Chi phí cơ hội là gì? Cách tính, ví dụ và ứng dụng

Vì sao chi phí cơ hội quan trọng

Mọi nguồn lực đều có hạn: một khoản tiền chỉ đầu tư được vào một nơi tại một thời điểm, một mặt bằng chỉ dùng được cho một mục đích, một người chỉ có 24 giờ mỗi ngày. Mỗi lựa chọn đều đồng nghĩa với việc từ bỏ lựa chọn khác. Bỏ qua chi phí cơ hội khiến người ra quyết định đánh giá sai lợi ích thực của phương án mình chọn.

Trong tài chính doanh nghiệp, chi phí cơ hội có mặt ở khắp nơi. Chi phí vốn, WACC hay tỷ suất chiết khấu bản chất là chi phí cơ hội của vốn: mức sinh lời mà nhà đầu tư có thể nhận ở nơi khác với rủi ro tương đương. Khi thẩm định dự án, giá trị của tài sản sẵn có mà dự án sử dụng cũng phải được tính theo chi phí cơ hội, dù doanh nghiệp không phải chi thêm đồng nào.

Chi phí kế toán, chi phí cơ hội và lợi nhuận kinh tế

Chi phí kế toán (chi phí hiển hiện, explicit cost) là các khoản thực chi được ghi sổ: nguyên vật liệu, lương, tiền thuê, lãi vay. Chi phí cơ hội (chi phí ẩn, implicit cost) không được ghi sổ nhưng có thật về mặt kinh tế: tiền lương bạn từ bỏ khi tự kinh doanh, tiền thuê bạn bỏ lỡ khi tự dùng mặt bằng của mình, tiền lãi bạn bỏ qua khi dùng vốn tự có.

Lợi nhuận kinh tế bằng lợi nhuận kế toán trừ đi chi phí cơ hội. Một cửa hàng có lợi nhuận kế toán dương vẫn có thể có lợi nhuận kinh tế âm, nghĩa là chủ cửa hàng sẽ khá hơn nếu dùng nguồn lực vào việc khác.

• Lợi nhuận kế toán = Doanh thu - Chi phí kế toán.
• Lợi nhuận kinh tế = Lợi nhuận kế toán - Chi phí cơ hội.
• Lợi nhuận kinh tế bằng 0 nghĩa là phương án đang chọn chỉ ngang bằng phương án tốt nhất bị bỏ qua.

Chi phí cơ hội khác chi phí chìm thế nào

Chi phí chìm (sunk cost) là khoản đã chi trong quá khứ và không thể thu hồi dù quyết định thế nào, ví dụ tiền thuê tư vấn khảo sát thị trường năm ngoái. Chi phí chìm không được đưa vào quyết định. Chi phí cơ hội là lợi ích tương lai bị bỏ qua, nên luôn phải đưa vào quyết định.

Nhầm lẫn hai khái niệm dẫn đến hai sai lầm đối xứng: tiếp tục rót tiền vào dự án kém chỉ vì đã lỡ chi nhiều (ngụy biện chi phí chìm), và coi tài sản sẵn có là miễn phí vì không phải chi tiền (bỏ quên chi phí cơ hội).

Ứng dụng trong đời sống và kinh doanh ở Việt Nam

Câu hỏi quen thuộc "để tiền gửi tiết kiệm hay đầu tư" chính là so sánh với chi phí cơ hội. Lãi suất tiết kiệm là mốc chi phí cơ hội tối thiểu cho một khoản tiền gần như không rủi ro. Một khoản đầu tư rủi ro hơn chỉ đáng làm nếu lợi nhuận kỳ vọng vượt mức đó đủ để bù rủi ro.

Với hộ kinh doanh và doanh nghiệp gia đình, chi phí cơ hội thường bị bỏ quên nhiều nhất: dùng nhà của mình làm cửa hàng, chủ không trả lương cho bản thân, vốn tự có không tính lãi. Khi tính đủ các khoản này, nhiều mô hình tưởng có lãi thực ra chỉ hòa vốn kinh tế.

Formula

Example: Mở cửa hàng trên mặt bằng sẵn có của một công ty giả định

Common Mistakes

• Coi tài sản sẵn có, nhà đất của gia đình hay vốn tự có là miễn phí khi tính hiệu quả kinh doanh.
• Cộng lợi ích của tất cả các phương án bị bỏ qua, trong khi chi phí cơ hội chỉ là phương án tốt nhất còn lại.
• So sánh với phương án có rủi ro khác hẳn, ví dụ so lợi nhuận kinh doanh rủi ro cao với lãi tiết kiệm mà không cộng phần bù rủi ro.
• Nhầm chi phí chìm với chi phí cơ hội, đưa khoản đã chi không thu hồi được vào quyết định.

Quick Check

FAQ

Related Concepts

• Time value of moneyGiá trị thời gian của tiền