từ môi giới mới biết mình sắp bị bán.
• Dùng margin cho cổ phiếu thanh khoản thấp, biến động mạnh; khi bị xử lý, lệnh bán có thể khớp ở giá sàn nhiều phiên.
• Gồng lỗ bằng cách vay thêm margin để mua trung bình giá xuống, làm đòn bẩy và rủi ro tăng đúng lúc thị trường bất lợi.

Quick Check

FAQ