Current Ratio
Hệ số thanh toán hiện hành
Current ratio (hệ số thanh toán hiện hành, còn gọi là hệ số thanh toán ngắn hạn) bằng tài sản ngắn hạn chia cho nợ ngắn hạn. Chỉ số cho biết mỗi đồng nợ phải trả trong vòng 12 tháng được bảo đảm bởi bao nhiêu đồng tài sản có thể chuyển thành tiền trong cùng khoảng thời gian. Đây là thước đo thanh khoản cơ bản nhất mà ngân hàng và nhà cung cấp nhìn vào.
Explanation
Current ratio đo liquidity (khả năng thanh khoản) ngắn hạn: nếu toàn bộ nợ ngắn hạn đến hạn, doanh nghiệp có đủ tài sản ngắn hạn để trả không? Chỉ số trên 1 nghĩa là tài sản ngắn hạn lớn hơn nợ ngắn hạn, tức net working capital (vốn lưu động ròng) dương. Ngân hàng ở Việt Nam thường xem chỉ số này khi cấp hạn mức vốn lưu động.
Không có con số "chuẩn" chung cho mọi ngành. Doanh nghiệp bán lẻ thu tiền mặt ngay và được nhà cung cấp cho nợ có thể hoạt động tốt với current ratio dưới 1, trong khi doanh nghiệp xây dựng hay bất động sản có hàng tồn kho dài ngày thường cần chỉ số cao hơn. Current ratio quá cao cũng không tốt: có thể doanh nghiệp ôm tiền nhàn rỗi, tồn kho ứ đọng hoặc phải thu khó đòi.
Điểm yếu lớn của current ratio là coi mọi tài sản ngắn hạn có chất lượng như nhau. Hàng tồn kho lỗi thời hay phải thu quá hạn vẫn được cộng đủ. Vì vậy người phân tích dùng thêm quick ratio (hệ số thanh toán nhanh, loại hàng tồn kho) và cash ratio, đồng thời xem cash conversion cycle (chu kỳ chuyển đổi tiền mặt) để biết tài sản ngắn hạn quay thành tiền nhanh hay chậm.
Current ratio là số tại một thời điểm nên dễ bị làm đẹp cuối kỳ, ví dụ dùng tiền trả bớt nợ ngắn hạn ngay trước ngày khoá sổ (khi chỉ số đang trên 1, việc này làm chỉ số tăng). Trên báo cáo theo VAS, dùng dòng "Tài sản ngắn hạn" và "Nợ ngắn hạn" trên bảng cân đối kế toán.
Key Points
- Current ratio = tài sản ngắn hạn / nợ ngắn hạn.
- Trên 1 nghĩa là vốn lưu động ròng dương, nhưng mức phù hợp tuỳ ngành.
- Quá thấp là rủi ro thanh khoản, quá cao có thể là vốn bị giam.
- Không phân biệt chất lượng tài sản, nên đọc kèm quick ratio và cash conversion cycle.
- Dễ bị làm đẹp cuối kỳ, nên so nhiều kỳ và dùng báo cáo quý.
Formula
Current ratio = Current assets / Current liabilities
- Current assets
- Tài sản ngắn hạn: tiền và tương đương tiền, đầu tư tài chính ngắn hạn, phải thu ngắn hạn, hàng tồn kho, tài sản ngắn hạn khác. Lấy dòng "Tài sản ngắn hạn" trên bảng cân đối kế toán.
- Current liabilities
- Nợ ngắn hạn: phải trả người bán, vay ngắn hạn và phần nợ dài hạn đến hạn trả, thuế phải nộp, chi phí phải trả, người mua trả tiền trước. Lấy dòng "Nợ ngắn hạn" trên bảng cân đối kế toán.
Examples
Worked Example
Tính current ratio cho công ty thực phẩm
Công ty TNHH Thực phẩm Sao Mai (số liệu giả định) tại ngày 31.12.2025 có: tiền 3 tỷ đồng, phải thu khách hàng 9 tỷ đồng, hàng tồn kho 12 tỷ đồng, chi phí trả trước ngắn hạn 1 tỷ đồng; phải trả người bán 8 tỷ đồng, vay ngắn hạn 7 tỷ đồng, chi phí phải trả 1 tỷ đồng.
