Audit Opinion
Ý kiến kiểm toán
Audit opinion (ý kiến kiểm toán) là kết luận của kiểm toán viên độc lập, trình bày trong báo cáo kiểm toán, về việc báo cáo tài chính có phản ánh trung thực và hợp lý trên các khía cạnh trọng yếu theo khuôn khổ lập và trình bày áp dụng hay không. Có bốn loại: chấp nhận toàn phần, ngoại trừ, trái ngược và từ chối đưa ra ý kiến. Loại ý kiến phụ thuộc vào việc sai sót có trọng yếu không và có lan toả không.
Explanation
Ý kiến kiểm toán là phần người đọc báo cáo tài chính quan tâm nhất, vì nó cho biết số liệu có đáng tin để ra quyết định cho vay, đầu tư hay không. Unmodified opinion (ý kiến chấp nhận toàn phần) nghĩa là kiểm toán viên không thấy sai sót trọng yếu chưa điều chỉnh. Ba loại còn lại là modified opinion (ý kiến không phải chấp nhận toàn phần).
Cách xác định dựa trên hai câu hỏi. Thứ nhất, vấn đề là sai sót trọng yếu (misstatement) hay không thu thập được đủ bằng chứng (inability to obtain evidence)? Thứ hai, ảnh hưởng có pervasive (lan toả) không, tức là ảnh hưởng tới nhiều khoản mục, chiếm phần lớn báo cáo hoặc làm thay đổi bản chất bức tranh tài chính? Sai sót trọng yếu nhưng không lan toả dẫn tới qualified opinion (ngoại trừ); trọng yếu và lan toả dẫn tới adverse opinion (trái ngược). Thiếu bằng chứng trọng yếu nhưng không lan toả dẫn tới ngoại trừ; trọng yếu và lan toả dẫn tới disclaimer of opinion (từ chối đưa ra ý kiến).
Cần phân biệt ý kiến với các đoạn bổ sung: Emphasis of Matter (đoạn nhấn mạnh) lưu ý người đọc về vấn đề đã được trình bày đúng trong thuyết minh, ví dụ bất định trọng yếu liên quan đến hoạt động liên tục; nó không làm thay đổi ý kiến. Báo cáo của công ty niêm yết còn có thể có Key Audit Matters (vấn đề kiểm toán trọng yếu) theo chuẩn mực quốc tế.
Ở Việt Nam, VSA 700, 705 và 706 quy định về hình thành ý kiến và các đoạn bổ sung. Cổ phiếu niêm yết có thể bị đưa vào diện cảnh báo hoặc kiểm soát khi báo cáo kiểm toán có ý kiến ngoại trừ, trái ngược hoặc từ chối, và có thể bị huỷ niêm yết nếu tình trạng nghiêm trọng kéo dài nhiều năm theo quy định hiện hành.
Key Points
- Bốn loại: chấp nhận toàn phần, ngoại trừ, trái ngược, từ chối đưa ra ý kiến.
- Ngoại trừ: trọng yếu nhưng không lan toả; trái ngược hoặc từ chối: trọng yếu và lan toả.
- Trái ngược là do sai sót; từ chối là do không thu thập được đủ bằng chứng.
- Đoạn nhấn mạnh không làm thay đổi ý kiến kiểm toán.
- Ý kiến không phải chấp nhận toàn phần có thể khiến cổ phiếu bị cảnh báo trên sàn.
Examples
Worked Example
Xác định loại ý kiến khi hàng tồn kho bị ghi tăng
Công ty CP Thép Tân Long (số liệu giả định) có lợi nhuận trước thuế 30.000 triệu đồng, tổng tài sản 400.000 triệu đồng. Mức trọng yếu tổng thể là 5% lợi nhuận trước thuế. Hàng tồn kho bị ghi tăng 2.400 triệu đồng do không lập dự phòng giảm giá, ban giám đốc từ chối điều chỉnh. Ngoài khoản này không có sai sót khác.
- Mức trọng yếu: 30.000 × 5% = 1.500 triệu đồng.
- Sai sót 2.400 triệu đồng > 1.500 triệu đồng nên trọng yếu.
- Mức độ so với lợi nhuận: 2.400 / 30.000 = 8%; so với tổng tài sản: 2.400 / 400.000 = 0,6%.
- Sai sót chỉ nằm ở một khoản mục, không biến lãi thành lỗ, nên không lan toả.
Kiểm toán viên đưa ra ý kiến ngoại trừ, nêu rõ trong đoạn cơ sở của ý kiến ngoại trừ rằng hàng tồn kho và lợi nhuận bị ghi tăng 2.400 triệu đồng.
Real-World Scenario
Không được chứng kiến kiểm kê
Kiểm toán viên được bổ nhiệm sau ngày kết thúc niên độ nên không chứng kiến kiểm kê hàng tồn kho của một chuỗi siêu thị. Hàng tồn kho chiếm 60% tổng tài sản và hồ sơ nhập xuất không cho phép kiểm tra lùi.
Đây là trường hợp không thu thập được bằng chứng, ảnh hưởng trọng yếu và lan toả vì hàng tồn kho chi phối cả giá vốn, lợi nhuận và tài sản. Kiểm toán viên từ chối đưa ra ý kiến. Nhà đầu tư đọc thấy điều này nên coi số liệu năm đó gần như không dùng được.
Common Mistakes
Common Mistake
Đọc đoạn nhấn mạnh thành ý kiến ngoại trừ
Một nhà đầu tư thấy báo cáo kiểm toán có đoạn nhấn mạnh về khoản vay 150 tỷ đồng đến hạn và bất định trọng yếu về hoạt động liên tục, liền kết luận kiểm toán viên không chấp nhận báo cáo tài chính.
Đoạn nhấn mạnh đi kèm ý kiến chấp nhận toàn phần, nghĩa là báo cáo đã trình bày đúng vấn đề trong thuyết minh. Tuy vậy, rủi ro thanh khoản là có thật, nên cách đúng là đọc thuyết minh để đánh giá kế hoạch trả nợ chứ không phải đánh đồng với sai sót.
- Nhầm ý kiến trái ngược (do sai sót) với từ chối đưa ra ý kiến (do thiếu bằng chứng).
- Coi đoạn nhấn mạnh là một dạng ý kiến không phải chấp nhận toàn phần.
- Chỉ xét số tiền mà không xét tính lan toả khi chọn loại ý kiến.
Exam Tip
ACCA AA gần như năm nào cũng có câu hỏi chọn loại ý kiến từ một tình huống: tính mức trọng yếu, kết luận lan toả hay không, nêu tác động lên báo cáo kiểm toán.