Inventory turnover
Vòng quay hàng tồn kho
Vòng quay hàng tồn kho là gì? Công thức, số ngày tồn kho, ví dụ
Vòng quay hàng tồn kho (inventory turnover) là số lần hàng tồn kho bình quân được bán ra và thay thế trong một kỳ, thường là một năm, tính bằng giá vốn hàng bán chia cho hàng tồn kho bình quân. Chia 365 ngày cho vòng quay ta có số ngày tồn kho bình quân (DIO), tức trung bình hàng nằm trong kho bao nhiêu ngày trước khi bán được.
Vì sao vòng quay hàng tồn kho quan trọng
Hàng tồn kho là tiền đã chi ra nhưng chưa thu về. Hàng nằm trong kho càng lâu thì vốn bị chôn càng nhiều, chi phí lưu kho, bảo hiểm, lãi vay càng lớn, và rủi ro hư hỏng, lỗi mốt, giảm giá càng cao. Vòng quay hàng tồn kho đo tốc độ doanh nghiệp biến hàng thành doanh thu, vì vậy là chỉ số trung tâm khi phân tích doanh nghiệp bán lẻ, phân phối và sản xuất.
Vòng quay hàng tồn kho cũng là một mắt xích của chu kỳ chuyển đổi tiền mặt: số ngày tồn kho cộng số ngày thu tiền trừ số ngày trả tiền nhà cung cấp. Rút ngắn số ngày tồn kho trực tiếp giảm nhu cầu vốn lưu động và nhu cầu vay ngắn hạn.
Vì sao dùng giá vốn, không dùng doanh thu
Hàng tồn kho được ghi theo giá gốc, còn doanh thu tính theo giá bán đã gồm lợi nhuận. Chia doanh thu cho hàng tồn kho là so hai đại lượng khác cơ sở, làm vòng quay cao hơn thực tế, và càng sai nhiều với doanh nghiệp có biên lợi nhuận gộp cao. Một số nguồn dữ liệu vẫn dùng doanh thu, nên khi so sánh cần kiểm tra cách tính.
Dùng hàng tồn kho bình quân (đầu kỳ cộng cuối kỳ chia 2) vì giá vốn phát sinh suốt năm, còn hàng tồn kho chỉ là số dư tại một ngày. Với doanh nghiệp mùa vụ, có thể bình quân số liệu các quý để chính xác hơn.
Vòng quay bao nhiêu là tốt?
Mức hợp lý phụ thuộc hoàn toàn vào ngành. Siêu thị thực phẩm tươi sống có thể quay hàng chục vòng mỗi năm, trong khi doanh nghiệp bất động sản, đóng tàu hay trang sức có thể chỉ quay chưa đến một vòng. Cách đọc đúng là so với chính doanh nghiệp qua nhiều năm và so với đối thủ có cùng mô hình kinh doanh.
Vòng quay cao thường tốt, nhưng quá cao có thể nghĩa là tồn kho quá mỏng, dễ hết hàng và mất doanh số. Vòng quay giảm liên tục là tín hiệu cần kiểm tra: hàng chậm bán, dự báo sai nhu cầu, hoặc doanh nghiệp chủ động tích trữ khi giá đầu vào dự kiến tăng.
- Vòng quay giảm và dự phòng giảm giá không tăng: có thể hàng ứ đọng chưa được ghi giảm giá trị.
- Vòng quay giảm do tồn kho thành phẩm tăng: thường là hàng bán chậm; do nguyên vật liệu tăng: có thể là tích trữ có chủ đích.
- Vòng quay tăng đột biến: kiểm tra có lập dự phòng lớn hay bán thanh lý hàng không.
Formula
Vòng quay hàng tồn kho = Giá vốn hàng bán / Hàng tồn kho bình quân; Số ngày tồn kho (DIO) = 365 / Vòng quay hàng tồn kho
- Giá vốn hàng bán
- Lấy trên báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh của cả năm.
- Hàng tồn kho bình quân
- (Hàng tồn kho đầu năm + cuối năm) / 2, lấy trên báo cáo tình hình tài chính; dùng giá trị thuần sau dự phòng.
- 365
- Số ngày trong năm; một số tài liệu dùng 360. Khi tính theo quý, dùng giá vốn 4 quý gần nhất hoặc đổi số ngày tương ứng.
