Inventory
Hàng tồn kho
Hàng tồn kho là gì? Phân loại, cách tính giá và ví dụ
Hàng tồn kho (inventory) là tài sản doanh nghiệp giữ để bán trong kỳ kinh doanh bình thường, đang trong quá trình sản xuất dở dang, hoặc là nguyên liệu, vật liệu, công cụ dụng cụ để dùng trong sản xuất, kinh doanh hay cung cấp dịch vụ. Hàng tồn kho được ghi theo giá gốc; nếu giá trị thuần có thể thực hiện được thấp hơn thì ghi theo giá trị thấp hơn đó.
Vì sao hàng tồn kho quan trọng
Với doanh nghiệp thương mại và sản xuất, hàng tồn kho thường là khoản tài sản ngắn hạn lớn nhất. Nó vừa cần thiết, vì không có hàng thì không có doanh thu, vừa tốn kém, vì vốn nằm trong kho không sinh lời mà còn phát sinh chi phí lưu kho, bảo hiểm, hao hụt và rủi ro lỗi thời.
Hàng tồn kho cũng ảnh hưởng trực tiếp đến lợi nhuận: giá trị hàng xuất bán chính là giá vốn hàng bán. Chọn phương pháp tính giá xuất kho khác nhau, hoặc không lập dự phòng cho hàng kém phẩm chất, sẽ làm lợi nhuận và tài sản khác đi. Vì vậy người phân tích luôn đọc hàng tồn kho cùng giá vốn, vòng quay hàng tồn kho và thuyết minh về dự phòng.
Hàng tồn kho gồm những gì
Theo chuẩn mực VAS 02, hàng tồn kho bao gồm nhiều loại, tùy ngành nghề:
- Hàng hóa mua về để bán, kể cả hàng đang đi trên đường và hàng gửi đi bán.
- Nguyên liệu, vật liệu và công cụ, dụng cụ dùng cho sản xuất kinh doanh.
- Sản phẩm dở dang: sản phẩm chưa hoàn thành hoặc đã hoàn thành nhưng chưa nhập kho.
- Thành phẩm đã sản xuất xong, chờ bán.
- Chi phí dịch vụ dở dang ở doanh nghiệp dịch vụ.
Giá gốc và các phương pháp tính giá xuất kho
Giá gốc hàng tồn kho gồm chi phí mua (giá mua, thuế không được hoàn lại, chi phí vận chuyển, bốc xếp, trừ chiết khấu thương mại và giảm giá được hưởng), chi phí chế biến và các chi phí liên quan trực tiếp khác để có hàng ở địa điểm và trạng thái hiện tại. Chi phí bán hàng và chi phí quản lý doanh nghiệp không tính vào giá gốc.
Khi giá mua thay đổi giữa các lần nhập, doanh nghiệp phải chọn một phương pháp để tính giá hàng xuất kho và áp dụng nhất quán. Phương pháp thực tế đích danh dùng cho hàng có giá trị lớn, nhận diện được từng đơn vị. Phương pháp bình quân gia quyền tính giá xuất theo đơn giá trung bình, có thể tính cuối kỳ hoặc sau mỗi lần nhập. Phương pháp nhập trước xuất trước (FIFO) giả định hàng nhập trước được xuất trước. Phương pháp nhập sau xuất trước (LIFO) không còn được chế độ kế toán doanh nghiệp Việt Nam cho phép từ Thông tư 200/2014/TT-BTC. Thông tư 99/2025/TT-BTC, áp dụng từ năm 2026, cho phép năm phương pháp: thực tế đích danh, bình quân gia quyền, FIFO, giá bán lẻ (dùng trong ngành bán lẻ) và chi phí chuẩn (có thể áp dụng cho doanh nghiệp sản xuất).
Dự phòng giảm giá hàng tồn kho
Theo nguyên tắc thận trọng, cuối kỳ nếu giá trị thuần có thể thực hiện được (giá bán ước tính trừ chi phí hoàn thành và chi phí bán hàng ước tính) thấp hơn giá gốc, doanh nghiệp lập dự phòng giảm giá cho phần chênh lệch và ghi vào giá vốn hàng bán. Hàng tồn kho trên báo cáo tình hình tài chính vì vậy trình bày theo giá gốc trừ dự phòng.
Khi đọc báo cáo, hàng tồn kho tăng nhanh hơn doanh thu nhiều kỳ liền mà dự phòng không tăng là dấu hiệu cần kiểm tra: hàng có thể đang ứ đọng, lỗi thời nhưng chưa được ghi giảm giá trị.
Formula
Giá vốn hàng bán = Tồn kho đầu kỳ + Nhập trong kỳ - Tồn kho cuối kỳ
- Tồn kho đầu kỳ, cuối kỳ
- Giá trị hàng tồn kho trên báo cáo tình hình tài chính đầu năm và cuối năm; chi tiết theo loại trong thuyết minh.
