Lãi suất điều hành là gì? Các loại và tác động đến thị trường

Các loại lãi suất điều hành của NHNN

Mỗi mức lãi suất gắn với một kênh mà ngân hàng thương mại có thể vay tiền từ NHNN. Vì NHNN là người cho vay cuối cùng của hệ thống, giá của các kênh này trở thành mốc neo cho lãi suất trên thị trường liên ngân hàng và lan tỏa sang lãi suất huy động, cho vay.

• Lãi suất tái cấp vốn (refinancing rate): áp dụng khi NHNN cho ngân hàng vay có bảo đảm bằng giấy tờ có giá, thường được xem là trần của lãi suất thị trường liên ngân hàng ngắn hạn.
• Lãi suất tái chiết khấu (rediscount rate): áp dụng khi NHNN chiết khấu lại giấy tờ có giá ngắn hạn của ngân hàng, thường thấp hơn tái cấp vốn và có tác dụng như sàn.
• Lãi suất cho vay qua đêm trong thanh toán điện tử liên ngân hàng: áp dụng khi ngân hàng thiếu hụt vốn thanh toán cuối ngày.
• Lãi suất nghiệp vụ thị trường mở (OMO): lãi suất NHNN mua hoặc bán giấy tờ có giá với các ngân hàng để bơm hoặc hút tiền, là công cụ được dùng thường xuyên nhất.
• Ngoài ra NHNN có thể quy định trần lãi suất tiền gửi với một số kỳ hạn ngắn bằng đồng Việt Nam, như một công cụ hành chính.

Lãi suất điều hành tác động đến nền kinh tế thế nào

Cơ chế truyền dẫn diễn ra qua nhiều bước. Khi NHNN tăng lãi suất điều hành hoặc hút tiền qua OMO, chi phí vốn của ngân hàng tăng, lãi suất liên ngân hàng tăng, rồi ngân hàng nâng lãi suất huy động và cho vay. Doanh nghiệp và hộ gia đình vay ít hơn, chi tiêu và đầu tư chậm lại, áp lực lạm phát giảm. Khi NHNN giảm lãi suất, quá trình diễn ra theo chiều ngược lại để hỗ trợ tăng trưởng.

Truyền dẫn không tức thời: lãi suất liên ngân hàng phản ứng trong vài ngày, nhưng lãi suất cho vay và hoạt động kinh tế có thể mất vài quý. Mức độ còn phụ thuộc vào thanh khoản của hệ thống và nhu cầu vay thực tế.

Lãi suất điều hành và thị trường chứng khoán

Lãi suất là giá của tiền, nên tác động đến cổ phiếu qua ba kênh: chi phí lãi vay của doanh nghiệp, lợi suất của kênh đầu tư cạnh tranh như tiền gửi, trái phiếu, và tỷ lệ chiết khấu dùng để định giá dòng tiền tương lai. Lãi suất tăng thường gây áp lực lên định giá cổ phiếu, đặc biệt nhóm doanh nghiệp vay nợ nhiều như bất động sản, và nhóm được định giá cao nhờ kỳ vọng tăng trưởng xa.

Thị trường thường phản ứng với tín hiệu chính sách trước khi quyết định chính thức được ban hành. Vì vậy nhà đầu tư theo dõi lãi suất liên ngân hàng, khối lượng bơm hút qua OMO và phát biểu của NHNN để đoán hướng đi.

Lãi suất điều hành khác lãi suất thị trường thế nào

Lãi suất điều hành do NHNN quyết định bằng văn bản. Lãi suất thị trường, như lãi suất liên ngân hàng, lãi suất tiền gửi hay cho vay tại ngân hàng thương mại, hình thành từ cung cầu vốn và chỉ chịu ảnh hưởng gián tiếp từ lãi suất điều hành. Có những giai đoạn NHNN giữ nguyên lãi suất điều hành nhưng lãi suất liên ngân hàng biến động mạnh do thanh khoản hệ thống thay đổi.

Theo Quyết định 1123/QĐ-NHNN có hiệu lực từ 19.06.2023, lãi suất tái cấp vốn là 4,5%/năm, tái chiết khấu 3,0%/năm và cho vay qua đêm trong thanh toán điện tử liên ngân hàng 5,0%/năm. Các mức này được NHNN giữ ổn định trong thời gian dài sau đó; hãy kiểm tra quyết định mới nhất trên website NHNN để biết mức đang áp dụng.

Example: Lãi suất tăng ảnh hưởng lợi nhuận và giá trị doanh nghiệp giả định

Common Mistakes

• Nghĩ rằng NHNN giảm lãi suất điều hành thì lãi suất vay mua nhà giảm ngay. Truyền dẫn sang lãi suất cho vay thường mất nhiều tháng.
• Nhầm lãi suất tái cấp vốn với lãi suất tiền gửi tiết kiệm tại ngân hàng thương mại.
• Chỉ theo dõi các mức lãi suất điều hành chính thức mà bỏ qua OMO và lãi suất liên ngân hàng, nơi tín hiệu chính sách xuất hiện sớm hơn.
• Đánh giá mọi cổ phiếu chịu tác động như nhau, trong khi doanh nghiệp nợ cao, ngân hàng hay bất động sản nhạy với lãi suất hơn nhiều so với doanh nghiệp ít nợ.
• Bỏ qua tỷ giá: NHNN đôi khi phải cân nhắc giữa giảm lãi suất hỗ trợ tăng trưởng và giữ ổn định tỷ giá.

Quick Check

FAQ

Related Concepts

• Monetary policyChính sách tiền tệ
• InflationLạm phát