Internal rate of return
Tỷ suất hoàn vốn nội bộ (IRR)
IRR là gì? Công thức tính IRR, ví dụ và cách đọc đúng
IRR (Internal Rate of Return, tỷ suất hoàn vốn nội bộ) là tỷ suất chiết khấu làm cho NPV của một dự án bằng 0, tức mức sinh lời bình quân hằng năm mà dự án tự tạo ra trên số vốn đầu tư. Dự án đáng làm khi IRR lớn hơn chi phí vốn của doanh nghiệp.
Vì sao IRR được ưa chuộng
IRR thể hiện kết quả dưới dạng phần trăm, nên rất dễ so sánh với lãi suất vay, chi phí vốn hay lãi suất tiết kiệm. Câu nói "dự án này có IRR 18% trong khi vốn vay chỉ tốn 10%" dễ truyền đạt với ban lãnh đạo hơn "NPV là 1,2 tỷ đồng". Vì vậy hầu như mọi báo cáo khả thi, hồ sơ gọi vốn hay tờ trình đầu tư đều có IRR.
IRR cũng không cần biết trước tỷ suất chiết khấu để tính. Người ra quyết định chỉ cần so IRR với ngưỡng tối thiểu của mình, gọi là tỷ suất rào cản (hurdle rate), để biết dự án có vượt yêu cầu hay không.
Quy tắc ra quyết định
Với dự án độc lập có dòng tiền thông thường (bỏ vốn trước, thu tiền sau), quy tắc IRR luôn cho cùng kết luận với NPV.
- IRR > chi phí vốn: NPV dương, nên chấp nhận.
- IRR = chi phí vốn: NPV bằng 0, dự án vừa đủ bù chi phí vốn.
- IRR < chi phí vốn: NPV âm, nên từ chối.
Cách tính IRR khi không có Excel
IRR không có công thức giải trực tiếp khi dự án dài hơn 2 năm, vì phải giải phương trình bậc cao. Cách làm tay là thử và nội suy: chọn một tỷ suất r1 cho NPV dương và một tỷ suất r2 cho NPV âm, rồi ước lượng IRR nằm giữa theo tỷ lệ. Hai tỷ suất càng gần nhau, kết quả nội suy càng chính xác.
Trong Excel, dùng hàm =IRR(dải dòng tiền), với dải bắt đầu bằng vốn đầu tư ban đầu mang dấu âm. Nếu dòng tiền phát sinh vào những ngày không đều, dùng =XIRR(dòng tiền; ngày).
Khi nào IRR đánh lừa người dùng
IRR có ba điểm yếu cần biết. Thứ nhất, nó ngầm giả định dòng tiền thu về được tái đầu tư với chính mức IRR, điều khó xảy ra khi IRR rất cao. MIRR (IRR điều chỉnh) khắc phục bằng cách giả định tái đầu tư theo chi phí vốn. Thứ hai, khi dòng tiền đổi dấu nhiều lần, ví dụ dự án cần đầu tư lớn giữa vòng đời hoặc chi phí đóng mỏ cuối kỳ, phương trình có thể có nhiều nghiệm IRR hoặc không có nghiệm nào.
Thứ ba, IRR là tỷ lệ chứ không phải quy mô. Khi chọn một trong các dự án loại trừ lẫn nhau, dự án có IRR cao hơn chưa chắc tạo nhiều giá trị hơn. Một quán cà phê đầu tư 500 triệu có IRR 35% tạo ít giá trị hơn một nhà xưởng đầu tư 20 tỷ có IRR 16%, nếu chi phí vốn là 12%. Khi IRR và NPV mâu thuẫn, hãy tin NPV.
IRR trong hồ sơ dự án ở Việt Nam
Ngân hàng thẩm định dự án vay vốn thường xem IRR so với lãi suất cho vay và chi phí vốn của chủ đầu tư, cùng với hệ số khả năng trả nợ (DSCR) và thời gian hoàn vốn. Với nhà đầu tư cá nhân, IRR cũng xuất hiện trong các lời chào mời góp vốn, bất động sản cho thuê hay quỹ đầu tư. Hãy luôn hỏi IRR đó tính trên giả định nào, có tính thuế, chi phí và giá trị thanh lý hay chưa.
Formula
0 = CF0 + CF1 / (1 + IRR) + CF2 / (1 + IRR)^2 + ... + CFn / (1 + IRR)^n
- CF0
- Vốn đầu tư ban đầu, mang dấu âm.
- CFt
- Dòng tiền ròng tăng thêm của dự án ở cuối năm t.
- IRR
- Tỷ suất chiết khấu cần tìm, làm tổng giá trị hiện tại của mọi dòng tiền bằng 0.
