Order Types (LO, ATO, ATC, MP)
Các loại lệnh giao dịch chứng khoán
Order types (các loại lệnh) là cách nhà đầu tư chỉ định giá và thời điểm mình chấp nhận mua hoặc bán chứng khoán. Lệnh phổ biến nhất ở Việt Nam là LO (lệnh giới hạn), ATO và ATC (lệnh khớp tại giá mở cửa, đóng cửa) và MP (lệnh thị trường). Mỗi sàn HOSE, HNX, UPCoM cho phép những loại lệnh khác nhau theo quy định hiện hành.
Explanation
Mọi lệnh đều đánh đổi giữa chắc chắn về giá và chắc chắn được khớp. Limit order (lệnh giới hạn, LO) ghi rõ giá tối đa muốn mua hoặc tối thiểu muốn bán: giá được kiểm soát nhưng có thể không khớp. Market order (lệnh thị trường) chấp nhận giá tốt nhất đang có: gần như chắc khớp nhưng không biết trước giá. Lệnh LO có hiệu lực đến hết ngày giao dịch hoặc đến khi bị hủy.
Theo quy định hiện hành, trên HOSE có LO, ATO (dùng trong phiên khớp lệnh định kỳ mở cửa), ATC (dùng trong phiên khớp lệnh định kỳ đóng cửa) và MP (lệnh thị trường trong phiên liên tục; phần chưa khớp được chuyển thành lệnh LO theo quy tắc của sở). Trên HNX có LO, ATC, các lệnh thị trường MTL (phần còn lại chuyển thành LO), MOK (khớp toàn bộ hoặc hủy), MAK (khớp được bao nhiêu thì khớp, phần còn lại hủy) và PLO (lệnh khớp sau đóng cửa, tại giá đóng cửa). UPCoM chủ yếu dùng lệnh LO. Danh mục lệnh và giờ phiên có thể thay đổi khi hệ thống giao dịch được nâng cấp, nên cần kiểm tra quy định của từng sở.
Phiên định kỳ (ATO, ATC) khớp tất cả lệnh tại một mức giá duy nhất: mức giá có khối lượng khớp lớn nhất. Lệnh ATO, ATC được ưu tiên trước lệnh LO, nên đặt ATC gần như chắc khớp nhưng phải chấp nhận giá đóng cửa chưa biết trước. Phiên liên tục khớp từng cặp lệnh ngay khi có giá phù hợp, ưu tiên giá tốt hơn, cùng giá thì lệnh đặt trước được khớp trước.
Ở thị trường quốc tế còn có stop order (lệnh dừng) và stop-limit order, dùng để cắt lỗ tự động. Tại Việt Nam, nhiều công ty chứng khoán cung cấp lệnh điều kiện tương tự trên ứng dụng, nhưng đó là lệnh do công ty chứng khoán giữ và chỉ đẩy lên sở khi điều kiện xảy ra.
Key Points
- LO: kiểm soát giá, không chắc khớp.
- MP, MTL, MOK, MAK: ưu tiên khớp, không kiểm soát giá.
- ATO, ATC: khớp tại một giá chung trong phiên định kỳ, ưu tiên trước LO.
- HOSE: LO, ATO, ATC, MP; HNX: LO, ATC, MTL, MOK, MAK, PLO; UPCoM: chủ yếu LO (theo quy định hiện hành).
- Phiên định kỳ chọn mức giá có khối lượng khớp lớn nhất.
Examples
Worked Example
Xác định giá khớp phiên ATO
Sổ lệnh phiên ATO của một mã giả định trên HOSE. Bên mua: ATO 2.000 cổ phiếu; LO 25.500 đồng 3.000; LO 25.400 đồng 4.000; LO 25.300 đồng 5.000. Bên bán: ATO 1.000; LO 25.300 đồng 2.000; LO 25.400 đồng 3.000; LO 25.500 đồng 6.000.
- Tại 25.500: mua cộng dồn (giá ≥ 25.500 và ATO) = 2.000 + 3.000 = 5.000; bán cộng dồn (giá ≤ 25.500 và ATO) = 1.000 + 2.000 + 3.000 + 6.000 = 12.000; khớp được 5.000.
- Tại 25.400: mua = 2.000 + 3.000 + 4.000 = 9.000; bán = 1.000 + 2.000 + 3.000 = 6.000; khớp được 6.000.
- Tại 25.300: mua = 9.000 + 5.000 = 14.000; bán = 1.000 + 2.000 = 3.000; khớp được 3.000.
- Khối lượng khớp lớn nhất là 6.000 tại 25.400 đồng, đó là giá mở cửa.
Giá mở cửa là 25.400 đồng, 6.000 cổ phiếu được khớp. Toàn bộ 1.000 cổ phiếu bán ATO được khớp; bên mua ATO 2.000 và LO 25.500 đồng 3.000 được khớp hết; lệnh mua LO 25.400 đồng chỉ khớp 1.000 trên 4.000, phần còn lại chờ phiên liên tục.
Real-World Scenario
Quỹ cần mua theo giá đóng cửa
Một quỹ ETF giả định mô phỏng VN30 cần mua thêm cổ phiếu sau khi nhận tiền góp từ thành viên lập quỹ. NAV của quỹ được tính theo giá đóng cửa.
Nhà quản lý dùng lệnh ATC cho phần lớn khối lượng để giá mua khớp với giá dùng tính NAV, giảm tracking error. Với mã thanh khoản thấp, họ chia lệnh ra nhiều phiên và dùng LO trong phiên liên tục để tránh tự đẩy giá đóng cửa lên. Lựa chọn loại lệnh ở đây là quyết định quản trị rủi ro, không chỉ là thao tác.
Common Mistakes
Common Mistake
Đặt ATC và nghĩ sẽ được giá lúc 14h25
Lúc 14h25, cổ phiếu giả định đang ở 30.000 đồng. Anh Tuấn đặt lệnh mua ATC 5.000 cổ phiếu, nghĩ sẽ khớp quanh 30.000 đồng. Trong phiên ATC, lực mua lớn đẩy giá đóng cửa lên 30.900 đồng.
Lệnh ATC khớp ở giá đóng cửa 30.900 đồng, anh Tuấn trả thêm 5.000 × 900 = 4.500.000 đồng so với dự tính. Nếu cần kiểm soát giá, anh nên đặt lệnh LO với giá tối đa chấp nhận được, chấp nhận khả năng không khớp.
- Dùng lệnh thị trường với cổ phiếu thanh khoản thấp và bị khớp ở giá rất xa giá mong muốn.
- Nghĩ lệnh ATC khớp tại giá đang hiển thị trước phiên đóng cửa.
- Đặt loại lệnh mà sàn đó không chấp nhận, ví dụ MP trên UPCoM.
- Đặt LO mua quá thấp hoặc bán quá cao rồi nghĩ hệ thống lỗi vì không khớp.
Exam Tip
CFA Level I (Equity Investments, Market Organization and Structure) hỏi market, limit, stop và stop-limit order, các loại instruction (execution, validity, clearing) và cách khớp lệnh trong call market và continuous market.