Relative Strength Index
Chỉ báo RSI
Chỉ báo RSI là gì? Công thức, cách tính và cách dùng đúng
RSI (Relative Strength Index, chỉ số sức mạnh tương đối) là chỉ báo động lượng do J. Welles Wilder đưa ra năm 1978, so sánh mức tăng trung bình với mức giảm trung bình của giá trong một số phiên gần nhất (mặc định 14 phiên). RSI dao động từ 0 đến 100; trên 70 thường được xem là vùng quá mua, dưới 30 là vùng quá bán.
RSI đo điều gì
RSI không đo giá cao hay thấp mà đo tốc độ và độ mạnh của biến động giá. Khi các phiên tăng vừa nhiều vừa mạnh hơn các phiên giảm, RSI tiến về gần 100; khi bên bán áp đảo, RSI lùi về gần 0. RSI quanh 50 cho thấy lực mua và lực bán đang cân bằng.
Vì là chỉ báo dao động trong một khung cố định, RSI giúp so sánh động lượng của các cổ phiếu có giá rất khác nhau, và giúp nhận ra khi một đợt tăng hay giảm đang đi quá nhanh so với chính lịch sử gần đây của nó.
Các cách đọc RSI phổ biến
Có bốn cách dùng RSI chính. Không cách nào là tín hiệu mua bán tự động; RSI nên được dùng như một lớp xác nhận cùng với xu hướng, khối lượng và vùng hỗ trợ, kháng cự.
- Vùng quá mua, quá bán: RSI trên 70 cho thấy giá tăng nhanh và có thể chững lại; dưới 30 cho thấy giá giảm nhanh và có thể hồi. Trong xu hướng mạnh, RSI có thể nằm trong vùng này rất lâu.
- Đường 50: RSI duy trì trên 50 thường đi cùng xu hướng tăng, dưới 50 đi cùng xu hướng giảm.
- Phân kỳ (divergence): giá tạo đỉnh mới cao hơn nhưng RSI tạo đỉnh thấp hơn là phân kỳ âm, cảnh báo đà tăng yếu đi; giá tạo đáy thấp hơn nhưng RSI tạo đáy cao hơn là phân kỳ dương.
- Phá vỡ trên chính đường RSI: vẽ đường xu hướng hoặc vùng hỗ trợ ngay trên đồ thị RSI; RSI phá vỡ đôi khi đi trước giá.
Vì sao RSI quá mua chưa chắc nên bán
Sai lầm phổ biến nhất là thấy RSI trên 70 thì bán, dưới 30 thì mua. Trong một xu hướng tăng mạnh, RSI có thể ở trên 70 nhiều tuần trong khi giá tiếp tục tăng; bán sớm vì quá mua là bỏ lỡ phần lớn con sóng. Tương tự, trong đợt giảm mạnh, RSI dưới 30 có thể còn xuống 20 hay 15 và giá tiếp tục giảm.
Nhiều nhà phân tích điều chỉnh ngưỡng theo xu hướng: trong xu hướng tăng, vùng 40 đến 50 thường đóng vai trò hỗ trợ và vùng quá mua có thể nâng lên 80; trong xu hướng giảm, vùng 50 đến 60 thường là kháng cự và vùng quá bán hạ xuống 20.
RSI khác Stochastic và MACD thế nào
Stochastic so giá đóng cửa với khoảng cao thấp trong một số phiên, nhạy hơn và cho nhiều tín hiệu hơn RSI, nhưng cũng nhiều tín hiệu nhiễu hơn. MACD đo khoảng cách giữa hai đường trung bình động, không giới hạn trong khung 0 đến 100 nên không có vùng quá mua quá bán cố định, phù hợp để theo dõi xu hướng hơn là đỉnh đáy ngắn hạn. Nhiều người dùng MACD để xác định xu hướng và RSI để chọn điểm vào lệnh trong xu hướng đó.
Dùng RSI trên thị trường Việt Nam
Hầu hết phần mềm biểu đồ của các công ty chứng khoán đều có sẵn RSI 14 phiên. Với cổ phiếu Việt Nam, cần lưu ý biên độ giá giới hạn mức biến động mỗi phiên, nên những cổ phiếu tăng trần hoặc giảm sàn liên tiếp có thể làm RSI kẹt ở vùng cực trị lâu hơn. Cổ phiếu thanh khoản thấp có thể cho RSI nhảy mạnh chỉ vì vài lệnh nhỏ.
Đồ thị giá cần được điều chỉnh cho cổ tức và phát hành thêm; nếu không, ngày giao dịch không hưởng quyền sẽ tạo một cú giảm giả làm RSI rơi đột ngột.
