Cách lập ngân sách cá nhân: 5 bước, mẫu ví dụ và lỗi hay gặp

Vì sao cần lập ngân sách cá nhân

Phần lớn người hết tiền trước kỳ lương không phải vì thu nhập quá thấp mà vì không biết tiền đi đâu. Những khoản nhỏ lặp lại như cà phê, giao đồ ăn, phí ứng dụng cộng lại có thể chiếm 15 đến 25% thu nhập mà không ai để ý. Ngân sách biến các khoản vô hình đó thành con số cụ thể để bạn quyết định giữ hay cắt.

Ngân sách cũng là nền móng cho mọi mục tiêu tài chính khác. Không có ngân sách, quỹ khẩn cấp, kế hoạch mua nhà hay đầu tư dài hạn chỉ là mong muốn, vì không có dòng tiền nào được dành riêng cho chúng.

5 bước lập ngân sách cá nhân

Một ngân sách tốt dựa trên số liệu thật, không phải ước đoán. Hãy dành một buổi tối cuối tháng để làm 5 bước dưới đây, sau đó chỉ cần 15 phút mỗi tuần để theo dõi.

• Bước 1: Xác định thu nhập thực nhận mỗi tháng, gồm lương net và các khoản đều đặn khác. Thu nhập không đều thì lấy mức thấp nhất của 6 tháng gần nhất.
• Bước 2: Tổng hợp chi tiêu thực tế 1 đến 3 tháng gần nhất từ sao kê ngân hàng, ví điện tử và sổ ghi chép.
• Bước 3: Chia chi tiêu thành nhóm: cố định (tiền nhà, trả góp, bảo hiểm), biến đổi thiết yếu (ăn uống, đi lại) và tùy ý (giải trí, mua sắm).
• Bước 4: Đặt hạn mức cho từng nhóm, trong đó tiết kiệm là một dòng chi bắt buộc được trả đầu tiên.
• Bước 5: Theo dõi hàng tuần, so sánh thực tế với kế hoạch và điều chỉnh vào cuối tháng.

Các phương pháp lập ngân sách phổ biến

Ngân sách theo tỷ lệ như quy tắc 50/30/20 hay 6 chiếc lọ phù hợp người mới vì dễ nhớ. Ngân sách bằng không (zero-based budget) giao cho từng đồng thu nhập một nhiệm vụ cụ thể để thu nhập trừ chi tiêu, tiết kiệm bằng đúng 0; cách này chặt chẽ hơn và hợp với người muốn kiểm soát sát. Phương pháp phong bì chia tiền cho từng hạng mục vào các tài khoản hoặc ví riêng, hết tiền trong phong bì là dừng chi.

Không có phương pháp đúng cho mọi người. Tiêu chí chọn là phương pháp mà bạn duy trì được ít nhất 3 tháng liên tục. Nhiều người kết hợp: dùng tỷ lệ để đặt khung, dùng phong bì cho các nhóm hay vượt như ăn ngoài và mua sắm.

Ngân sách khác gì theo dõi chi tiêu

Theo dõi chi tiêu là ghi lại những gì đã xảy ra; ngân sách là kế hoạch cho những gì sắp xảy ra. Ghi chép mà không có ngân sách giống như xem bảng điểm mà không có mục tiêu học tập. Ngược lại, ngân sách mà không theo dõi thì không biết mình có đi đúng kế hoạch hay không. Hai việc cần đi cùng nhau.

Ở Việt Nam, phần lớn giao dịch đã qua chuyển khoản và ví điện tử, nên việc theo dõi dễ hơn trước nhiều: sao kê ngân hàng và các ứng dụng quản lý chi tiêu có thể tự phân loại giao dịch. Tuy vậy bạn vẫn nên tự xem lại mỗi tuần, vì phân loại tự động hay sai.

Example: Linh lập ngân sách bằng không cho tháng 12

Common Mistakes

• Lập ngân sách dựa trên ước đoán thay vì sao kê thật, nên các hạng mục luôn bị vượt ngay từ tuần đầu.
• Quên các khoản không hàng tháng như học phí, phí bảo hiểm năm, quà Tết, sửa xe. Hãy chia các khoản này cho 12 và để riêng mỗi tháng.
• Coi tiết kiệm là phần dư cuối tháng thay vì một dòng chi trả trước, nên thực tế hiếm khi còn dư.
• Đặt ngân sách quá khắt khe, không có khoản nào cho giải trí, dẫn tới bỏ cuộc sau vài tuần.
• Lập một lần rồi để đó, không xem lại khi thu nhập hoặc chi phí sinh hoạt thay đổi.

Quick Check

FAQ

Related Concepts

• 50/30/20 budgeting ruleQuy tắc 50/30/20
• Six jars money management systemQuy tắc 6 chiếc lọ (JARS)
• Emergency fundQuỹ khẩn cấp