Current ratio
Hệ số khả năng thanh toán hiện hành (Current ratio)
Hệ số thanh toán hiện hành là gì? Công thức, ví dụ, cách đọc
Hệ số khả năng thanh toán hiện hành (current ratio) là tỷ lệ giữa tài sản ngắn hạn và nợ ngắn hạn tại cùng một thời điểm. Hệ số cho biết mỗi đồng nợ phải trả trong vòng 12 tháng tới được đảm bảo bởi bao nhiêu đồng tài sản có thể chuyển thành tiền trong cùng khoảng thời gian.
Vì sao hệ số thanh toán hiện hành quan trọng
Doanh nghiệp có lãi vẫn có thể phá sản nếu không trả được nợ đến hạn. Hệ số thanh toán hiện hành là thước đo nhanh nhất về rủi ro thanh khoản ngắn hạn: nhà cung cấp dùng nó để quyết định có cho mua chịu không, ngân hàng dùng nó trong thẩm định và thường đưa một mức tối thiểu vào điều kiện hợp đồng tín dụng.
Hệ số này cũng cho biết cách doanh nghiệp tài trợ vốn lưu động. Hệ số lớn hơn 1 nghĩa là vốn lưu động ròng dương: một phần tài sản ngắn hạn được tài trợ bằng nguồn vốn dài hạn, an toàn hơn. Hệ số nhỏ hơn 1 nghĩa là nợ ngắn hạn đang tài trợ cả cho một phần tài sản dài hạn, một dấu hiệu rủi ro nếu kéo dài.
Hệ số bao nhiêu là tốt?
Không có ngưỡng đúng cho mọi doanh nghiệp. Sách giáo khoa thường lấy mốc khoảng 1,5 đến 2 cho doanh nghiệp sản xuất, nhưng mức phù hợp phụ thuộc mạnh vào ngành và mô hình kinh doanh. Chuỗi bán lẻ hay nhà hàng thu tiền mặt ngay, quay vòng hàng nhanh và được nhà cung cấp cho trả chậm có thể hoạt động ổn định với hệ số dưới 1. Doanh nghiệp xây dựng, bất động sản có hàng tồn kho và phải thu dài ngày thường cần hệ số cao hơn nhiều.
Hệ số quá cao cũng không phải lúc nào cũng tốt: có thể doanh nghiệp đang giữ quá nhiều tiền nhàn rỗi, hàng tồn kho ứ đọng hoặc phải thu khó đòi, làm giảm hiệu quả sử dụng vốn. Cách đọc đúng là so với chính doanh nghiệp qua nhiều năm, so với đối thủ cùng ngành, và xem thành phần của tài sản ngắn hạn.
- Dưới 1: nợ ngắn hạn lớn hơn tài sản ngắn hạn, cần xem dòng tiền kinh doanh và khả năng gia hạn nợ.
- Khoảng 1 đến 2: vùng phổ biến, đánh giá thêm qua chất lượng hàng tồn kho và phải thu.
- Rất cao so với ngành: kiểm tra tiền nhàn rỗi, hàng tồn kho ứ đọng, phải thu quá hạn.
Hệ số hiện hành có thể bị làm đẹp
Vì là số liệu tại một thời điểm, hệ số này dễ thay đổi bởi các giao dịch ngay trước ngày khóa sổ. Khi hệ số đang lớn hơn 1, dùng tiền trả bớt nợ ngắn hạn sẽ làm hệ số tăng lên. Chuyển một khoản vay ngắn hạn thành dài hạn ngay trước cuối năm cũng làm hệ số tăng mà khả năng trả nợ thực tế không đổi. Người phân tích nên so số cuối năm với số các quý trong năm và đọc thuyết minh về vay nợ.
So với hệ số thanh toán nhanh và bằng tiền
Hệ số hiện hành coi mọi tài sản ngắn hạn như nhau, kể cả hàng tồn kho có thể mất nhiều tháng mới bán được. Hệ số thanh toán nhanh loại hàng tồn kho ra khỏi tử số, còn hệ số thanh toán bằng tiền chỉ giữ tiền và tương đương tiền. Ba hệ số đặt cạnh nhau cho thấy khả năng thanh toán phụ thuộc bao nhiêu vào việc bán được hàng.
Formula
Hệ số thanh toán hiện hành = Tài sản ngắn hạn / Nợ ngắn hạn
- Tài sản ngắn hạn
- Tổng tài sản ngắn hạn trên báo cáo tình hình tài chính (bảng cân đối kế toán): tiền, đầu tư ngắn hạn, phải thu ngắn hạn, hàng tồn kho, tài sản ngắn hạn khác.
- Nợ ngắn hạn
- Tổng nợ ngắn hạn trên cùng báo cáo, gồm cả phần nợ dài hạn đến hạn trả trong 12 tháng.
