Corporate Finance
Tài chính doanh nghiệp
Corporate finance (tài chính doanh nghiệp) là lĩnh vực nghiên cứu cách doanh nghiệp quyết định đầu tư vào đâu, huy động vốn từ nguồn nào và phân phối lợi nhuận ra sao. Mục tiêu chung của ba quyết định này là tối đa hóa giá trị doanh nghiệp cho chủ sở hữu, không chỉ tối đa hóa lợi nhuận kế toán trong một năm.
Explanation
Mọi doanh nghiệp, từ quán cà phê đến tập đoàn niêm yết, đều phải trả lời ba câu hỏi: đầu tư vào dự án nào (investment decision, quyết định đầu tư), lấy tiền ở đâu để đầu tư (financing decision, quyết định tài trợ) và làm gì với lợi nhuận kiếm được (dividend decision, quyết định phân phối). Corporate finance cung cấp công cụ để trả lời ba câu hỏi đó một cách có hệ thống, dựa trên dòng tiền, rủi ro và time value of money (giá trị thời gian của tiền).
Công cụ cốt lõi gồm capital budgeting (hoạch định ngân sách vốn) với NPV và IRR để chọn dự án, cost of capital (chi phí vốn) và capital structure (cơ cấu vốn) để quyết định tỷ lệ nợ và vốn chủ sở hữu, cùng working capital management (quản trị vốn lưu động) để giữ đủ tiền mặt cho hoạt động hằng ngày. Một dự án chỉ tạo ra giá trị khi lợi nhuận kỳ vọng của nó cao hơn chi phí của nguồn vốn tài trợ cho nó.
Corporate finance khác với accounting (kế toán): kế toán ghi nhận và trình bày những gì đã xảy ra theo chuẩn mực, còn corporate finance nhìn về phía trước, dùng dòng tiền tương lai và giá trị thị trường để ra quyết định. Lợi nhuận kế toán tăng không có nghĩa là giá trị tăng, ví dụ khi doanh nghiệp vay nợ đắt để đầu tư vào dự án có tỷ suất sinh lời thấp hơn chi phí vốn.
Ở Việt Nam, vai trò CFO (giám đốc tài chính) ngày càng rộng: ngoài lập báo cáo theo VAS, CFO phải dự báo dòng tiền, làm việc với ngân hàng về hạn mức tín dụng, cân nhắc phát hành cổ phiếu hoặc trái phiếu doanh nghiệp và giải trình kế hoạch cổ tức với đại hội đồng cổ đông.
Key Points
- Ba quyết định cốt lõi: đầu tư, tài trợ và phân phối lợi nhuận.
- Mục tiêu là tối đa hóa giá trị cho chủ sở hữu, không phải lợi nhuận ngắn hạn.
- Ra quyết định dựa trên dòng tiền, rủi ro và giá trị thời gian của tiền.
- Dự án tạo giá trị khi tỷ suất sinh lời vượt chi phí vốn.
- Khác kế toán: nhìn về tương lai và dùng giá trị thị trường.
Examples
Worked Example
Ba quyết định trong một kế hoạch mở rộng nhà máy
Công ty CP Nhựa Hòa Bình (số liệu giả định) có lợi nhuận sau thuế năm nay 10 tỷ đồng, dự kiến chia cổ tức tiền mặt 40% lợi nhuận và cần 15 tỷ đồng để mở thêm dây chuyền. Phần thiếu được vay ngân hàng lãi suất 10%/năm, thuế suất thuế TNDN 20%.
- Quyết định phân phối: cổ tức = 10 × 40% = 4 tỷ đồng, lợi nhuận giữ lại = 10 - 4 = 6 tỷ đồng.
- Quyết định tài trợ: phần còn thiếu = 15 - 6 = 9 tỷ đồng, vay ngân hàng.
- Chi phí lãi vay mỗi năm = 9 × 10% = 0,9 tỷ đồng.
- Vì lãi vay được trừ khi tính thuế, chi phí sau thuế = 0,9 × (1 - 20%) = 0,72 tỷ đồng/năm.
- Quyết định đầu tư: dây chuyền chỉ đáng làm nếu dòng tiền nó tạo ra, chiết khấu theo chi phí vốn, lớn hơn 15 tỷ đồng (NPV dương).
Ba quyết định gắn chặt với nhau: chia cổ tức nhiều hơn thì phải vay nhiều hơn, vay nhiều hơn thì rủi ro tài chính và chi phí vốn thay đổi, từ đó ảnh hưởng tới việc dự án có đáng đầu tư hay không.
Real-World Scenario
CFO cân nhắc phát hành cổ phiếu hay vay ngân hàng
Chị Lan, CFO một chuỗi bán lẻ điện máy (giả định), cần 200 tỷ đồng để mở 20 cửa hàng. Ngân hàng sẵn sàng cho vay nhưng yêu cầu tài sản bảo đảm, còn cổ đông lớn muốn phát hành thêm cổ phiếu cho nhà đầu tư chiến lược.
Chị Lan so sánh chi phí sau thuế của nợ với chi phí vốn chủ sở hữu, kiểm tra tác động lên hệ số nợ trên vốn chủ sở hữu và khả năng trả lãi khi doanh số giảm. Chị đề xuất kết hợp: vay một phần để hưởng lá chắn thuế, phát hành một phần để giữ đòn bẩy ở mức an toàn. Đây là quyết định tài trợ điển hình trong corporate finance.
Common Mistakes
Common Mistake
Lợi nhuận tăng nhưng giá trị giảm
Một công ty vay 100 tỷ đồng với lãi suất 12% để đầu tư vào dự án có tỷ suất sinh lời trên vốn 8%. Lợi nhuận kế toán năm đầu vẫn tăng vì dự án có doanh thu, nên ban giám đốc báo cáo là thành công.
Dự án chỉ tạo ra 8 tỷ đồng mỗi năm trong khi vốn tài trợ cho nó tốn 12 tỷ đồng trước thuế, tức là đang phá hủy giá trị. Cách đúng: so sánh tỷ suất sinh lời của dự án với cost of capital, không nhìn riêng con số lợi nhuận tăng thêm.
- Đồng nhất corporate finance với kế toán, chỉ nhìn báo cáo quá khứ mà không dự báo dòng tiền.
- Lấy tối đa hóa lợi nhuận kế toán làm mục tiêu thay vì tối đa hóa giá trị cho chủ sở hữu.
- Ra quyết định đầu tư mà không tính chi phí của nguồn vốn tài trợ cho dự án.
- Coi vốn chủ sở hữu là nguồn vốn miễn phí vì không phải trả lãi.
Exam Tip
CFA Level I (Corporate Issuers) và ACCA FM mở đầu bằng mục tiêu của doanh nghiệp và ba quyết định tài chính, thường hỏi lý thuyết về agency problem (vấn đề người đại diện) giữa cổ đông và ban điều hành.