Nợ xấu là gì? Phân loại nợ, tỷ lệ nợ xấu và ví dụ

Vì sao nợ xấu quan trọng

Cho vay là hoạt động tạo ra phần lớn thu nhập của ngân hàng thương mại, và tiền cho vay chủ yếu là tiền gửi của người dân và doanh nghiệp. Khi khách hàng không trả nợ, ngân hàng vừa mất thu nhập lãi, vừa phải trích lập dự phòng làm giảm lợi nhuận, và trong trường hợp xấu có thể mất cả vốn gốc. Nợ xấu tăng cao làm suy yếu vốn, thanh khoản và niềm tin vào ngân hàng.

Với người đi vay, nợ xấu được ghi nhận trên hệ thống của Trung tâm Thông tin tín dụng Quốc gia Việt Nam (CIC). Khách hàng có nợ xấu thường rất khó vay mới hoặc mở thẻ tín dụng tại các tổ chức tín dụng khác trong một thời gian dài.

Năm nhóm nợ theo quy định hiện hành

Theo Thông tư 31/2024/TT-NHNN của Ngân hàng Nhà nước về phân loại tài sản có trong hoạt động của ngân hàng thương mại, chi nhánh ngân hàng nước ngoài (có hiệu lực từ 01.07.2024, đã được sửa đổi, bổ sung bởi Thông tư 37/2025/TT-NHNN), theo phương pháp định lượng, nợ được chia thành 5 nhóm chủ yếu dựa trên số ngày quá hạn. Ngoài tiêu chí số ngày, các khoản nợ được cơ cấu lại, miễn giảm lãi hoặc vi phạm quy định cũng bị chuyển sang nhóm rủi ro cao hơn.

Ngân hàng phải phân loại tất cả khoản nợ của cùng một khách hàng vào cùng một nhóm, là nhóm có rủi ro cao nhất. Ngân hàng còn phải điều chỉnh kết quả phân loại theo danh sách nhóm nợ do CIC cung cấp nếu nhóm nợ mình tự phân loại thấp hơn. Văn bản có thể tiếp tục được sửa đổi, người đọc nên kiểm tra bản hợp nhất mới nhất trên cổng thông tin của Ngân hàng Nhà nước.

• Nhóm 1 (nợ đủ tiêu chuẩn): nợ trong hạn hoặc quá hạn dưới 10 ngày và được đánh giá có khả năng thu hồi đầy đủ.
• Nhóm 2 (nợ cần chú ý): nợ quá hạn từ 10 ngày đến 90 ngày, hoặc nợ điều chỉnh kỳ hạn trả nợ lần đầu.
• Nhóm 3 (nợ dưới tiêu chuẩn): nợ quá hạn từ 91 ngày đến 180 ngày, nợ gia hạn lần đầu, nợ được miễn hoặc giảm lãi do khách hàng không đủ khả năng trả lãi.
• Nhóm 4 (nợ nghi ngờ): nợ quá hạn từ 181 ngày đến 360 ngày và một số khoản nợ cơ cấu lại.
• Nhóm 5 (nợ có khả năng mất vốn): nợ quá hạn trên 360 ngày và các trường hợp rủi ro rất cao khác.

Tỷ lệ nợ xấu và tỷ lệ bao phủ nợ xấu

Tỷ lệ nợ xấu bằng tổng dư nợ nhóm 3, 4, 5 chia cho tổng dư nợ cho vay khách hàng. Đây là chỉ tiêu được nhắc đến nhiều nhất khi đánh giá chất lượng tài sản của ngân hàng. Tuy nhiên tỷ lệ nợ xấu thấp chưa chắc là tốt: cần xem thêm nợ nhóm 2 (tiền thân của nợ xấu), nợ được cơ cấu lại, nợ đã bán hoặc đã xử lý bằng dự phòng trong kỳ.

Tỷ lệ bao phủ nợ xấu (LLR) bằng dự phòng rủi ro tín dụng chia cho nợ xấu, cho biết ngân hàng đã chuẩn bị bao nhiêu để hấp thụ tổn thất. Tỷ lệ trên 100% nghĩa là dự phòng đủ bù toàn bộ dư nợ xấu, chưa tính giá trị tài sản bảo đảm.

Trích lập dự phòng theo nhóm nợ

Theo Nghị định 86/2024/NĐ-CP, ngân hàng thương mại trích lập dự phòng cụ thể theo tỷ lệ: nhóm 1 là 0%, nhóm 2 là 5%, nhóm 3 là 20%, nhóm 4 là 50% và nhóm 5 là 100%, áp dụng trên phần dư nợ sau khi trừ giá trị khấu trừ của tài sản bảo đảm. Ngoài ra còn dự phòng chung bằng 0,75% tổng dư nợ từ nhóm 1 đến nhóm 4, sau khi loại trừ một số khoản theo quy định. Các tỷ lệ này áp dụng cho tổ chức tín dụng nói chung (trừ tổ chức tài chính vi mô có tỷ lệ riêng) và có thể thay đổi khi nghị định được sửa đổi.

Dự phòng được ghi vào chi phí, nên nợ xấu tăng làm lợi nhuận ngân hàng giảm ngay cả khi chưa mất tiền thật. Khi thu hồi được nợ, khoản dự phòng được hoàn nhập và làm lợi nhuận tăng trở lại.

Formula

Example: Nợ xấu và dự phòng của một ngân hàng giả định

Common Mistakes

• Cho rằng nợ xấu chỉ gồm khoản quá hạn: nợ trong hạn nhưng đã cơ cấu lại hoặc miễn giảm lãi vẫn có thể nằm trong nhóm 3 trở lên.
• Nhầm nợ nhóm 2 là nợ xấu: nhóm 2 là nợ cần chú ý, chưa phải nợ xấu theo quy định.
• Chỉ nhìn tỷ lệ nợ xấu thấp mà bỏ qua nợ nhóm 2 tăng, nợ đã bán cho công ty quản lý tài sản hoặc nợ đã xử lý bằng dự phòng trong năm.
• Nghĩ rằng trả hết nợ là thông tin nợ xấu biến mất ngay trên CIC; lịch sử tín dụng vẫn được lưu và ngân hàng vẫn xem xét khi cho vay mới.

Quick Check

FAQ

Related Concepts

• Group 2 debt (special mention)Nợ nhóm 2 (nợ cần chú ý)