Doanh thu là gì? Điều kiện ghi nhận doanh thu và ví dụ

Vì sao doanh thu là con số được soi kỹ nhất

Doanh thu là dòng đầu tiên của báo cáo kết quả kinh doanh và là điểm khởi đầu cho gần như mọi phân tích: tăng trưởng, biên lợi nhuận, vòng quay tài sản, định giá theo P/S. Doanh thu cũng là chỉ tiêu nhạy cảm nhất trước sai sót và gian lận, vì ghi nhận sớm hơn thực tế hoặc ghi nhận doanh thu không có thật là cách nhanh nhất để làm đẹp báo cáo.

Vì vậy chuẩn mực kế toán đặt ra điều kiện chặt chẽ về thời điểm ghi nhận. Hiểu những điều kiện này giúp người đọc nhận ra khi nào doanh thu tăng là thật, khi nào chỉ là kéo doanh thu kỳ sau về kỳ này.

Điều kiện ghi nhận doanh thu bán hàng theo VAS 14

Chuẩn mực kế toán Việt Nam VAS 14 về doanh thu và thu nhập khác quy định doanh thu bán hàng chỉ được ghi nhận khi thỏa mãn đồng thời năm điều kiện. Doanh thu cung cấp dịch vụ có bộ điều kiện riêng, dựa trên phần công việc đã hoàn thành tại ngày lập báo cáo.

• Doanh nghiệp đã chuyển giao phần lớn rủi ro và lợi ích gắn liền với quyền sở hữu sản phẩm, hàng hóa cho người mua.
• Doanh nghiệp không còn nắm giữ quyền quản lý hàng hóa như người sở hữu hoặc quyền kiểm soát hàng hóa.
• Doanh thu được xác định tương đối chắc chắn.
• Doanh nghiệp đã thu được hoặc sẽ thu được lợi ích kinh tế từ giao dịch bán hàng.
• Xác định được chi phí liên quan đến giao dịch bán hàng.

Doanh thu, doanh thu thuần và thu nhập khác

Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ là doanh thu gộp theo giá bán. Trừ các khoản giảm trừ doanh thu, gồm chiết khấu thương mại, giảm giá hàng bán và hàng bán bị trả lại, ta có doanh thu thuần. Các chỉ số như biên lợi nhuận luôn dùng doanh thu thuần.

Không phải mọi khoản tiền vào đều là doanh thu bán hàng. Lãi tiền gửi, cổ tức được nhận, lãi tỷ giá là doanh thu hoạt động tài chính. Tiền thu từ thanh lý tài sản cố định, tiền phạt khách hàng vi phạm hợp đồng là thu nhập khác. Tiền vay, tiền chủ sở hữu góp vốn và thuế giá trị gia tăng thu hộ Nhà nước không phải doanh thu.

Doanh thu khác tiền thu được

Theo nguyên tắc cơ sở dồn tích, doanh thu ghi nhận khi quyền được hưởng đã phát sinh. Bán chịu hôm nay thì ghi doanh thu hôm nay và ghi một khoản phải thu khách hàng. Ngược lại, khách trả tiền trước khi nhận hàng thì doanh nghiệp ghi nhận khoản người mua trả tiền trước (nợ phải trả), chỉ ghi doanh thu khi giao hàng. Tiền thu trước cho dịch vụ nhiều kỳ, như phí bảo trì một năm, là doanh thu chưa thực hiện và được phân bổ dần theo thời gian cung cấp dịch vụ.

Theo IFRS 15, doanh thu được ghi nhận theo mô hình 5 bước, xoay quanh việc chuyển giao quyền kiểm soát hàng hóa, dịch vụ cho khách hàng. Kết quả thường giống VAS 14 với giao dịch đơn giản, nhưng có thể khác với hợp đồng gồm nhiều nghĩa vụ hoặc giá thay đổi.

Formula

Example: Xác định doanh thu tháng 12 của một công ty điện máy

Common Mistakes

• Ghi doanh thu khi nhận tiền đặt cọc hoặc tiền trả trước, trong khi hàng chưa giao hay dịch vụ chưa thực hiện.
• Tính thuế giá trị gia tăng đầu ra vào doanh thu; thuế GTGT là khoản thu hộ Nhà nước, không phải lợi ích kinh tế của doanh nghiệp.
• Gộp lãi tiền gửi, lãi thanh lý tài sản vào doanh thu bán hàng khi tính tăng trưởng hay biên lợi nhuận.
• Ghi nhận toàn bộ hợp đồng dịch vụ nhiều kỳ vào doanh thu ngay khi ký hoặc khi thu tiền, thay vì phân bổ theo phần việc đã hoàn thành.

Quick Check

FAQ

Related Concepts

• Income statementBáo cáo kết quả hoạt động kinh doanh