- Tài sản ngắn hạn = 3 + 9 + 12 + 1 = 25 tỷ đồng.
- Nợ ngắn hạn = 8 + 7 + 1 = 16 tỷ đồng.
- Current ratio = 25 / 16 = 1,5625 ≈ 1,56 lần.
- Vốn lưu động ròng = 25 - 16 = 9 tỷ đồng.
Mỗi đồng nợ ngắn hạn của Sao Mai được bảo đảm bởi khoảng 1,56 đồng tài sản ngắn hạn. Tuy nhiên hàng tồn kho chiếm 12 / 25 = 48% tài sản ngắn hạn, nên cần xem thêm quick ratio và tuổi hàng tồn kho.
Real-World Scenario
Điều khoản cam kết trong hợp đồng tín dụng
Ngân hàng cấp hạn mức 30 tỷ đồng cho Công ty CP Cơ điện Nam Việt (số liệu giả định) với điều kiện current ratio luôn từ 1,2 lần trở lên tại mỗi kỳ báo cáo quý. Quý 3, doanh nghiệp nhận một đơn hàng lớn, vay thêm ngắn hạn để mua vật tư và chỉ số giảm xuống 1,15 lần.
CFO chủ động báo trước với ngân hàng, trình bày hợp đồng đầu ra đã ký và kế hoạch thu tiền trong quý 4, xin miễn trừ tạm thời. Cách làm này tốt hơn nhiều so với để vi phạm covenant bị phát hiện, vì vi phạm có thể khiến ngân hàng yêu cầu trả nợ trước hạn.
Exam Practice
Câu hỏi kiểu CFA Level I: tác động của giao dịch
Sao Mai có tài sản ngắn hạn 25 tỷ, nợ ngắn hạn 16 tỷ đồng. Doanh nghiệp dùng 4 tỷ đồng tiền mặt trả nợ người bán. Current ratio thay đổi thế nào?
- Tài sản ngắn hạn sau giao dịch = 25 - 4 = 21 tỷ đồng.
- Nợ ngắn hạn sau giao dịch = 16 - 4 = 12 tỷ đồng.
- Current ratio mới = 21 / 12 = 1,75 lần, tăng từ 1,56 lần.
Khi current ratio đang lớn hơn 1, giảm cùng một số tiền ở cả tử và mẫu làm chỉ số tăng. Bẫy thường gặp là trả lời "không đổi" vì nghĩ vốn lưu động ròng không đổi (vẫn 9 tỷ đồng).
Common Mistakes
Common Mistake
Current ratio cao nhưng vẫn thiếu tiền trả lương
Công ty CP Nội thất Đông Phong (số liệu giả định) có current ratio 2,5 lần nên giám đốc tin rằng thanh khoản rất tốt. Thực tế 70% tài sản ngắn hạn là hàng tồn kho mẫu mã cũ và phải thu quá hạn trên 1 năm, tiền mặt chỉ đủ trả 2 tuần lương.
Current ratio không cho biết tài sản ngắn hạn có chuyển thành tiền được hay không. Cách đúng là tính thêm quick ratio, cash ratio, xem tuổi nợ phải thu và dự phòng giảm giá hàng tồn kho, và lập cash flow forecast (dự báo dòng tiền) cho 13 tuần tới.
- Áp một ngưỡng chuẩn (ví dụ 2 lần) cho mọi ngành.
- Cho rằng current ratio cao luôn tốt, bỏ qua tồn kho ứ đọng và phải thu khó đòi.
- Quên phần nợ dài hạn đến hạn trả trong 12 tháng khi tự cộng nợ ngắn hạn.
- Không nhận ra giao dịch cuối kỳ có thể làm đẹp chỉ số.
Exam Tip
CFA Level I (Financial Statement Analysis) và ACCA FR hay hỏi tác động của một giao dịch lên current ratio; nhớ quy tắc: khi chỉ số lớn hơn 1, giảm cùng lượng ở tử và mẫu làm chỉ số tăng.