Dùng số cuối kỳ của cùng một ngày. Vốn lưu động ròng = Tài sản ngắn hạn - Nợ ngắn hạn là cách nhìn bằng số tuyệt đối của cùng mối quan hệ.
Example: Tính và đọc hệ số hiện hành của một công ty phân bón
Công ty TNHH Phân bón Đồng Xanh (số liệu giả định) tại ngày 31.12.2025 có tiền 4 tỷ đồng, phải thu ngắn hạn 12 tỷ, hàng tồn kho 18 tỷ, tài sản ngắn hạn khác 2 tỷ. Nợ ngắn hạn 24 tỷ, trong đó phải trả người bán 10 tỷ.
- Tài sản ngắn hạn = 4 + 12 + 18 + 2 = 36 tỷ đồng.
- Hệ số thanh toán hiện hành = 36 / 24 = 1,5 lần; vốn lưu động ròng = 36 - 24 = 12 tỷ.
- Hàng tồn kho chiếm 18 / 36 = 50% tài sản ngắn hạn. Nếu loại hàng tồn kho, (36 - 18) / 24 = 0,75 lần.
- Giả sử ngay trước ngày khóa sổ, công ty dùng 3 tỷ tiền trả bớt người bán: tài sản ngắn hạn còn 33 tỷ, nợ ngắn hạn còn 21 tỷ, hệ số = 33 / 21 ≈ 1,57 lần.
- Hệ số tăng từ 1,5 lên khoảng 1,57 dù khả năng thanh toán thực tế không tốt hơn, và tiền mặt chỉ còn 1 tỷ.
Hệ số 1,5 của Đồng Xanh nhìn ổn, nhưng một nửa tài sản ngắn hạn là phân bón tồn kho mang tính mùa vụ. Nếu mùa vụ kém và hàng chậm bán, khả năng trả nợ chỉ dựa vào 0,75 đồng tài sản nhanh cho mỗi đồng nợ. Người phân tích nên xem thêm vòng quay hàng tồn kho và lịch trả nợ.
Common Mistakes
- Áp một ngưỡng chung, ví dụ 'phải lớn hơn 2', cho mọi ngành, trong khi bán lẻ có thể an toàn ở mức dưới 1.
- Coi hệ số càng cao càng tốt, bỏ qua khả năng tài sản ngắn hạn phình to do hàng tồn kho ứ đọng hoặc phải thu khó đòi.
- Quên phần nợ dài hạn đến hạn trả đã nằm trong nợ ngắn hạn, hoặc tự cộng thêm một lần nữa.
- Chỉ nhìn số cuối năm, không nhận ra các giao dịch trả nợ hoặc đảo nợ ngay trước ngày khóa sổ làm hệ số đẹp hơn.
Quick Check
Q1. Tài sản ngắn hạn 45 tỷ, nợ ngắn hạn 30 tỷ, tổng nợ phải trả 50 tỷ. Hệ số thanh toán hiện hành là bao nhiêu?
Q2. Hệ số hiện hành đang là 2 (tài sản ngắn hạn 40, nợ ngắn hạn 20). Doanh nghiệp dùng 10 tiền trả nợ ngắn hạn. Hệ số mới là bao nhiêu?
Q3. Hai công ty cùng có hệ số hiện hành 1,8. Công ty A có 70% tài sản ngắn hạn là hàng tồn kho, công ty B có 70% là tiền và phải thu ngắn hạn tốt. Nhận định nào đúng?
FAQ
Hệ số thanh toán hiện hành tiếng Anh là gì?
Current ratio, còn gọi là working capital ratio. Một số tài liệu tiếng Việt gọi là hệ số thanh toán ngắn hạn hay hệ số khả năng thanh toán nợ ngắn hạn.
Hệ số thanh toán hiện hành nhỏ hơn 1 có nguy hiểm không?
Là tín hiệu cần kiểm tra, nhưng không tự động nguy hiểm. Doanh nghiệp thu tiền nhanh, dòng tiền kinh doanh mạnh và được nhà cung cấp cho trả chậm có thể duy trì hệ số dưới 1 một cách ổn định.
Ngân hàng nhìn hệ số này như thế nào?
Ngân hàng thường dùng hệ số hiện hành trong chấm điểm tín dụng và có thể yêu cầu duy trì mức tối thiểu trong hợp đồng vay. Mức cụ thể tùy chính sách từng ngân hàng và ngành của khách hàng.
Hệ số hiện hành khác vốn lưu động ròng thế nào?
Cùng dựa trên tài sản ngắn hạn và nợ ngắn hạn, nhưng hệ số là phép chia (tương đối), còn vốn lưu động ròng là phép trừ (số tiền tuyệt đối). Dùng cả hai giúp so sánh doanh nghiệp khác quy mô và biết quy mô vốn đệm.