Quick ratio (acid-test ratio)
Hệ số khả năng thanh toán nhanh (Quick ratio)
Hệ số thanh toán nhanh là gì? Công thức quick ratio và ví dụ
Hệ số khả năng thanh toán nhanh (quick ratio, còn gọi là acid-test ratio) là tỷ lệ giữa các tài sản ngắn hạn có thể chuyển thành tiền nhanh, không tính hàng tồn kho, và nợ ngắn hạn. Hệ số cho biết doanh nghiệp có thể trả nợ ngắn hạn đến đâu mà không cần bán hàng tồn kho.
Vì sao cần hệ số thanh toán nhanh
Hệ số thanh toán hiện hành coi hàng tồn kho như mọi tài sản ngắn hạn khác, trong khi hàng tồn kho thường là tài sản khó chuyển thành tiền nhất: phải bán được hàng, rồi có thể còn phải chờ thu tiền từ khách. Trong khủng hoảng hay khi ngành đi xuống, hàng tồn kho có thể không bán được hoặc phải bán dưới giá vốn.
Hệ số thanh toán nhanh trả lời một câu hỏi khắt khe hơn: nếu ngày mai không bán thêm được hàng nào, doanh nghiệp có đủ tiền và các khoản sắp thu để trả nợ ngắn hạn không? Vì vậy chủ nợ ngắn hạn và chuyên viên tín dụng thường xem hệ số này cùng với hệ số hiện hành.
Hai cách tính phổ biến
Cách thứ nhất, thường gặp trong giáo trình tại Việt Nam, lấy tài sản ngắn hạn trừ hàng tồn kho rồi chia cho nợ ngắn hạn. Cách này đơn giản, lấy số trực tiếp từ bảng cân đối, nhưng vẫn giữ lại các khoản như chi phí trả trước, thuế GTGT được khấu trừ vốn không dùng để trả nợ được.
Cách thứ hai chặt chẽ hơn, chỉ cộng tiền và tương đương tiền, đầu tư tài chính ngắn hạn và phải thu ngắn hạn. Khi so sánh giữa các doanh nghiệp hay các nguồn dữ liệu, cần ghi rõ dùng cách nào, vì hai cách có thể cho kết quả chênh lệch đáng kể.
Hệ số bao nhiêu là an toàn
Mốc thường được nhắc đến là khoảng 1: tài sản nhanh vừa đủ trả nợ ngắn hạn. Nhưng cũng như hệ số hiện hành, mức phù hợp phụ thuộc ngành. Doanh nghiệp bán lẻ, phân phối có hàng tồn kho chiếm phần lớn tài sản ngắn hạn nên hệ số nhanh thường thấp, đôi khi chỉ khoảng 0,2 đến 0,5, mà vẫn vận hành ổn nếu hàng quay vòng nhanh. Doanh nghiệp dịch vụ, phần mềm gần như không có tồn kho nên hệ số nhanh xấp xỉ hệ số hiện hành.
Điều đáng chú ý là khoảng cách giữa hai hệ số. Hệ số hiện hành cao nhưng hệ số nhanh rất thấp nghĩa là khả năng trả nợ phụ thuộc gần như hoàn toàn vào việc bán được hàng tồn kho.
- Khoảng cách lớn giữa hệ số hiện hành và hệ số nhanh: kiểm tra vòng quay hàng tồn kho và dự phòng giảm giá.
- Hệ số nhanh cao nhưng phần lớn là phải thu: kiểm tra tuổi nợ và dự phòng phải thu khó đòi.
- Hệ số nhanh giảm liên tục qua nhiều kỳ: tín hiệu thanh khoản đang xấu đi dù hệ số hiện hành chưa đổi.
Giới hạn của hệ số thanh toán nhanh
Hệ số vẫn là ảnh chụp tại một ngày và coi mọi khoản phải thu đều thu được. Nó cũng không tính đến dòng tiền sẽ tạo ra trong kỳ tới hay hạn mức tín dụng chưa dùng. Vì vậy nên đọc cùng báo cáo lưu chuyển tiền tệ, kỳ thu tiền bình quân và thuyết minh về các khoản vay.
Formula
Hệ số thanh toán nhanh = (Tài sản ngắn hạn - Hàng tồn kho) / Nợ ngắn hạn
- Tài sản ngắn hạn
- Tổng tài sản ngắn hạn trên báo cáo tình hình tài chính.
