Financial statements
Báo cáo tài chính
Báo cáo tài chính là gì? 4 báo cáo, cách liên kết và ví dụ
Báo cáo tài chính (financial statements) là bộ báo cáo trình bày tình hình tài chính, kết quả kinh doanh và dòng tiền của một doanh nghiệp trong một kỳ, lập theo chuẩn mực và chế độ kế toán. Bộ báo cáo năm của doanh nghiệp Việt Nam gồm báo cáo tình hình tài chính (bảng cân đối kế toán), báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh, báo cáo lưu chuyển tiền tệ và bản thuyết minh.
Vì sao báo cáo tài chính quan trọng
Báo cáo tài chính là ngôn ngữ chung để những người không ngồi trong doanh nghiệp hiểu doanh nghiệp đó đang làm ăn ra sao. Nhà đầu tư dùng nó để định giá cổ phiếu, ngân hàng dùng để quyết định có cho vay hay không, cơ quan thuế dùng để đối chiếu nghĩa vụ thuế, còn ban giám đốc dùng để biết chiến lược của mình có đang tạo ra tiền thật hay không.
Vì được lập theo một khuôn mẫu thống nhất, báo cáo tài chính cho phép so sánh một doanh nghiệp qua nhiều năm và so sánh các doanh nghiệp với nhau. Đây cũng là đầu vào của gần như mọi kỹ năng tài chính khác: phân tích chỉ số, định giá doanh nghiệp, thẩm định tín dụng hay lập kế hoạch ngân sách.
Bộ báo cáo tài chính gồm những gì
Theo Thông tư 99/2025/TT-BTC về chế độ kế toán doanh nghiệp, có hiệu lực từ 01.01.2026 và áp dụng cho năm tài chính bắt đầu từ ngày này, bộ báo cáo tài chính năm của doanh nghiệp đáp ứng giả định hoạt động liên tục gồm bốn mẫu. Thông tư này thay thế Thông tư 200/2014/TT-BTC và đổi tên bảng cân đối kế toán thành báo cáo tình hình tài chính, nhưng nội dung cốt lõi vẫn là tài sản, nợ phải trả và vốn chủ sở hữu.
Doanh nghiệp nhỏ và vừa có thể áp dụng chế độ kế toán riêng với biểu mẫu đơn giản hơn. Công ty mẹ có công ty con lập thêm báo cáo tài chính hợp nhất. Ngoài báo cáo năm, công ty niêm yết còn công bố báo cáo giữa niên độ theo quý và bán niên.
- Báo cáo tình hình tài chính (B01-DN, trước đây gọi là bảng cân đối kế toán): tài sản, nợ phải trả và vốn chủ sở hữu tại một thời điểm, thường là ngày cuối năm.
- Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh (B02-DN): doanh thu, chi phí và lợi nhuận trong cả kỳ.
- Báo cáo lưu chuyển tiền tệ (B03-DN): tiền vào, tiền ra trong kỳ, chia theo hoạt động kinh doanh, đầu tư và tài chính.
- Bản thuyết minh báo cáo tài chính (B09-DN): chính sách kế toán và chi tiết từng khoản mục, nơi giải thích những con số ở ba báo cáo trên.
Ba báo cáo liên kết với nhau như thế nào
Người mới thường đọc từng báo cáo riêng lẻ, nhưng giá trị thật nằm ở mối liên kết. Lợi nhuận sau thuế trên báo cáo kết quả kinh doanh, sau khi trừ cổ tức đã chia, làm tăng lợi nhuận sau thuế chưa phân phối trong phần vốn chủ sở hữu. Tiền cuối kỳ trên báo cáo lưu chuyển tiền tệ phải bằng khoản mục tiền và tương đương tiền trên báo cáo tình hình tài chính.
