Accounts Receivable
Phải thu khách hàng
Accounts receivable (phải thu khách hàng) là số tiền khách hàng còn nợ doanh nghiệp vì đã nhận hàng hoặc dịch vụ nhưng chưa thanh toán. Đây là tài sản ngắn hạn trên balance sheet (bảng cân đối kế toán), ở Việt Nam theo dõi trên tài khoản 131. Doanh thu đã ghi nhận nhưng tiền chưa về, nên phải thu lớn và kéo dài là dấu hiệu dòng tiền đang bị giam.
Explanation
Bán chịu giúp doanh nghiệp tăng doanh số, nhất là trong B2B nơi khách hàng quen trả sau 30, 60 hay 90 ngày. Theo accrual accounting (kế toán dồn tích), doanh thu được ghi nhận khi giao hàng, còn tiền về sau; khoảng cách đó nằm trong accounts receivable. Doanh nghiệp có lãi trên báo cáo nhưng thiếu tiền trả lương thường là vì phải thu tăng quá nhanh.
Để quản lý, doanh nghiệp theo dõi bảng tuổi nợ (aging report) phân nhóm khoản phải thu theo số ngày quá hạn, và các chỉ số receivables turnover (vòng quay phải thu) và days sales outstanding (số ngày thu tiền bình quân). Khoản phải thu có nguy cơ không đòi được được trích allowance for doubtful accounts (dự phòng phải thu khó đòi), nên trên bảng cân đối phải thu được trình bày theo giá trị thuần.
Ở Việt Nam, số dư tài khoản 131 thường đã bao gồm thuế GTGT 10% trên hóa đơn, trong khi doanh thu trên báo cáo kết quả kinh doanh không gồm VAT. Vì vậy khi tính số ngày thu tiền, con số có thể cao hơn thực tế khoảng 10% nếu không điều chỉnh. Cũng cần tách phải thu khách hàng với các khoản phải thu khác (cho vay, tạm ứng, phải thu bên liên quan), vốn thường là nơi ẩn rủi ro.
Phải thu khách hàng là một phần của working capital (vốn lưu động) và cash conversion cycle (chu kỳ chuyển đổi tiền mặt). Đối ứng của nó ở phía người mua chính là accounts payable (phải trả người bán).
Key Points
- Là tài sản ngắn hạn: doanh thu đã ghi nhận nhưng tiền chưa thu.
- Theo dõi bằng bảng tuổi nợ, vòng quay phải thu và DSO.
- Trình bày theo giá trị thuần sau dự phòng phải thu khó đòi.
- Ở Việt Nam số dư TK 131 thường gồm VAT, cần lưu ý khi tính DSO.
- Phải thu tăng nhanh hơn doanh thu là dấu hiệu cảnh báo về chất lượng lợi nhuận.
Formula
Receivables turnover = Revenue / Average accounts receivable; DSO = 365 / Receivables turnover
- Revenue
- Doanh thu thuần (lý tưởng là doanh thu bán chịu) trong năm, trên báo cáo kết quả kinh doanh.
- Average accounts receivable
- Bình quân phải thu khách hàng đầu năm và cuối năm, lấy từ bảng cân đối kế toán.
- DSO
- Days sales outstanding: số ngày bình quân từ lúc bán tới lúc thu được tiền.
Nếu phải thu gồm VAT mà doanh thu không gồm VAT, có thể chia số dư phải thu cho 1,1 trước khi tính để so sánh công bằng hơn.
Examples
Worked Example
Tính vòng quay phải thu và tiền giải phóng được
Công ty TNHH Thiết bị Y tế Hòa Bình (số liệu giả định) có doanh thu năm 36.500 triệu đồng, phải thu đầu năm 4.000 triệu đồng, cuối năm 6.000 triệu đồng. Điều khoản bán chịu là 30 ngày.
- Phải thu bình quân = (4.000 + 6.000) / 2 = 5.000 triệu đồng.
- Vòng quay phải thu = 36.500 / 5.000 = 7,3 lần.
- DSO = 365 / 7,3 = 50 ngày, chậm hơn điều khoản 30 ngày là 20 ngày.
- Doanh thu mỗi ngày = 36.500 / 365 = 100 triệu đồng; nếu rút DSO về 35 ngày, tiền giải phóng = 100 × (50 - 35) = 1.500 triệu đồng.
Hòa Bình đang để khách hàng chiếm dụng trung bình 50 ngày doanh thu. Rút ngắn DSO 15 ngày giải phóng khoảng 1.500 triệu đồng tiền mặt, tương đương một khoản vay ngắn hạn không phải trả lãi.
Real-World Scenario
Giám đốc tài chính siết chính sách bán chịu
Chị Hạnh, CFO một công ty phân phối vật liệu xây dựng (giả định), thấy bảng tuổi nợ có 18% số dư quá hạn trên 90 ngày, tập trung ở ba đại lý.
Chị Hạnh đặt hạn mức tín dụng theo từng đại lý, ngừng giao hàng khi nợ quá hạn vượt 60 ngày, tặng chiết khấu 1% nếu thanh toán trong 10 ngày và giao mục tiêu thu tiền cho đội bán hàng thay vì chỉ mục tiêu doanh số. Sau hai quý, tỷ lệ quá hạn trên 90 ngày giảm và nhu cầu vay vốn lưu động giảm theo.
Common Mistakes
Common Mistake
Vui mừng vì doanh thu tăng mà không nhìn phải thu
Một nhà đầu tư thấy công ty X tăng doanh thu 20%, từ 500 lên 600 tỷ đồng, nhưng không để ý phải thu tăng 60%, từ 100 lên 160 tỷ đồng, và operating cash flow (dòng tiền hoạt động) giảm.
DSO cuối kỳ tăng từ 100 / 500 × 365 = 73 ngày lên 160 / 600 × 365 ≈ 97 ngày. Doanh thu có thể đến từ việc nới điều kiện bán chịu hoặc ghi nhận sớm. Cách đúng là luôn đối chiếu tốc độ tăng phải thu với tốc độ tăng doanh thu và xem dòng tiền hoạt động.
- Coi phải thu như tiền mặt, trong khi một phần có thể không bao giờ thu được.
- Tính DSO bằng số dư phải thu đã gồm VAT chia cho doanh thu không gồm VAT mà không điều chỉnh.
- Gộp phải thu khách hàng với phải thu khác, che mất các khoản cho bên liên quan vay.
- Chỉ đặt mục tiêu doanh số cho đội bán hàng mà không gắn với việc thu tiền.
Exam Tip
CFA Level I (Financial Statement Analysis) hay hỏi receivables turnover, DSO và dấu hiệu ghi nhận doanh thu sớm khi phải thu tăng nhanh hơn doanh thu; ACCA FM hỏi chính sách tín dụng và chi phí chiết khấu thanh toán sớm.