Diversification
Đa dạng hóa danh mục
Diversification (đa dạng hóa danh mục) là việc phân bổ vốn vào nhiều tài sản không biến động hoàn toàn cùng nhau để giảm rủi ro mà không phải hy sinh tương ứng lợi nhuận kỳ vọng. Nó loại bỏ được phần lớn unsystematic risk (rủi ro phi hệ thống) của từng doanh nghiệp. Đa dạng hóa không loại bỏ được systematic risk (rủi ro hệ thống) của cả thị trường.
Explanation
Ý tưởng cốt lõi rất đơn giản: tin xấu của một doanh nghiệp (mất hợp đồng lớn, lãnh đạo sai phạm, nhà máy cháy) thường không xảy ra cùng lúc với tin xấu của doanh nghiệp khác. Khi nắm nhiều tài sản, các cú sốc riêng lẻ bù trừ lẫn nhau, nên biến động của cả danh mục nhỏ hơn biến động trung bình của từng tài sản. Lợi nhuận kỳ vọng của danh mục vẫn là trung bình có trọng số, còn rủi ro thì giảm. Vì thế đa dạng hóa thường được gọi là "bữa trưa miễn phí" duy nhất trong đầu tư.
Hiệu quả đa dạng hóa phụ thuộc vào correlation (hệ số tương quan) giữa các tài sản chứ không chỉ vào số lượng. Với cổ phiếu, phần lớn lợi ích đạt được khi danh mục có khoảng 20 đến 30 mã thuộc nhiều ngành khác nhau; sau đó rủi ro gần như chạm "sàn" là rủi ro hệ thống. Muốn giảm tiếp phải thêm các lớp tài sản khác như trái phiếu, tiền gửi, vàng, bất động sản hay tài sản nước ngoài.
Đa dạng hóa khác với asset allocation (phân bổ tài sản) ở chỗ: asset allocation quyết định tỷ trọng giữa các lớp tài sản, còn đa dạng hóa là nguyên tắc chung áp dụng cả bên trong mỗi lớp. Đa dạng hóa cũng không đảm bảo không lỗ: năm cả thị trường giảm, danh mục đa dạng vẫn giảm, chỉ là ít hơn và ít bất ngờ hơn.
Với nhà đầu tư cá nhân Việt Nam có vốn nhỏ, cách đa dạng hóa rẻ nhất thường là exchange-traded fund (ETF, quỹ hoán đổi danh mục) hoặc quỹ mở, vì một chứng chỉ quỹ đã chứa hàng chục cổ phiếu. Tự mua lẻ nhiều mã với vài chục triệu đồng thường tốn phí giao dịch và khó theo dõi.
Key Points
- Đa dạng hóa giảm rủi ro phi hệ thống, không giảm được rủi ro hệ thống.
- Hiệu quả phụ thuộc correlation, không chỉ số lượng tài sản.
- Khoảng 20 đến 30 cổ phiếu khác ngành đã đạt phần lớn lợi ích trong lớp cổ phiếu.
- Thêm lớp tài sản khác (trái phiếu, vàng, tiền gửi) giảm rủi ro sâu hơn.
- Quỹ mở và ETF là cách đa dạng hóa rẻ cho vốn nhỏ.
Formula
σp^2 = σ^2 / N + (N - 1) / N × Cov trung bình
- σp^2
- Phương sai của danh mục N tài sản tỷ trọng bằng nhau.
- σ^2
- Phương sai trung bình của từng tài sản.
- N
- Số tài sản trong danh mục, tỷ trọng mỗi tài sản là 1 / N.
- Cov trung bình
- Hiệp phương sai trung bình giữa các cặp tài sản, bằng correlation trung bình × σ^2.
Khi N rất lớn, số hạng đầu tiến về 0 và phương sai danh mục tiến về Cov trung bình: đó là phần rủi ro hệ thống không đa dạng hóa được.
Examples
Worked Example
Rủi ro giảm thế nào khi tăng số cổ phiếu
Giả định mỗi cổ phiếu có độ lệch chuẩn 40% (phương sai 0,16), correlation trung bình giữa các cặp là 0,3, nên covariance trung bình = 0,3 × 0,16 = 0,048. Danh mục chia đều vốn.
- N = 1: σp^2 = 0,16, σp = 40%.
- N = 10: σp^2 = 0,16 / 10 + 9 / 10 × 0,048 = 0,016 + 0,0432 = 0,0592, σp ≈ 24,33%.
- N = 30: σp^2 = 0,16 / 30 + 29 / 30 × 0,048 ≈ 0,00533 + 0,0464 = 0,05173, σp ≈ 22,74%.
- N rất lớn: σp^2 tiến về 0,048, σp ≈ √0,048 ≈ 21,91%.
Từ 1 lên 10 mã, rủi ro giảm từ 40% xuống khoảng 24,33%; từ 10 lên 30 mã chỉ giảm thêm khoảng 1,6 điểm phần trăm. Không bao giờ xuống dưới khoảng 21,91%, là phần rủi ro hệ thống. Muốn thấp hơn phải thêm lớp tài sản có correlation thấp.
Real-World Scenario
Nhân viên văn phòng bắt đầu đầu tư 5 triệu đồng mỗi tháng
Chị Hà, 27 tuổi, muốn đầu tư 5 triệu đồng mỗi tháng nhưng chỉ đủ tiền mua vài trăm cổ phiếu của một hai mã.
Thay vì dồn vào một mã "đang hot", chị chọn mua định kỳ một quỹ ETF mô phỏng VN-Index và một quỹ trái phiếu. Với cùng số tiền, chị nắm gián tiếp vài chục doanh nghiệp, nên một tin xấu của bất kỳ doanh nghiệp nào cũng chỉ ảnh hưởng nhỏ đến tài khoản.
Common Mistakes
Common Mistake
Đa dạng hóa giả qua nhiều công ty cùng tập đoàn
Ông Bình chia 3 tỷ đồng vào bốn cổ phiếu thuộc cùng một nhóm doanh nghiệp bất động sản có sở hữu chéo, mỗi mã 750 triệu, nghĩ rằng rủi ro đã được chia nhỏ.
Khi nhóm gặp khó khăn về trái phiếu, cả bốn mã giảm sàn nhiều phiên liên tiếp và danh mục mất hơn 1 tỷ đồng. Các mã có chung chủ sở hữu, chung nguồn vốn nên correlation gần 1. Đa dạng hóa thực sự cần tài sản khác ngành, khác chủ sở hữu và khác lớp tài sản.
- Nghĩ rằng càng nhiều mã càng an toàn, trong khi các mã cùng ngành hoặc cùng tập đoàn.
- Kỳ vọng đa dạng hóa giúp không bao giờ lỗ khi cả thị trường giảm.
- Đa dạng hóa quá mức với vốn nhỏ, chịu phí giao dịch cao và không theo dõi nổi.
- Chỉ đa dạng hóa trong cổ phiếu mà bỏ qua trái phiếu, tiền gửi và các lớp tài sản khác.
Exam Tip
CFA Level I (Portfolio Management) hỏi vì sao chỉ systematic risk được bù đắp bằng lợi nhuận, và vai trò của correlation trong việc giảm rủi ro danh mục.