Báo cáo kết quả kinh doanh được lập theo cơ sở dồn tích: doanh thu ghi nhận khi giao hàng, không phải khi thu tiền. Vì vậy lợi nhuận và tiền gần như không bao giờ bằng nhau. Báo cáo lưu chuyển tiền tệ là cầu nối giải thích vì sao doanh nghiệp có lãi mà vẫn thiếu tiền, hoặc lỗ mà tiền vẫn tăng.
Báo cáo tài chính và báo cáo quản trị khác nhau thế nào
Báo cáo tài chính phục vụ người bên ngoài, phải tuân theo chuẩn mực và biểu mẫu bắt buộc, và với nhiều loại doanh nghiệp phải được kiểm toán độc lập. Báo cáo quản trị phục vụ nội bộ, không có mẫu chung, có thể chi tiết theo sản phẩm, chi nhánh hay từng tuần. Một doanh nghiệp có thể có báo cáo quản trị rất đẹp nhưng báo cáo tài chính đã kiểm toán mới là căn cứ đáng tin hơn với nhà đầu tư và ngân hàng.
Khi đọc báo cáo tài chính đã kiểm toán, hãy xem ý kiến kiểm toán trước tiên. Ý kiến chấp nhận toàn phần nghĩa là kiểm toán viên không phát hiện sai sót trọng yếu, còn ý kiến ngoại trừ, trái ngược hoặc từ chối là tín hiệu cần đọc kỹ thuyết minh trước khi tin vào bất kỳ con số nào.
Thời hạn lập và công bố ở Việt Nam
Báo cáo tài chính năm là bắt buộc với mọi doanh nghiệp. Theo quy định hiện hành, doanh nghiệp thường phải nộp báo cáo tài chính năm trong vòng 90 ngày kể từ ngày kết thúc năm tài chính; một số loại hình như doanh nghiệp nhà nước hay công ty niêm yết có thời hạn và yêu cầu công bố thông tin riêng. Vì quy định có thể thay đổi theo từng năm, hãy kiểm tra văn bản đang có hiệu lực trước khi áp dụng cho doanh nghiệp cụ thể.
Formula
Tài sản = Nợ phải trả + Vốn chủ sở hữu; Tiền cuối kỳ = Tiền đầu kỳ + Lưu chuyển tiền thuần trong kỳ
- Tài sản, Nợ phải trả, Vốn chủ sở hữu
- Ba nhóm lớn trên báo cáo tình hình tài chính. Tổng tài sản luôn bằng tổng nguồn vốn, đây là phương trình kế toán cơ bản.
- Lưu chuyển tiền thuần trong kỳ
- Tổng của lưu chuyển tiền từ hoạt động kinh doanh, đầu tư và tài chính, lấy trên báo cáo lưu chuyển tiền tệ.
- Tiền đầu kỳ, cuối kỳ
- Khoản mục tiền và các khoản tương đương tiền trên báo cáo tình hình tài chính ở hai thời điểm.
Hai đẳng thức này là cách nhanh nhất để kiểm tra một bộ báo cáo có khớp với nhau không.
Example: Lần theo một năm hoạt động qua ba báo cáo
Công ty TNHH Bình Minh (số liệu giả định) năm 2025 có doanh thu thuần 5 tỷ đồng, giá vốn 3,5 tỷ, chi phí bán hàng và quản lý 0,9 tỷ, chi phí lãi vay 0,1 tỷ, chi phí thuế thu nhập doanh nghiệp 0,1 tỷ. Vốn chủ sở hữu đầu năm 3 tỷ, năm nay không chia cổ tức. Tiền đầu năm 0,35 tỷ. Trong năm, dòng tiền kinh doanh là 0,25 tỷ, công ty chi 0,6 tỷ mua máy và vay thêm 0,5 tỷ.
- Báo cáo kết quả kinh doanh: lợi nhuận trước thuế = 5 - 3,5 - 0,9 - 0,1 = 0,5 tỷ; lợi nhuận sau thuế = 0,5 - 0,1 = 0,4 tỷ.
- Vốn chủ sở hữu cuối năm = 3 + 0,4 - 0 (cổ tức) = 3,4 tỷ đồng, trình bày trên báo cáo tình hình tài chính.
