Fundamental Analysis
Phân tích cơ bản
Fundamental analysis (phân tích cơ bản) là phương pháp ước tính giá trị nội tại của một chứng khoán dựa trên các yếu tố kinh tế, ngành và tình hình tài chính, kinh doanh của doanh nghiệp. Nhà phân tích so giá trị ước tính với giá thị trường để nhận định cổ phiếu đang bị định giá thấp hay cao. Phương pháp này trả lời câu hỏi "doanh nghiệp này đáng giá bao nhiêu", không phải "giá sẽ đi đâu tuần tới".
Explanation
Fundamental analysis giả định rằng trong dài hạn giá cổ phiếu sẽ hội tụ về intrinsic value (giá trị nội tại), tức giá trị hiện tại của dòng tiền doanh nghiệp tạo ra cho cổ đông. Nhà phân tích có thể đi theo hướng top-down (từ trên xuống: kinh tế vĩ mô, rồi ngành, rồi doanh nghiệp) hoặc bottom-up (từ dưới lên: bắt đầu từ doanh nghiệp cụ thể).
Công việc gồm hai phần. Phần định tính đánh giá mô hình kinh doanh, lợi thế cạnh tranh, ban lãnh đạo và quản trị công ty. Phần định lượng phân tích báo cáo tài chính: tăng trưởng doanh thu, biên lợi nhuận, ROE, ROIC, dòng tiền tự do, đòn bẩy, chất lượng lợi nhuận. Từ đó, nhà phân tích dự phóng và định giá bằng discounted cash flow (DCF, chiết khấu dòng tiền) hoặc bằng bội số so sánh như P/E, P/B, EV/EBITDA.
Phân tích cơ bản khác technical analysis (phân tích kỹ thuật): phân tích kỹ thuật nghiên cứu giá và khối lượng giao dịch quá khứ để dự đoán xu hướng giá, không quan tâm doanh nghiệp đáng giá bao nhiêu. Hai phương pháp thường được kết hợp: phân tích cơ bản chọn cái gì để mua, phân tích kỹ thuật hỗ trợ chọn thời điểm.
Ở Việt Nam, phân tích cơ bản đòi hỏi đọc kỹ thuyết minh báo cáo tài chính, các khoản phải thu, giao dịch với bên liên quan và lợi nhuận bất thường như bán đất, thoái vốn. Kết quả luôn là một khoảng giá trị dựa trên giả định, nên cần margin of safety (biên an toàn) khi ra quyết định.
Key Points
- Mục tiêu: ước tính giá trị nội tại rồi so với giá thị trường.
- Kết hợp phân tích vĩ mô, ngành và doanh nghiệp (top-down hoặc bottom-up).
- Công cụ: phân tích báo cáo tài chính, DCF, bội số so sánh.
- Phải loại bỏ lợi nhuận bất thường khi đánh giá khả năng sinh lời cốt lõi.
- Giá có thể lệch giá trị nội tại rất lâu; cần biên an toàn.
Examples
Worked Example
Ước tính giá trị bằng P/E mục tiêu và biên an toàn
Chuyên viên phân tích dự phóng EPS năm tới của Công ty CP Bán lẻ Hưng Phát Minh (số liệu giả định) là 3.200 đồng. Sau khi so với các doanh nghiệp cùng ngành có tăng trưởng tương tự, chị chọn P/E mục tiêu 12 lần. Giá thị trường hiện tại 30.000 đồng.
- Giá trị ước tính = 3.200 × 12 = 38.400 đồng.
- P/E dự phóng ở giá hiện tại = 30.000 / 3.200 ≈ 9,4 lần.
- Margin of safety = (38.400 - 30.000) / 38.400 ≈ 21,9%.
Theo các giả định này, giá hiện tại thấp hơn giá trị ước tính khoảng 21,9%. Kết luận chỉ đúng nếu EPS 3.200 đồng và P/E 12 lần hợp lý, nên chị kiểm tra thêm bằng DCF và chạy độ nhạy với các mức EPS khác nhau.
Real-World Scenario
Đánh giá ngân hàng từ trên xuống
Anh Việt, chuyên viên phân tích tại một công ty chứng khoán (giả định), được giao viết báo cáo về một ngân hàng thương mại cổ phần giả định.
Anh bắt đầu từ vĩ mô: tăng trưởng tín dụng, mặt bằng lãi suất và chính sách của Ngân hàng Nhà nước. Sau đó xét ngành: cạnh tranh huy động, xu hướng nợ xấu. Cuối cùng là ngân hàng: biên lãi thuần, tỷ lệ CASA, nợ xấu, bao phủ nợ xấu, tỷ lệ an toàn vốn. Anh định giá bằng P/B so với ROE của các ngân hàng cùng nhóm và nêu rõ các rủi ro có thể làm giả định sai.
Common Mistakes
Common Mistake
Mua vì P/E thấp mà không tách lợi nhuận bất thường
Chị Yến thấy một cổ phiếu giả định giá 30.000 đồng, EPS năm qua 6.000 đồng, P/E chỉ 5 lần, nên cho là "quá rẻ". Đọc thuyết minh mới thấy 4.000 đồng EPS đến từ lãi bán một khu đất, chỉ xảy ra một lần.
EPS cốt lõi chỉ 6.000 - 4.000 = 2.000 đồng, nên P/E thực là 30.000 / 2.000 = 15 lần, không còn rẻ. Cách đúng: luôn tách lợi nhuận từ hoạt động kinh doanh cốt lõi trước khi dùng bội số định giá.
- Dùng P/E trên lợi nhuận có khoản bất thường một lần.
- Coi giá trị nội tại là một con số chính xác thay vì một khoảng phụ thuộc giả định.
- Bỏ qua quản trị công ty và giao dịch với bên liên quan.
- Kỳ vọng giá hội tụ về giá trị nội tại trong vài tuần.
Exam Tip
CFA Level I (Equity Investments, Financial Statement Analysis) kiểm tra nền tảng của phân tích cơ bản: phân tích ngành, phân tích công ty, các mô hình định giá DDM, bội số và giá trị tài sản; Level II đi sâu vào FCFF, FCFE và residual income.