Capital Adequacy Ratio (CAR)
Hệ số an toàn vốn
Capital adequacy ratio (CAR, hệ số an toàn vốn) là tỷ lệ giữa vốn tự có của ngân hàng và tổng tài sản có rủi ro quy đổi. Chỉ số này cho biết ngân hàng có đủ vốn để hấp thụ tổn thất từ rủi ro tín dụng, rủi ro thị trường và rủi ro hoạt động hay không. Theo Thông tư 41/2016/TT-NHNN, ngân hàng thương mại tại Việt Nam phải duy trì CAR tối thiểu 8%.
Explanation
Vốn chủ sở hữu là tấm đệm hấp thụ tổn thất trước khi người gửi tiền bị ảnh hưởng. CAR không so vốn với tổng tài sản mà với risk-weighted assets (RWA, tài sản có rủi ro quy đổi): tài sản rủi ro hơn cần nhiều vốn hơn. Cho vay doanh nghiệp không có tài sản bảo đảm cần nhiều vốn hơn nắm giữ trái phiếu chính phủ, dù giá trị sổ sách như nhau.
Thông tư 41/2016/TT-NHNN đưa phương pháp tiêu chuẩn của Basel II vào Việt Nam. Mẫu số gồm RWA cho rủi ro tín dụng cộng 12,5 lần vốn yêu cầu cho rủi ro hoạt động và rủi ro thị trường (12,5 là nghịch đảo của 8%, để quy đổi vốn yêu cầu thành tài sản tương đương). Tử số là vốn tự có gồm vốn cấp 1 (Tier 1: vốn điều lệ, lợi nhuận giữ lại, các quỹ) và vốn cấp 2 (Tier 2: một phần dự phòng chung, nợ thứ cấp) sau các khoản giảm trừ.
CAR quyết định trần tăng trưởng của ngân hàng: mỗi đồng tín dụng mới làm RWA tăng, nên ngân hàng có CAR sát 8% phải tăng vốn (giữ lại lợi nhuận, phát hành cổ phiếu, phát hành trái phiếu thứ cấp) hoặc chuyển sang tài sản trọng số thấp. Đây là lý do nhiều ngân hàng Việt Nam chia cổ tức bằng cổ phiếu thay vì tiền mặt.
CAR khác leverage ratio (vốn cấp 1 / tổng tài sản không trọng số) và khác tỷ lệ vốn chủ sở hữu / tổng tài sản trên báo cáo tài chính. Hai ngân hàng có cùng vốn chủ sở hữu / tổng tài sản có thể có CAR rất khác nhau do cơ cấu tài sản. Các mức đệm vốn bổ sung, lộ trình áp dụng Basel III và cách tính chi tiết thay đổi theo thời gian, cần tra theo quy định hiện hành của NHNN.
Key Points
- CAR = vốn tự có / (RWA tín dụng + 12,5 × (vốn yêu cầu rủi ro hoạt động + rủi ro thị trường)).
- Mức tối thiểu 8% theo Thông tư 41/2016/TT-NHNN (Basel II, phương pháp tiêu chuẩn).
- Vốn tự có = vốn cấp 1 + vốn cấp 2 - các khoản giảm trừ.
- CAR thấp giới hạn khả năng tăng trưởng tín dụng.
- Khác leverage ratio vì có trọng số rủi ro.
Formula
CAR = C / (RWA + 12,5 × (KOR + KMR)) × 100%
- C
- Vốn tự có = vốn cấp 1 + vốn cấp 2 - các khoản giảm trừ, ngân hàng công bố trong báo cáo an toàn vốn hoặc thuyết minh.
- RWA
- Tổng tài sản có rủi ro quy đổi cho rủi ro tín dụng (kể cả rủi ro tín dụng đối tác).
- KOR
- Vốn yêu cầu cho rủi ro hoạt động.
- KMR
- Vốn yêu cầu cho rủi ro thị trường.
12,5 = 1 / 8%, dùng để quy đổi vốn yêu cầu thành tài sản có rủi ro tương đương.
Examples
Worked Example
Tính CAR và dư địa tăng trưởng
Ngân hàng TMCP Cửu Long (số liệu giả định) có vốn cấp 1 8.000 tỷ đồng, vốn cấp 2 2.000 tỷ đồng, các khoản giảm trừ 500 tỷ đồng. RWA rủi ro tín dụng 90.000 tỷ đồng, vốn yêu cầu rủi ro hoạt động 600 tỷ, rủi ro thị trường 200 tỷ đồng.
- Vốn tự có C = 8.000 + 2.000 - 500 = 9.500 tỷ đồng.
- Quy đổi rủi ro hoạt động và thị trường = 12,5 × (600 + 200) = 12,5 × 800 = 10.000 tỷ đồng.
- Mẫu số = 90.000 + 10.000 = 100.000 tỷ đồng, CAR = 9.500 / 100.000 = 9,5%.
- Mẫu số tối đa để CAR còn 8% = 9.500 / 8% = 118.750 tỷ đồng, dư địa = 118.750 - 100.000 = 18.750 tỷ đồng RWA.
CAR 9,5% vượt mức tối thiểu 8% là 1,5 điểm phần trăm. Nếu cho vay doanh nghiệp trọng số 100%, Cửu Long chỉ tăng thêm được khoảng 18.750 tỷ đồng dư nợ trước khi chạm 8%, chưa kể đệm an toàn nội bộ.
Real-World Scenario
Hội đồng quản trị chọn chia cổ tức bằng cổ phiếu
Ngân hàng của ông Tâm (giả định) lãi 3.000 tỷ đồng, CAR đang 8,7%, kế hoạch tín dụng năm tới tăng 14%. Cổ đông muốn nhận cổ tức tiền mặt 15%.
Ban tài chính tính rằng nếu trả tiền mặt, CAR năm sau sẽ xuống dưới 8% khi tín dụng tăng như kế hoạch. Hội đồng quản trị quyết định giữ lại lợi nhuận và chia cổ tức bằng cổ phiếu, đồng thời phát hành trái phiếu thứ cấp để bổ sung vốn cấp 2. Cổ đông không nhận tiền mặt nhưng ngân hàng giữ được tốc độ tăng trưởng.
Common Mistakes
Common Mistake
Dùng vốn chủ sở hữu / tổng tài sản thay cho CAR
Một nhà đầu tư so hai ngân hàng: A có vốn chủ sở hữu / tổng tài sản 9%, B chỉ 7%, nên kết luận A an toàn vốn hơn.
A tập trung cho vay bất động sản và tiêu dùng trọng số cao, RWA bằng 95% tổng tài sản, nên CAR chỉ khoảng 9,5%; B nắm nhiều trái phiếu chính phủ và cho vay có bảo đảm, RWA bằng 60% tổng tài sản, CAR khoảng 11,7%. Cách đúng: dùng CAR do ngân hàng công bố theo quy định, vì nó đã điều chỉnh rủi ro của từng loại tài sản.
- Lấy vốn chủ sở hữu kế toán làm tử số mà không điều chỉnh các khoản giảm trừ và vốn cấp 2.
- Chia vốn cho tổng tài sản thay vì tài sản có rủi ro quy đổi.
- Quên quy đổi rủi ro hoạt động và rủi ro thị trường bằng hệ số 12,5.
- Nghĩ CAR cao hơn luôn tốt, trong khi CAR quá cao có thể làm ROE thấp.
Exam Tip
FRM Part II (Operational Risk và Liquidity, phần Basel) hỏi cách tính tỷ lệ vốn và hệ số 12,5; CFA Level I nhắc capital adequacy là chữ C trong khung CAMELS.