- Báo cáo lưu chuyển tiền tệ: lưu chuyển tiền thuần = 0,25 (kinh doanh) - 0,6 (đầu tư) + 0,5 (tài chính) = 0,15 tỷ.
- Tiền cuối năm = 0,35 + 0,15 = 0,5 tỷ đồng, phải khớp với khoản mục tiền trên báo cáo tình hình tài chính ngày 31.12.2025.
- So sánh: lợi nhuận sau thuế 0,4 tỷ nhưng tiền từ kinh doanh chỉ 0,25 tỷ, tức chỉ khoảng 62,5% lợi nhuận đã về thành tiền.
Bình Minh có lãi 0,4 tỷ nhưng tiền tăng chỉ 0,15 tỷ, và phần tăng đó một phần nhờ vay. Đọc riêng báo cáo kết quả kinh doanh sẽ bỏ lỡ điều này. Bước tiếp theo là xem thuyết minh để biết phần lợi nhuận chưa thu được tiền nằm ở phải thu khách hàng hay hàng tồn kho.
Common Mistakes
- Chỉ đọc lợi nhuận mà bỏ qua báo cáo lưu chuyển tiền tệ, nên không thấy doanh nghiệp có lãi trên sổ nhưng dòng tiền kinh doanh âm nhiều năm.
- Nhầm báo cáo tình hình tài chính là số liệu của cả năm, trong khi nó chỉ là ảnh chụp tại một ngày; số dư ngày 31.12 có thể khác xa bình quân trong năm.
- Bỏ qua bản thuyết minh, nơi ghi chính sách khấu hao, dự phòng, giao dịch với bên liên quan và các khoản cam kết có thể làm thay đổi hẳn cách hiểu con số.
- So sánh báo cáo riêng của một công ty mẹ với báo cáo hợp nhất của công ty khác, hoặc so sánh báo cáo chưa kiểm toán với báo cáo đã kiểm toán như thể cùng độ tin cậy.
Quick Check
Q1. Tiền đầu kỳ 2 tỷ. Lưu chuyển tiền từ kinh doanh +1,5 tỷ, đầu tư -2,5 tỷ, tài chính +0,8 tỷ. Tiền cuối kỳ trên báo cáo tình hình tài chính là bao nhiêu?
Q2. Báo cáo nào cho biết tình hình tài sản và nợ tại một thời điểm?
Q3. Lợi nhuận sau thuế năm nay 10 tỷ, công ty chia cổ tức tiền mặt 4 tỷ, không có biến động vốn nào khác. Vốn chủ sở hữu thay đổi thế nào?
FAQ
Báo cáo tài chính gồm mấy báo cáo?
Bộ báo cáo năm của doanh nghiệp gồm bốn phần: báo cáo tình hình tài chính (bảng cân đối kế toán), báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh, báo cáo lưu chuyển tiền tệ và bản thuyết minh báo cáo tài chính.
Bảng cân đối kế toán và báo cáo tình hình tài chính có phải là một?
Có. Thông tư 99/2025/TT-BTC đổi tên bảng cân đối kế toán thành báo cáo tình hình tài chính, gần với tên gọi theo IFRS (statement of financial position). Nhiều tài liệu và người làm nghề vẫn dùng tên cũ.
Tìm báo cáo tài chính của công ty niêm yết ở đâu?
Công ty niêm yết phải công bố báo cáo tài chính trên website của mình và của sở giao dịch chứng khoán. Nên tải bản gốc đã kiểm toán hoặc soát xét thay vì dùng số liệu tóm tắt trên các trang tổng hợp.
Người mới nên đọc báo cáo nào trước?
Đọc ý kiến kiểm toán, rồi báo cáo kết quả kinh doanh để biết doanh nghiệp kiếm tiền thế nào, sau đó đến báo cáo tình hình tài chính và cuối cùng là báo cáo lưu chuyển tiền tệ để kiểm tra lợi nhuận có thành tiền hay không.