- Hàng tồn kho
- Giá trị hàng tồn kho thuần (sau dự phòng) trên cùng báo cáo.
- Nợ ngắn hạn
- Tổng nợ ngắn hạn, gồm cả nợ dài hạn đến hạn trả trong 12 tháng.
Cách chặt chẽ hơn: (Tiền và tương đương tiền + Đầu tư tài chính ngắn hạn + Phải thu ngắn hạn) / Nợ ngắn hạn.
Example: So sánh hai doanh nghiệp cùng hệ số hiện hành
Hai công ty giả định (số liệu giả định, đơn vị tỷ đồng). Công ty A bán lẻ điện thoại: tiền 8, phải thu 6, hàng tồn kho 62, chi phí trả trước 4, nợ ngắn hạn 50. Công ty B cung cấp phần mềm: tiền 15, đầu tư ngắn hạn 5, phải thu 17, hàng tồn kho 1, chi phí trả trước 2, nợ ngắn hạn 25.
- Tài sản ngắn hạn: A = 8 + 6 + 62 + 4 = 80; B = 15 + 5 + 17 + 1 + 2 = 40. Hệ số hiện hành: A = 80 / 50 = 1,6; B = 40 / 25 = 1,6.
- Hệ số nhanh (cách 1): A = (80 - 62) / 50 = 0,36 lần; B = (40 - 1) / 25 = 1,56 lần.
- Hệ số nhanh (cách 2): A = (8 + 6) / 50 = 0,28 lần; B = (15 + 5 + 17) / 25 = 1,48 lần.
- Với A, hàng tồn kho chiếm 62 / 80 = 77,5% tài sản ngắn hạn; với B chỉ 1 / 40 = 2,5%.
Cùng hệ số hiện hành 1,6 nhưng A chỉ có khoảng 0,3 đồng tài sản nhanh cho mỗi đồng nợ ngắn hạn, còn B có gần 1,5 đồng. A không nhất thiết yếu kém, vì bán lẻ điện thoại có thể quay vòng hàng nhanh, nhưng khả năng trả nợ của A gắn chặt với việc bán hàng; nếu một dòng máy bị lỗi mốt, rủi ro thanh khoản tăng nhanh.
Common Mistakes
- So sánh hệ số nhanh tính theo hai cách khác nhau như thể cùng một chỉ số.
- Áp mốc 'phải lớn hơn 1' cho doanh nghiệp bán lẻ, phân phối vốn có cơ cấu tài sản nặng hàng tồn kho.
- Coi toàn bộ phải thu là tài sản nhanh mà không xem phải thu quá hạn, phải thu bên liên quan hay dự phòng khó đòi.
- Chỉ nhìn một kỳ; xu hướng giảm dần của hệ số nhanh qua các quý thường quan trọng hơn mức tuyệt đối.
Quick Check
Q1. Tài sản ngắn hạn 120 tỷ, trong đó hàng tồn kho 70 tỷ; nợ ngắn hạn 80 tỷ. Hệ số thanh toán nhanh (cách 1) là bao nhiêu?
Q2. Hệ số hiện hành 2,2 nhưng hệ số nhanh 0,4. Điều này cho thấy gì?
FAQ
Hệ số thanh toán nhanh tiếng Anh là gì?
Quick ratio hoặc acid-test ratio. Tên acid-test xuất phát từ phép thử axit để kiểm tra vàng thật, ngụ ý đây là phép thử khắt khe về khả năng thanh toán.
Vì sao loại hàng tồn kho khi tính hệ số thanh toán nhanh?
Vì hàng tồn kho cần thời gian để bán và thu tiền, giá trị khi bán gấp có thể thấp hơn sổ sách. Loại nó ra giúp đánh giá khả năng trả nợ trong tình huống xấu.
Hệ số thanh toán nhanh khác hệ số thanh toán bằng tiền thế nào?
Hệ số thanh toán bằng tiền còn loại cả phải thu, chỉ giữ tiền và tương đương tiền (có thể thêm đầu tư ngắn hạn dễ bán). Đây là thước đo khắt khe nhất trong ba hệ số thanh khoản.
Hệ số thanh toán nhanh quá cao có xấu không?
Có thể là dấu hiệu dùng vốn kém hiệu quả, ví dụ giữ quá nhiều tiền nhàn rỗi, hoặc phải thu tồn đọng lớn. Cần xem thành phần cụ thể trước khi kết luận.