Economic Capital
Vốn kinh tế
Economic capital (vốn kinh tế) là lượng vốn mà một tổ chức tự ước tính cần có để hấp thụ các tổn thất ngoài dự kiến ở một mức tin cậy cao, ví dụ 99,9% trong một năm. Con số này do chính tổ chức đo bằng mô hình nội bộ, dựa trên rủi ro thực tế của mình, chứ không phải mức vốn tối thiểu do cơ quan quản lý quy định. Vốn kinh tế được dùng để phân bổ vốn cho từng mảng kinh doanh và đo hiệu quả điều chỉnh theo rủi ro.
Explanation
Mỗi hoạt động của ngân hàng hay công ty bảo hiểm đều "tiêu thụ" vốn vì có thể gây lỗ. Economic capital trả lời câu hỏi: nếu muốn xác suất mất khả năng thanh toán trong năm chỉ là 0,1%, ta cần bao nhiêu vốn? Cách làm điển hình là mô phỏng phân phối tổn thất của danh mục, lấy tổn thất tại phân vị 99,9% rồi trừ expected loss (EL, tổn thất dự kiến), vì EL đã được bù bằng giá và dự phòng. Phần còn lại chính là unexpected loss (UL) cần vốn bao phủ.
Vốn kinh tế thường được tính riêng cho từng loại rủi ro: credit risk (rủi ro tín dụng), market risk (rủi ro thị trường), operational risk (rủi ro hoạt động), interest rate risk trong sổ ngân hàng, rồi tổng hợp có tính đến đa dạng hoá. Tổng vốn kinh tế nhỏ hơn tổng cộng thẳng các phần, vì các rủi ro hiếm khi xấu nhất cùng lúc. Mức tin cậy thường gắn với hạng tín nhiệm mục tiêu: muốn giữ hạng cao thì chọn mức tin cậy cao hơn và cần nhiều vốn hơn.
Cần phân biệt ba khái niệm vốn. Vốn điều lệ (charter capital) là con số pháp lý trên giấy phép. Regulatory capital (vốn pháp định theo an toàn vốn) là mức vốn tối thiểu theo Basel và Thông tư 41/2016/TT-NHNN, tính theo công thức chuẩn. Economic capital là đánh giá nội bộ về rủi ro thực tế, có thể cao hơn hoặc thấp hơn regulatory capital. Tại Việt Nam, Thông tư 13/2018/TT-NHNN yêu cầu ngân hàng có quy trình đánh giá nội bộ về mức đủ vốn (ICAAP), về bản chất là một dạng tính vốn kinh tế.
Key Points
- Vốn kinh tế bù cho unexpected loss, không bù cho expected loss.
- Thường tính bằng tổn thất tại phân vị 99,9% (hoặc mức gắn với hạng tín nhiệm mục tiêu) trừ EL.
- Tổng vốn kinh tế toàn tổ chức nhỏ hơn tổng các phần nhờ đa dạng hoá.
- Khác vốn điều lệ và khác vốn tối thiểu theo quy định.
- Là mẫu số của RAROC, dùng để phân bổ vốn và định giá theo rủi ro.
Formula
Economic capital = Tổn thất tại mức tin cậy α - Expected loss
- Tổn thất tại mức tin cậy α
- Mức tổn thất chỉ bị vượt với xác suất 1 - α (ví dụ α = 99,9%), lấy từ phân phối tổn thất mô phỏng hoặc mô hình credit VaR.
- Expected loss
- Tổn thất trung bình của danh mục, bằng tổng PD × LGD × EAD của các khoản.
- α
- Mức tin cậy do hội đồng quản trị chọn, gắn với khẩu vị rủi ro và hạng tín nhiệm mục tiêu.
Examples
Worked Example
Tính vốn kinh tế toàn ngân hàng
Ngân hàng TMCP Hải Đăng (số liệu giả định) mô phỏng phân phối tổn thất tín dụng một năm: EL là 300 tỷ đồng, tổn thất tại phân vị 99,9% là 1.500 tỷ đồng. Vốn kinh tế cho rủi ro thị trường là 400 tỷ đồng, rủi ro hoạt động là 300 tỷ đồng. Ngân hàng ước tính lợi ích đa dạng hoá giữa các loại rủi ro là 15%.
- Vốn kinh tế rủi ro tín dụng = 1.500 - 300 = 1.200 tỷ đồng.
- Tổng cộng thẳng = 1.200 + 400 + 300 = 1.900 tỷ đồng.
- Sau đa dạng hoá = 1.900 × (1 - 15%) = 1.900 × 0,85 = 1.615 tỷ đồng.
- Lợi ích đa dạng hoá = 1.900 - 1.615 = 285 tỷ đồng.
Ngân hàng cần khoảng 1.615 tỷ đồng vốn kinh tế để chịu được năm tệ nhất trong 1.000 năm theo mô hình. Nếu vốn chủ sở hữu thực có thấp hơn mức này, ngân hàng đang chấp nhận rủi ro vượt khẩu vị đã đặt.
Real-World Scenario
Phân bổ vốn kinh tế cho các khối kinh doanh
Giám đốc tài chính một ngân hàng, chị Thảo, phải quyết định khối nào được tăng trưởng mạnh năm tới: khối bán lẻ, khối doanh nghiệp lớn hay khối kinh doanh nguồn vốn. Lợi nhuận kế toán của khối doanh nghiệp lớn cao nhất.
Khi phân bổ vốn kinh tế, khối doanh nghiệp lớn tiêu thụ nhiều vốn nhất do dư nợ tập trung vào vài nhóm khách hàng. Tính lợi nhuận trên vốn kinh tế, khối bán lẻ lại hiệu quả hơn. Chị Thảo đề xuất ưu tiên tăng trưởng bán lẻ và yêu cầu khối doanh nghiệp lớn giảm tập trung trước khi được cấp thêm vốn.
Common Mistakes
Common Mistake
Đồng nhất vốn kinh tế với vốn điều lệ
Một thành viên hội đồng quản trị nói: "Vốn điều lệ của ta là 3.000 tỷ đồng, vốn kinh tế cần 1.615 tỷ đồng, vậy còn dư 1.385 tỷ đồng để mở rộng". Tuy nhiên ngân hàng đã lỗ luỹ kế và trích lập nhiều, vốn chủ sở hữu thực chỉ còn 1.800 tỷ đồng, trong đó một phần là tài sản vô hình không hấp thụ lỗ được.
Phải so vốn kinh tế với nguồn vốn có khả năng hấp thụ lỗ thực tế (available financial resources), không phải vốn điều lệ. Phần dư thực chỉ khoảng 1.800 - 1.615 = 185 tỷ đồng trước khi trừ tài sản vô hình, nên dư địa mở rộng nhỏ hơn nhiều so với nhận định ban đầu.
- Gộp cả expected loss vào vốn kinh tế, làm nhu cầu vốn bị tính trùng.
- Nhầm vốn kinh tế với vốn điều lệ hoặc với vốn tối thiểu theo quy định.
- Cộng thẳng vốn kinh tế từng loại rủi ro, bỏ qua đa dạng hoá, hoặc ngược lại giả định đa dạng hoá quá lạc quan.
- Tin tuyệt đối vào con số phân vị 99,9% trong khi dữ liệu ở vùng đuôi rất ít.
Exam Tip
FRM Part II (Risk Management and Investment Management, Credit Risk) hỏi định nghĩa economic capital, cách tổng hợp có đa dạng hoá, và liên hệ với RAROC.