- Nhập trong kỳ
- Giá gốc hàng mua vào hoặc sản xuất hoàn thành trong kỳ.
- Đơn giá bình quân gia quyền cuối kỳ
- (Giá trị tồn đầu kỳ + Giá trị nhập trong kỳ) / (Số lượng tồn đầu kỳ + Số lượng nhập trong kỳ).
Công thức giá vốn đúng khi không có hao hụt hay xuất dùng cho mục đích khác; khi có, các khoản đó được tách riêng.
Example: Tính giá xuất kho theo FIFO và bình quân gia quyền
Công ty TNHH Phân phối Nam Việt (số liệu giả định) kinh doanh máy lọc nước. Tháng 3.2026: tồn đầu kỳ 100 cái, đơn giá 2 triệu đồng; ngày 05.03 nhập 200 cái, đơn giá 2,2 triệu; ngày 20.03 nhập 100 cái, đơn giá 2,5 triệu. Trong tháng bán 250 cái với giá 3,2 triệu mỗi cái.
- Hàng có thể bán trong kỳ: 400 cái, giá trị = 100 × 2 + 200 × 2,2 + 100 × 2,5 = 200 + 440 + 250 = 890 triệu đồng.
- FIFO: xuất 100 cái × 2 = 200 triệu và 150 cái × 2,2 = 330 triệu, giá vốn = 530 triệu. Tồn cuối kỳ = 50 × 2,2 + 100 × 2,5 = 110 + 250 = 360 triệu.
- Bình quân gia quyền cuối kỳ: đơn giá = 890 / 400 = 2,225 triệu. Giá vốn = 250 × 2,225 = 556,25 triệu; tồn cuối kỳ = 150 × 2,225 = 333,75 triệu.
- Doanh thu = 250 × 3,2 = 800 triệu. Lợi nhuận gộp theo FIFO = 800 - 530 = 270 triệu; theo bình quân = 800 - 556,25 = 243,75 triệu.
- Chênh lệch lợi nhuận gộp = 26,25 triệu, đúng bằng chênh lệch giá trị tồn kho cuối kỳ 360 - 333,75.
Khi giá nhập đang tăng, FIFO cho giá vốn thấp hơn, lợi nhuận và tồn kho cuối kỳ cao hơn phương pháp bình quân. Tổng chi phí qua nhiều kỳ không đổi, phương pháp chỉ thay đổi thời điểm ghi nhận. Vì vậy khi so sánh hai doanh nghiệp, cần xem thuyết minh họ dùng phương pháp nào.
Common Mistakes
- Tính chi phí bán hàng, chi phí lưu kho sau khi mua hoặc chi phí quản lý vào giá gốc hàng tồn kho.
- Đổi phương pháp tính giá xuất kho giữa các kỳ để điều chỉnh lợi nhuận, vi phạm nguyên tắc nhất quán.
- Không lập dự phòng cho hàng hỏng, lỗi mốt hoặc có giá bán giảm dưới giá gốc, làm tài sản và lợi nhuận bị thổi phồng.
- Coi hàng tồn kho tăng mạnh là dấu hiệu tốt vì 'chuẩn bị cho tăng trưởng' mà không so với tốc độ tăng doanh thu và vòng quay hàng tồn kho.
Quick Check
Q1. Tồn đầu 50 sản phẩm × 10 nghìn đồng, nhập thêm 150 sản phẩm × 12 nghìn đồng, bán 120 sản phẩm. Giá vốn theo FIFO là bao nhiêu?
Q2. Lô hàng giá gốc 500 triệu, giá bán ước tính 480 triệu, chi phí bán hàng ước tính 30 triệu. Cần lập dự phòng giảm giá bao nhiêu?
FAQ
Hàng tồn kho tiếng Anh là gì?
Inventory, tiếng Anh Anh còn gọi là stock. Chuẩn mực quốc tế tương ứng là IAS 2, chuẩn mực Việt Nam là VAS 02.
Hàng tồn kho nhiều là tốt hay xấu?
Tùy ngành và tùy tốc độ bán. Tồn kho đủ để không mất doanh số là tốt; tồn kho tăng nhanh hơn doanh thu, vòng quay giảm thì vốn đang bị ứ đọng và rủi ro giảm giá tăng.
Nên chọn FIFO hay bình quân gia quyền?
FIFO phản ánh giá trị tồn kho cuối kỳ sát giá mua gần nhất. Bình quân gia quyền làm mượt biến động giá và đơn giản khi hàng nhập nhiều lần. Doanh nghiệp chọn theo đặc điểm hàng hóa và phải áp dụng nhất quán.
Hàng mua đang đi trên đường có tính là hàng tồn kho không?
Có, nếu doanh nghiệp đã nhận quyền sở hữu và rủi ro của hàng, dù hàng chưa về kho. Hàng gửi đi bán chưa được khách chấp nhận cũng vẫn là hàng tồn kho của doanh nghiệp.