Credit Risk
Rủi ro tín dụng
Credit risk (rủi ro tín dụng) là rủi ro thua lỗ khi người vay hoặc đối tác không trả, trả chậm hoặc trả thiếu nghĩa vụ tài chính đã cam kết. Đây là rủi ro lớn nhất của ngân hàng và cũng hiện diện ở mọi doanh nghiệp bán chịu cho khách hàng. Credit risk được đo qua ba thành phần: probability of default (PD), loss given default (LGD) và exposure at default (EAD).
Explanation
Mỗi khi ngân hàng cho vay, nhà đầu tư mua trái phiếu doanh nghiệp hay một công ty bán hàng trả chậm 60 ngày, họ đang chấp nhận credit risk. Rủi ro này không chỉ là vỡ nợ hoàn toàn: khách hàng trả chậm, đòi giãn nợ hay bị hạ xếp hạng tín nhiệm (downgrade risk, làm giá trái phiếu giảm) cũng là các dạng của credit risk.
Cách đo chuẩn trong ngân hàng là expected loss (tổn thất dự kiến) = PD × LGD × EAD. PD là xác suất khách hàng vỡ nợ trong 1 năm, ước lượng từ xếp hạng tín dụng nội bộ hoặc credit score. LGD là tỷ lệ mất mát khi vỡ nợ, phụ thuộc chủ yếu vào collateral (tài sản bảo đảm). EAD là dư nợ tại thời điểm vỡ nợ, gồm phần đã giải ngân và một phần hạn mức chưa dùng. Expected loss được bù bằng lãi suất cho vay và dự phòng, còn unexpected loss (tổn thất ngoài dự kiến) phải được vốn chủ sở hữu gánh.
Credit risk khác counterparty credit risk ở chỗ khoản vay có dư nợ rõ ràng, còn rủi ro đối tác trong hợp đồng phái sinh có dư nợ thay đổi theo giá thị trường. Credit risk cũng khác market risk: trái phiếu giảm giá vì lãi suất tăng là market risk, giảm vì tổ chức phát hành yếu đi là credit risk, thể hiện qua credit spread (chênh lệch tín dụng) nới rộng.
Ở Việt Nam, ngân hàng phải phân loại nợ thành 5 nhóm và trích lập dự phòng theo quy định của Ngân hàng Nhà nước, với nợ nhóm 3 đến 5 là non-performing loan (nợ xấu). Doanh nghiệp phi tài chính quản trị credit risk qua hạn mức tín dụng từng khách hàng, điều khoản thanh toán, theo dõi tuổi nợ phải thu và trích dự phòng nợ phải thu khó đòi.
Key Points
- Rủi ro người vay hoặc đối tác không trả đủ, đúng hạn.
- Expected loss = PD × LGD × EAD.
- Collateral làm giảm LGD, không làm giảm PD.
- Expected loss được bù bằng giá và dự phòng, unexpected loss được vốn chủ sở hữu gánh.
- Doanh nghiệp bán chịu cũng chịu credit risk qua khoản phải thu.
Formula
Expected loss = PD × LGD × EAD
- PD
- Probability of default: xác suất vỡ nợ trong 1 năm, từ hệ thống xếp hạng tín dụng nội bộ hoặc xếp hạng tín nhiệm.
- LGD
- Loss given default: tỷ lệ mất mát trên dư nợ khi vỡ nợ, bằng 1 - tỷ lệ thu hồi (từ tài sản bảo đảm, xử lý nợ).
- EAD
- Exposure at default: dư nợ khi vỡ nợ, gồm dư nợ đã giải ngân cộng phần hạn mức chưa dùng nhân hệ số chuyển đổi (CCF).
PD, LGD tính theo năm nên expected loss là tổn thất dự kiến trong 1 năm.
Examples
Worked Example
Tính tổn thất dự kiến cho một khoản vay doanh nghiệp
Ngân hàng cấp hạn mức 10 tỷ đồng cho Công ty TNHH Gỗ Việt (số liệu giả định), đã giải ngân 8 tỷ đồng. Ngân hàng ước tính khách hàng sẽ rút thêm 50% hạn mức còn lại trước khi vỡ nợ (CCF 50%). PD là 3%/năm, tỷ lệ thu hồi từ tài sản bảo đảm là 60%.
- EAD = 8 + 50% × (10 - 8) = 8 + 1 = 9 tỷ đồng.
- LGD = 1 - 60% = 40%.
- Expected loss = 3% × 40% × 9 = 0,108 tỷ đồng = 108 triệu đồng/năm.
- Tính theo dư nợ: 108 triệu / 9.000 triệu = 1,2%/năm.
Ngân hàng cần cộng ít nhất khoảng 1,2%/năm vào lãi suất cho vay để bù tổn thất dự kiến, chưa tính chi phí vốn, chi phí hoạt động và phần bù cho unexpected loss.
Real-World Scenario
Nhà phân phối siết điều khoản bán chịu
Anh Tuấn, kế toán trưởng một công ty phân phối vật liệu xây dựng, thấy tỷ lệ nợ quá hạn trên 90 ngày tăng từ 4% lên 11% sau khi thị trường bất động sản chững lại.
Anh đề xuất xếp hạng lại khách hàng theo lịch sử thanh toán, giảm hạn mức cho nhóm nhà thầu nhỏ, yêu cầu bảo lãnh ngân hàng với đơn hàng lớn và tăng trích dự phòng. Doanh thu có thể giảm nhẹ nhưng dòng tiền và chất lượng khoản phải thu được bảo vệ.
Common Mistakes
Common Mistake
Nghĩ rằng có tài sản bảo đảm thì không còn rủi ro
Một chuyên viên tín dụng duyệt khoản vay 5 tỷ đồng cho khách hàng có PD cao (8%) vì khoản vay được thế chấp bằng lô đất định giá 6 tỷ đồng.
Collateral chỉ giảm LGD, không giảm PD. Khi thị trường đi xuống, lô đất có thể chỉ bán được 3,5 tỷ đồng sau nhiều tháng xử lý, LGD thực tế là (5 - 3,5) / 5 = 30% chưa kể chi phí. Cách đúng: thẩm định khả năng trả nợ từ dòng tiền trước, tài sản bảo đảm chỉ là nguồn trả nợ thứ hai.
- Quên phần hạn mức chưa giải ngân khi tính EAD.
- Coi tài sản bảo đảm là lý do để cho vay khách hàng có khả năng trả nợ yếu.
- Nhầm việc trái phiếu giảm giá do lãi suất tăng (market risk) với suy giảm tín dụng.
- Chỉ dự phòng expected loss mà không giữ vốn cho unexpected loss.
Exam Tip
FRM Part I và Part II (Credit Risk) tính expected loss bằng PD × LGD × EAD rất thường xuyên. CFA Level I (Fixed Income) hỏi credit risk qua credit spread và xếp hạng tín nhiệm.