Technical Analysis
Phân tích kỹ thuật
Technical analysis (phân tích kỹ thuật) là phương pháp dự đoán xu hướng giá dựa trên dữ liệu giá và khối lượng giao dịch trong quá khứ, thông qua biểu đồ, mô hình giá và các chỉ báo. Phương pháp này giả định giá đã phản ánh thông tin, giá có xu hướng và tâm lý đám đông lặp lại. Nó không ước tính doanh nghiệp đáng giá bao nhiêu.
Explanation
Technical analysis dựa trên ba giả định: giá thị trường đã phản ánh mọi thông tin, giá chuyển động theo trend (xu hướng) và hành vi của nhà đầu tư có tính lặp lại. Từ đó, người dùng tìm xu hướng tăng, giảm hay đi ngang, các vùng support (hỗ trợ) nơi lực mua thường xuất hiện và resistance (kháng cự) nơi lực bán thường xuất hiện, kết hợp với khối lượng giao dịch để xác nhận.
Công cụ phổ biến gồm moving average (đường trung bình động) như SMA, EMA; chỉ báo động lượng như RSI, MACD; Bollinger Bands; và các mô hình giá như vai đầu vai, hai đáy. Ở thị trường Việt Nam, nhiều nhà đầu tư cá nhân dùng phân tích kỹ thuật để chọn điểm mua bán và đặt điểm cắt lỗ, đặc biệt với cổ phiếu có thanh khoản tốt.
Phân tích kỹ thuật khác fundamental analysis (phân tích cơ bản): một bên hỏi "giá sẽ đi đâu", bên kia hỏi "doanh nghiệp đáng giá bao nhiêu". Theo efficient market hypothesis (giả thuyết thị trường hiệu quả) dạng yếu, giá quá khứ đã phản ánh hết trong giá hiện tại nên phân tích kỹ thuật không thể tạo lợi nhuận vượt trội một cách bền vững; những người ủng hộ thì dựa vào behavioral finance (tài chính hành vi) để giải thích vì sao các mẫu hình vẫn xuất hiện.
Điểm mạnh thực tế của phân tích kỹ thuật là kỷ luật: xác định trước điểm vào, điểm cắt lỗ và tỷ lệ rủi ro trên lợi nhuận. Điểm yếu là dễ diễn giải chủ quan, dễ tối ưu quá mức trên dữ liệu cũ và kém tin cậy với cổ phiếu thanh khoản thấp, nơi vài lệnh lớn có thể tạo ra "tín hiệu".
Key Points
- Dựa trên giá và khối lượng quá khứ, không dựa trên báo cáo tài chính.
- Khái niệm cốt lõi: xu hướng, hỗ trợ, kháng cự, khối lượng xác nhận.
- Chỉ báo phổ biến: đường trung bình động, RSI, MACD, Bollinger Bands.
- Giá trị lớn nhất là kỷ luật quản lý rủi ro: điểm cắt lỗ, tỷ lệ rủi ro trên lợi nhuận.
- Kém tin cậy với cổ phiếu thanh khoản thấp và dễ bị diễn giải chủ quan.
Formula
SMA(n) = (P1 + P2 + ... + Pn) / n
- P1 đến Pn
- Giá đóng cửa của n phiên gần nhất, lấy từ dữ liệu lịch sử giá.
- n
- Số phiên của đường trung bình, ví dụ 20, 50 hoặc 200.
Tỷ lệ rủi ro trên lợi nhuận = (Giá vào - Giá cắt lỗ) / (Giá mục tiêu - Giá vào).
Examples
Worked Example
Tính đường SMA 5 phiên và tỷ lệ rủi ro trên lợi nhuận
Giá đóng cửa 5 phiên của một cổ phiếu giả định: 20.000; 20.500; 21.000; 20.800; 21.700 đồng. Phiên thứ 6 đóng cửa 22.200 đồng. Nhà đầu tư cân nhắc mua ở 21.700 đồng, đặt cắt lỗ tại 20.800 đồng (đáy gần nhất), mục tiêu 23.500 đồng (vùng kháng cự cũ).
- SMA5 sau phiên 5: (20.000 + 20.500 + 21.000 + 20.800 + 21.700) / 5 = 104.000 / 5 = 20.800 đồng; giá 21.700 nằm trên SMA5.
- SMA5 sau phiên 6: (20.500 + 21.000 + 20.800 + 21.700 + 22.200) / 5 = 106.200 / 5 = 21.240 đồng, đường trung bình dốc lên.
- Rủi ro: 21.700 - 20.800 = 900 đồng; lợi nhuận kỳ vọng: 23.500 - 21.700 = 1.800 đồng.
- Tỷ lệ rủi ro trên lợi nhuận = 900 / 1.800 = 1:2.
Giá nằm trên đường trung bình đang dốc lên và kế hoạch giao dịch có tỷ lệ 1:2. Điều này không bảo đảm có lãi, nhưng giúp nhà đầu tư biết trước mức lỗ tối đa chấp nhận được trước khi đặt lệnh.
Real-World Scenario
Kết hợp phân tích cơ bản và kỹ thuật
Chị Hằng, nhà đầu tư cá nhân, đã chọn được một doanh nghiệp giả định có nền tảng tốt qua phân tích cơ bản. Giá đang giảm mạnh theo thị trường chung với khối lượng bán lớn.
Thay vì mua ngay toàn bộ, chị chờ giá ngừng tạo đáy thấp hơn, vượt lên đường trung bình 20 phiên với khối lượng tăng, rồi mới mua một nửa vị thế, đặt cắt lỗ dưới đáy gần nhất. Phân tích cơ bản cho chị biết mua cái gì, phân tích kỹ thuật giúp chọn thời điểm và giới hạn thua lỗ nếu nhận định sai.
Common Mistakes
Common Mistake
Mua theo tín hiệu nhưng không cắt lỗ
Anh Lộc mua một cổ phiếu giả định ở 25.000 đồng vì đường trung bình ngắn hạn cắt lên đường dài hạn. Giá quay đầu giảm, anh không đặt điểm cắt lỗ và chờ "tín hiệu đảo chiều" khác, đến khi giá còn 19.000 đồng.
Khoản lỗ là (25.000 - 19.000) / 25.000 = 24%. Tín hiệu kỹ thuật chỉ là xác suất, không phải bảo đảm. Cách đúng: đặt cắt lỗ ngay khi vào lệnh và chấp nhận lỗ nhỏ khi tín hiệu thất bại.
- Coi tín hiệu kỹ thuật là chắc chắn thay vì xác suất.
- Dùng quá nhiều chỉ báo rồi chỉ chọn chỉ báo xác nhận ý mình.
- Áp dụng phân tích kỹ thuật cho cổ phiếu thanh khoản rất thấp.
- Vào lệnh mà không xác định trước điểm cắt lỗ.
Exam Tip
CFA Level I (Equity Investments, Market Efficiency) hỏi gián tiếp: nếu thị trường hiệu quả dạng yếu thì phân tích kỹ thuật không tạo lợi nhuận vượt trội có điều chỉnh rủi ro một cách bền vững.