Open banking là gì? Ngân hàng mở và Open API tại Việt Nam

Vì sao open banking quan trọng

Một người có tài khoản ở ba ngân hàng, một ví điện tử và một thẻ tín dụng thì dữ liệu tài chính của họ nằm rải rác ở năm nơi. Muốn biết tổng chi tiêu tháng, họ phải mở năm ứng dụng. Muốn vay vốn, họ phải tự in sao kê từng ngân hàng nộp cho bên cho vay. Open banking cho phép một ứng dụng được ủy quyền gom các dữ liệu này lại, nhanh và chính xác hơn nhiều.

Với thị trường, open banking hạ rào cản gia nhập: công ty fintech không cần là ngân hàng vẫn có thể xây dịch vụ quản lý tài chính cá nhân, chấm điểm tín dụng hay thanh toán dựa trên hạ tầng của ngân hàng. Cạnh tranh tăng lên thường dẫn đến sản phẩm tốt hơn và chi phí thấp hơn cho người dùng.

Open banking hoạt động như thế nào

Open API là một "cửa giao tiếp" chuẩn hóa mà ngân hàng mở ra để phần mềm của bên thứ ba gửi yêu cầu và nhận dữ liệu theo định dạng thống nhất. Thay vì khách hàng đưa mật khẩu internet banking cho ứng dụng khác (cách làm rủi ro gọi là screen scraping), khách hàng cấp quyền trực tiếp tại ngân hàng, ngân hàng cấp cho bên thứ ba một mã truy cập (token) có phạm vi và thời hạn giới hạn.

• Bước 1: Khách hàng dùng ứng dụng của bên thứ ba và yêu cầu kết nối tài khoản ngân hàng.
• Bước 2: Khách hàng được chuyển sang ngân hàng để xác thực và đồng ý rõ ràng: chia sẻ dữ liệu gì, cho ai, trong bao lâu.
• Bước 3: Ngân hàng cấp token cho bên thứ ba; bên thứ ba gọi API để lấy dữ liệu hoặc khởi tạo giao dịch trong phạm vi đã được đồng ý.
• Bước 4: Khách hàng có thể xem lại và rút lại sự đồng ý bất kỳ lúc nào; khi đó token hết hiệu lực.

Open banking tại Việt Nam: Thông tư 64/2024/TT-NHNN

Ngày 31.12.2024, NHNN ban hành Thông tư 64/2024/TT-NHNN quy định về triển khai giao diện lập trình ứng dụng mở trong ngành Ngân hàng, có hiệu lực từ 01.03.2025. Đây là văn bản pháp lý chuyên ngành đầu tiên quy định trực tiếp về Open API tại Việt Nam.

Thông tư đưa ra danh mục Open API cơ bản gồm ba nhóm: nhóm truy vấn thông tin lãi suất, tỷ giá của ngân hàng; nhóm truy vấn thông tin khách hàng như danh sách tài khoản, thông tin tài khoản, lịch sử giao dịch (cần sự đồng ý của khách hàng); và nhóm khởi tạo thanh toán, nạp và rút tiền ví điện tử, nhóm này chỉ được triển khai cho bên thứ ba là ngân hàng hoặc tổ chức cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán. Ngân hàng phải ký hợp đồng với bên thứ ba, áp dụng các tiêu chuẩn kỹ thuật và an toàn thông tin, và cung cấp công cụ trực tuyến để khách hàng tra cứu và rút lại sự đồng ý.

Theo điều khoản chuyển tiếp, ngân hàng đang kết nối dữ liệu khách hàng cá nhân với bên thứ ba phải gửi danh sách API và kế hoạch triển khai cho NHNN trước 01.07.2025 và tuân thủ đầy đủ Thông tư trước 01.03.2027. Việc xử lý dữ liệu cá nhân trong open banking còn phải tuân thủ pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân hiện hành.

Open banking và open finance

Open banking giới hạn ở dữ liệu và dịch vụ ngân hàng như tài khoản, thanh toán. Open finance mở rộng cùng nguyên tắc sang các lĩnh vực khác: chứng khoán, bảo hiểm, quỹ hưu trí, khoản vay. Khi dữ liệu từ nhiều lĩnh vực được kết nối với sự đồng ý của khách hàng, một ứng dụng có thể cho thấy bức tranh tài chính đầy đủ, từ tiền gửi, nợ vay đến danh mục đầu tư và bảo hiểm.

Lợi ích và rủi ro

Lợi ích chính gồm: người dùng kiểm soát dữ liệu của mình, hồ sơ vay vốn nhanh hơn, dịch vụ quản lý tài chính cá nhân tốt hơn, và người có ít lịch sử tín dụng có thể được đánh giá qua dữ liệu dòng tiền thực tế.

Rủi ro gồm: lộ lọt dữ liệu nếu bên thứ ba bảo mật kém, lạm dụng dữ liệu cho mục đích khách hàng không đồng ý, lừa đảo giả mạo màn hình xin cấp quyền, và tranh chấp trách nhiệm khi giao dịch sai. Vì vậy chỉ cấp quyền cho ứng dụng của tổ chức có uy tín, đọc kỹ phạm vi chia sẻ và định kỳ rà soát, rút lại các quyền không còn dùng.

Example: Thẩm định khoản vay nhỏ bằng dữ liệu qua Open API

Common Mistakes

• Hiểu open banking là ngân hàng công khai dữ liệu khách hàng. Dữ liệu cá nhân chỉ được chia sẻ khi khách hàng đồng ý, cho bên thứ ba được ủy quyền và trong phạm vi giới hạn.
• Đưa tên đăng nhập và mật khẩu internet banking cho ứng dụng khác để "kết nối tài khoản". Đây không phải open banking và rất rủi ro.
• Cấp quyền rộng hơn mức cần, ví dụ cấp cả quyền khởi tạo thanh toán cho một ứng dụng chỉ cần xem số dư.
• Nhầm open banking với open finance, hoặc cho rằng mọi dịch vụ tài chính đều đã có Open API.
• Cho rằng Thông tư 64/2024/TT-NHNN cho phép mọi bên thứ ba khởi tạo thanh toán, trong khi nhóm API này chỉ dành cho ngân hàng và tổ chức trung gian thanh toán.

Quick Check

FAQ

Related Concepts

• Financial technology (fintech)Fintech (công nghệ tài chính)