DIO cũng có thể tính trực tiếp: Hàng tồn kho bình quân / Giá vốn hàng bán × 365.
Example: Đo vốn bị đọng vì hàng tồn kho quay chậm
Công ty Cổ phần Gạch men Phương Nam (số liệu giả định): năm 2024 giá vốn 480 tỷ đồng, hàng tồn kho bình quân 60 tỷ. Năm 2025 giá vốn 540 tỷ, hàng tồn kho đầu năm 80 tỷ, cuối năm 100 tỷ. Công ty tài trợ hàng tồn kho bằng vay ngắn hạn, giả định lãi suất 9%/năm.
- Năm 2024: vòng quay = 480 / 60 = 8 vòng; số ngày tồn kho = 365 / 8 ≈ 45,6 ngày.
- Năm 2025: hàng tồn kho bình quân = (80 + 100) / 2 = 90 tỷ; vòng quay = 540 / 90 = 6 vòng; số ngày tồn kho = 365 / 6 ≈ 60,8 ngày.
- Nếu giữ được tốc độ năm 2024, hàng tồn kho bình quân cần thiết = 540 / 8 = 67,5 tỷ.
- Vốn bị đọng thêm = 90 - 67,5 = 22,5 tỷ đồng.
- Chi phí lãi vay cho phần vốn đọng = 22,5 × 9% ≈ 2,03 tỷ đồng mỗi năm, chưa tính chi phí kho bãi và rủi ro giảm giá.
Giá vốn của Phương Nam tăng 12,5% nhưng hàng tồn kho bình quân tăng 50%, làm hàng nằm trong kho lâu hơn khoảng 15 ngày. Phần chậm lại này giữ thêm 22,5 tỷ vốn và tốn khoảng 2 tỷ lãi vay mỗi năm. Người phân tích nên đọc thuyết minh để biết tồn kho tăng ở thành phẩm hay nguyên liệu, và dự phòng giảm giá có tăng tương ứng không.
Common Mistakes
- Dùng doanh thu thay cho giá vốn ở tử số, làm vòng quay cao hơn thực tế và không so sánh được với nguồn tính đúng.
- Dùng hàng tồn kho cuối kỳ thay cho bình quân khi tồn kho biến động mạnh trong năm.
- So sánh vòng quay giữa các ngành khác nhau, ví dụ bán lẻ thực phẩm với bất động sản.
- Tính vòng quay theo quý nhưng vẫn chia 365 ngày, hoặc nhân giá vốn một quý lên 4 với doanh nghiệp có tính mùa vụ.
Quick Check
Q1. Giá vốn năm 900 tỷ, hàng tồn kho đầu năm 140 tỷ, cuối năm 160 tỷ. Vòng quay hàng tồn kho là bao nhiêu?
Q2. Vòng quay hàng tồn kho là 5 vòng mỗi năm. Số ngày tồn kho bình quân xấp xỉ bao nhiêu?
Q3. Giá vốn tăng 10%, hàng tồn kho bình quân tăng 40%. Điều gì xảy ra với số ngày tồn kho?
FAQ
Vòng quay hàng tồn kho tiếng Anh là gì?
Inventory turnover hoặc inventory turnover ratio. Số ngày tồn kho bình quân là days inventory outstanding (DIO) hoặc days sales of inventory (DSI).
Vòng quay hàng tồn kho cao hay thấp thì tốt?
Thường cao là tốt vì vốn quay nhanh, nhưng phải so trong cùng ngành. Quá cao có thể là dấu hiệu thiếu hàng; quá thấp hoặc giảm liên tục là dấu hiệu hàng chậm bán.
Doanh nghiệp bất động sản có dùng vòng quay hàng tồn kho được không?
Có thể tính, nhưng ý nghĩa hạn chế vì hàng tồn kho là dự án kéo dài nhiều năm và doanh thu ghi nhận theo đợt bàn giao. Nên phân tích theo từng dự án, tiến độ bán hàng và người mua trả tiền trước.
Vòng quay hàng tồn kho liên quan gì đến chu kỳ tiền mặt?
Chu kỳ chuyển đổi tiền mặt = số ngày tồn kho + số ngày thu tiền - số ngày trả tiền. Giảm số ngày tồn kho là cách trực tiếp để rút ngắn chu kỳ và giảm nhu cầu vốn lưu động.