Formula
RSI = 100 - 100 / (1 + RS), với RS = Mức tăng trung bình / Mức giảm trung bình (n phiên)
- Mức tăng trung bình
- Trung bình các mức tăng giá đóng cửa trong n phiên (phiên giảm tính là 0). Từ phiên thứ n + 1, cập nhật theo cách làm mượt của Wilder: (Trung bình cũ × (n - 1) + Mức tăng hôm nay) / n.
- Mức giảm trung bình
- Trung bình các mức giảm giá đóng cửa (lấy giá trị dương) trong n phiên, phiên tăng tính là 0, cập nhật theo cùng cách.
- n
- Số phiên tính toán, mặc định 14.
Nếu mức giảm trung bình bằng 0 thì RSI bằng 100.
Example: Tính RSI 14 phiên cho một cổ phiếu giả định
Cổ phiếu Công ty Hưng Thịnh (số liệu giả định) sau 14 phiên có mức tăng trung bình 600 đồng/phiên và mức giảm trung bình 400 đồng/phiên. Phiên tiếp theo, giá đóng cửa tăng 1.200 đồng.
- RS hiện tại = 600 / 400 = 1,5.
- RSI = 100 - 100 / (1 + 1,5) = 100 - 40 = 60.
- Phiên mới: mức tăng trung bình = (600 × 13 + 1.200) / 14 = 9.000 / 14 ≈ 642,9 đồng.
- Mức giảm trung bình = (400 × 13 + 0) / 14 = 5.200 / 14 ≈ 371,4 đồng.
- RS mới = 642,9 / 371,4 ≈ 1,731; RSI mới = 100 - 100 / 2,731 ≈ 63,4.
Một phiên tăng mạnh gấp đôi mức tăng trung bình chỉ đẩy RSI từ 60 lên khoảng 63,4, vì cách làm mượt của Wilder giữ lại phần lớn lịch sử. RSI vì thế phản ánh động lượng của cả giai đoạn, không phản ứng quá mức với một phiên đơn lẻ.
Common Mistakes
- Bán ngay khi RSI vượt 70 trong một xu hướng tăng mạnh, bỏ lỡ phần lớn con sóng.
- Bắt đáy chỉ vì RSI dưới 30 trong khi xu hướng giảm chưa có dấu hiệu kết thúc.
- Thấy phân kỳ là vào lệnh ngay, trong khi phân kỳ có thể kéo dài nhiều nhịp trước khi giá thực sự đảo chiều.
- Dùng RSI trên đồ thị giá chưa điều chỉnh cổ tức, phát hành thêm, tạo tín hiệu giả vào ngày giao dịch không hưởng quyền.
- Thay đổi số phiên liên tục để RSI cho ra kết quả mình muốn thấy, thay vì kiểm định một thiết lập cố định.
Quick Check
Q1. Mức tăng trung bình 14 phiên là 900 đồng, mức giảm trung bình là 300 đồng. RSI bằng bao nhiêu?
Q2. Cổ phiếu đang trong xu hướng tăng mạnh, RSI ở mức 78 trong 3 tuần. Cách hiểu hợp lý nhất là gì?
Q3. Giá tạo đỉnh mới cao hơn đỉnh trước, nhưng RSI tạo đỉnh thấp hơn. Đây là tín hiệu gì?
FAQ
Nên dùng RSI bao nhiêu phiên?
14 phiên là mặc định và được dùng rộng rãi nhất. Số phiên ngắn hơn (như 7 hoặc 9) nhạy hơn nhưng nhiễu hơn; số phiên dài hơn (như 21) mượt hơn nhưng chậm hơn.
RSI có dùng cho đầu tư dài hạn được không?
Có thể dùng RSI trên đồ thị tuần hoặc tháng để nhận biết những giai đoạn thị trường hưng phấn hay bi quan quá mức. Nhưng quyết định dài hạn vẫn nên dựa trên giá trị doanh nghiệp; RSI chỉ hỗ trợ chọn thời điểm.
RSI và quá mua, quá bán có phải là một?
Quá mua, quá bán là trạng thái giá tăng hoặc giảm quá nhanh; RSI là một trong các công cụ đo trạng thái đó, bên cạnh Stochastic, MFI hay Bollinger Bands.
RSI có chính xác không?
Không chỉ báo nào chính xác tuyệt đối. RSI tính từ giá quá khứ nên luôn đi sau giá; hiệu quả phụ thuộc vào bối cảnh xu hướng và cách kết hợp với quản trị rủi ro.