Công thức nội suy gần đúng: IRR ≈ r1 + NPV1 / (NPV1 - NPV2) × (r2 - r1), với NPV1 > 0 tại r1 và NPV2 < 0 tại r2.
Example: Tính IRR của một dự án giả định bằng nội suy
Công ty TNHH Phú Gia (số liệu giả định) đầu tư 1.000 triệu đồng vào hệ thống điện mặt trời áp mái cho nhà xưởng. Khoản tiết kiệm tiền điện sau thuế ước tính 350 triệu đồng mỗi năm trong 4 năm, không có giá trị thanh lý. Chi phí vốn của công ty là 12%.
- Thử r1 = 14%: hệ số niên kim 4 năm = [1 - 1,14^-4] / 0,14 ≈ 2,9137. PV = 350 × 2,9137 ≈ 1.019,80. NPV1 ≈ +19,80 triệu đồng.
- Thử r2 = 15%: hệ số niên kim = [1 - 1,15^-4] / 0,15 ≈ 2,8550. PV ≈ 999,24. NPV2 ≈ -0,76 triệu đồng.
- Nội suy: IRR ≈ 14% + 19,80 / (19,80 + 0,76) × 1% ≈ 14% + 0,96% = 14,96%.
- Kiểm tra bằng Excel: =IRR({-1000;350;350;350;350}) cho khoảng 14,96%, khớp với nội suy.
- So với chi phí vốn: 14,96% > 12%, và NPV tại 12% = 350 × 3,0373 - 1.000 ≈ 63,07 triệu đồng, dương.
IRR khoảng 15% cao hơn chi phí vốn 12% nên dự án đáng đầu tư, NPV tạo thêm khoảng 63 triệu đồng. Biên an toàn là khoảng 3 điểm phần trăm: nếu khoản tiết kiệm thực tế thấp hơn kỳ vọng hoặc chi phí vốn tăng lên gần 15%, dự án sẽ không còn tạo giá trị.
Common Mistakes
- So IRR với lãi suất vay thay vì với chi phí vốn bình quân (WACC) hoặc tỷ suất rào cản phù hợp với rủi ro dự án.
- Chọn dự án IRR cao nhất trong các dự án loại trừ lẫn nhau mà không xem quy mô và NPV.
- Tin vào IRR rất cao của dự án ngắn hạn mà quên giả định tái đầu tư ở chính mức IRR đó.
- Dùng hàm IRR cho dòng tiền đổi dấu nhiều lần mà không kiểm tra khả năng có nhiều nghiệm.
- Dùng hàm IRR cho dòng tiền ở các ngày không đều thay vì XIRR, làm sai lệch kết quả.
Quick Check
Q1. Đầu tư 1.000 triệu, nhận 1.210 triệu sau đúng 2 năm, không có dòng tiền nào khác. IRR là bao nhiêu?
Q2. Dự án có NPV = +25 triệu tại 10% và NPV = -15 triệu tại 12%. IRR ước tính theo nội suy là bao nhiêu?
Q3. Chi phí vốn 12%. Dự án X: IRR 30%, NPV 200 triệu. Dự án Y: IRR 18%, NPV 900 triệu. Hai dự án loại trừ lẫn nhau. Kết luận nào đúng?
FAQ
IRR bao nhiêu là tốt?
Không có con số chung. IRR tốt khi nó cao hơn chi phí vốn hoặc tỷ suất rào cản của doanh nghiệp với một biên an toàn đủ lớn so với độ bất định của dự báo. Dự án rủi ro cao cần IRR cao hơn hẳn dự án ổn định.
IRR và lãi suất ngân hàng khác nhau thế nào?
Lãi suất ngân hàng là chi phí hoặc thu nhập đã thỏa thuận trước. IRR là tỷ suất sinh lời ngầm định từ dòng tiền dự kiến của dự án, nên phụ thuộc hoàn toàn vào độ chính xác của dự báo.
Vì sao Excel báo lỗi #NUM! khi tính IRR?
Thường do dòng tiền không đổi dấu (toàn dương hoặc toàn âm) nên không có nghiệm, hoặc Excel không hội tụ sau số lần thử. Hãy kiểm tra dấu dòng tiền và thử nhập thêm tham số guess gần kết quả kỳ vọng.
MIRR khác IRR thế nào?
MIRR giả định dòng tiền thu về được tái đầu tư theo chi phí vốn thay vì theo chính IRR, và luôn cho một nghiệm duy nhất. Vì vậy MIRR thường thấp hơn IRR với dự án tốt và phản ánh thực tế hơn.