Accounts Payable
Phải trả người bán
Accounts payable (phải trả người bán) là số tiền doanh nghiệp còn nợ nhà cung cấp vì đã nhận hàng hóa, dịch vụ nhưng chưa thanh toán. Đây là nợ ngắn hạn trên balance sheet (bảng cân đối kế toán), ở Việt Nam theo dõi trên tài khoản 331. Phải trả người bán là nguồn tài trợ vốn lưu động không có lãi rõ ràng, nhưng có chi phí ẩn nếu bỏ lỡ chiết khấu thanh toán sớm.
Explanation
Khi nhà cung cấp cho trả chậm 30 hay 60 ngày, doanh nghiệp được dùng hàng trước, trả tiền sau. Khoản này giảm nhu cầu vay vốn lưu động và làm ngắn cash conversion cycle (chu kỳ chuyển đổi tiền mặt). Vì vậy các nhà bán lẻ lớn thường có số ngày trả tiền dài hơn số ngày bán hàng, tức là dùng tiền của nhà cung cấp để vận hành.
Chỉ số chính là payables turnover (vòng quay phải trả) và days payable outstanding, DPO (số ngày trả tiền bình quân). DPO tăng có thể là doanh nghiệp đàm phán tốt hơn, nhưng cũng có thể là dấu hiệu thiếu tiền và đang trả chậm. Cần đọc cùng dòng tiền hoạt động và tỷ lệ nợ quá hạn với nhà cung cấp.
Trả chậm không miễn phí khi nhà cung cấp cho chiết khấu thanh toán sớm, ví dụ điều khoản "2/10 net 30": trả trong 10 ngày được giảm 2%, nếu không thì trả đủ trong 30 ngày. Bỏ chiết khấu này tương đương đi vay với lãi suất năm rất cao, nên thường rẻ hơn khi vay ngân hàng để trả sớm.
Cần phân biệt accounts payable với các khoản phải trả khác như chi phí phải trả (accruals), lương phải trả, thuế phải nộp, và với nợ vay có lãi. Đối ứng của accounts payable ở phía nhà cung cấp chính là accounts receivable (phải thu khách hàng).
Key Points
- Là nợ ngắn hạn với nhà cung cấp, theo dõi trên TK 331.
- DPO dài giúp giảm nhu cầu vốn lưu động nhưng có thể là dấu hiệu thiếu tiền.
- Bỏ chiết khấu thanh toán sớm có chi phí ẩn rất cao tính theo năm.
- Không gộp phải trả người bán với nợ vay có lãi khi tính đòn bẩy.
- Kéo dài trả chậm quá mức làm hỏng quan hệ và uy tín với nhà cung cấp.
Formula
Payables turnover = COGS / Average accounts payable; DPO = 365 / Payables turnover; Cost of forgoing discount = d / (1 - d) × 365 / (Net days - Discount days)
- COGS
- Giá vốn hàng bán trong năm (hoặc tổng giá trị mua hàng nếu có số liệu), trên báo cáo kết quả kinh doanh.
- Average accounts payable
- Bình quân phải trả người bán đầu năm và cuối năm, trên bảng cân đối kế toán.
- d
- Tỷ lệ chiết khấu thanh toán sớm, ví dụ 2% viết là 0,02.
- Net days, Discount days
- Hạn thanh toán cuối cùng và hạn hưởng chiết khấu, ví dụ 30 và 10 ngày.
Công thức chi phí bỏ chiết khấu là lãi suất đơn quy năm; tính theo lãi kép sẽ còn cao hơn.
Examples
Worked Example
Tính DPO và chi phí bỏ chiết khấu
Công ty CP Thực phẩm Đồng Xanh (số liệu giả định) có giá vốn năm 18.250 triệu đồng, phải trả người bán đầu năm 1.800 triệu đồng, cuối năm 2.200 triệu đồng. Một nhà cung cấp đề nghị điều khoản 2/10 net 30.
- Phải trả bình quân = (1.800 + 2.200) / 2 = 2.000 triệu đồng.
- Vòng quay phải trả = 18.250 / 2.000 = 9,125 lần; DPO = 365 / 9,125 = 40 ngày.
- Chi phí bỏ chiết khấu = 0,02 / 0,98 × 365 / (30 - 10) = 0,020408 × 18,25 ≈ 37,24%/năm.
- Nếu vay ngân hàng 10%/năm để trả sớm, mỗi đồng chiết khấu bỏ lỡ đắt hơn khoảng 27,24 điểm phần trăm.
Đồng Xanh trả nhà cung cấp sau trung bình 40 ngày. Với điều khoản 2/10 net 30, công ty nên trả trong 10 ngày nếu vay được dưới 37,24%/năm, vì bỏ chiết khấu là nguồn vốn rất đắt.
Real-World Scenario
Chuỗi siêu thị đàm phán kỳ hạn thanh toán
Anh Toàn, giám đốc tài chính một chuỗi siêu thị mini (giả định), bán hàng thu tiền mặt ngay, hàng tồn quay vòng 25 ngày và đang trả nhà cung cấp sau 20 ngày.
Anh Toàn đàm phán kéo kỳ hạn lên 45 ngày với các nhà cung cấp lớn, đổi lại cam kết sản lượng và thanh toán đúng hạn tuyệt đối. Chu kỳ chuyển đổi tiền mặt từ dương 5 ngày chuyển thành âm 20 ngày, chuỗi có thêm tiền mở cửa hàng mới mà không cần vay. Anh vẫn trả sớm các nhà cung cấp nhỏ có chiết khấu hấp dẫn.
Common Mistakes
Common Mistake
Giữ tiền đến ngày 30 để "tiết kiệm"
Một kế toán nhận hóa đơn 500 triệu đồng điều khoản 2/10 net 30 và quyết định trả vào ngày 30 để giữ tiền lâu hơn, trong khi công ty có hạn mức vay lãi 10%/năm.
Công ty mất chiết khấu 500 × 2% = 10 triệu đồng. Nếu vay 490 triệu đồng trong 20 ngày để trả sớm, lãi chỉ khoảng 490 × 10% × 20 / 365 ≈ 2,68 triệu đồng. Cách đúng là so chi phí bỏ chiết khấu (khoảng 37%/năm) với lãi vay trước khi quyết định ngày trả.
- Coi phải trả người bán là vốn miễn phí, bỏ qua chi phí chiết khấu thanh toán sớm bị bỏ lỡ.
- Kéo dài trả chậm quá mức khiến nhà cung cấp tăng giá, siết tín dụng hoặc ngừng giao hàng.
- Hiểu DPO tăng luôn là tốt mà không kiểm tra tình trạng thiếu tiền của doanh nghiệp.
- Gộp phải trả người bán vào nợ vay khi tính tỷ lệ đòn bẩy tài chính.
Exam Tip
ACCA FM thường cho điều khoản chiết khấu thanh toán sớm và yêu cầu tính chi phí bỏ chiết khấu quy năm; CFA Level I (Corporate Issuers) hỏi DPO trong chu kỳ chuyển đổi tiền mặt.