Inventory Turnover
Vòng quay hàng tồn kho
Inventory turnover (vòng quay hàng tồn kho) là số lần hàng tồn kho bình quân được bán ra và thay mới trong một kỳ, tính bằng giá vốn hàng bán chia cho tồn kho bình quân. Đổi sang số ngày, ta có days inventory outstanding (số ngày tồn kho bình quân), cho biết hàng nằm trong kho bao lâu trước khi bán được.
Explanation
Hàng tồn kho là tiền đã chi ra nhưng chưa thu về. Inventory turnover cho biết doanh nghiệp chuyển tồn kho thành doanh thu nhanh đến đâu: vòng quay cao nghĩa là ít vốn bị chôn trong kho, ít rủi ro hàng lỗi mốt, hết hạn hoặc giảm giá. Vòng quay thấp hoặc giảm dần thường là tín hiệu hàng chậm bán, dự báo nhu cầu kém, hoặc doanh nghiệp đang tích trữ chờ tăng giá.
Công thức chuẩn dùng cost of goods sold (giá vốn hàng bán) chứ không dùng doanh thu, vì tồn kho được ghi theo giá gốc. Từ vòng quay suy ra days inventory outstanding (DIO) = 365 / vòng quay. DIO là một cấu phần của cash conversion cycle (chu kỳ chuyển đổi tiền mặt) = DIO + DSO - DPO.
Mức hợp lý khác nhau rất nhiều giữa các ngành: chuỗi bách hóa, thực phẩm tươi có thể quay 10 đến 20 vòng một năm, còn doanh nghiệp thép, dược phẩm thường 3 đến 6 vòng, bất động sản (tồn kho là dự án đang xây) có thể dưới 0,5 vòng. Vì vậy phải so với cùng ngành và với chính doanh nghiệp qua các năm.
Cần chú ý phương pháp tính giá xuất kho (FIFO, bình quân gia quyền) và dự phòng giảm giá hàng tồn kho, vì chúng làm thay đổi cả giá vốn lẫn số dư tồn kho. Với doanh nghiệp mùa vụ như bánh kẹo Tết, tồn kho cuối năm có thể rất khác bình quân trong năm, nên dùng số liệu quý nếu có.
Key Points
- Inventory turnover = giá vốn hàng bán / tồn kho bình quân.
- DIO = 365 / inventory turnover, đo số ngày hàng nằm trong kho.
- Dùng giá vốn, không dùng doanh thu, để tử và mẫu cùng cơ sở giá gốc.
- Vòng quay giảm thường báo hiệu hàng chậm bán hoặc tích trữ, kéo dài chu kỳ tiền mặt.
- Vòng quay quá cao có thể gây thiếu hàng, mất doanh số.
Formula
Inventory turnover = COGS / Tồn kho bình quân; DIO = 365 / Inventory turnover
- COGS
- Cost of goods sold, giá vốn hàng bán trong kỳ, lấy trên báo cáo kết quả kinh doanh.
- Tồn kho bình quân
- (Hàng tồn kho đầu kỳ + cuối kỳ) / 2, lấy giá trị thuần trên bảng cân đối kế toán (sau dự phòng giảm giá).
- DIO
- Days inventory outstanding, số ngày tồn kho bình quân. Một số tài liệu dùng 360 ngày thay cho 365.
Examples
Worked Example
Vòng quay tồn kho của nhà phân phối vật liệu xây dựng
Công ty TNHH Vật liệu Phú Gia (số liệu giả định) năm 2025 có doanh thu thuần 600 tỷ đồng, giá vốn 480 tỷ đồng. Tồn kho đầu năm 70 tỷ đồng, cuối năm 90 tỷ đồng.
- Tồn kho bình quân = (70 + 90) / 2 = 80 tỷ đồng.
- Inventory turnover = 480 / 80 = 6,0 vòng.
- DIO = 365 / 6,0 ≈ 60,83 ngày.
- Mỗi 10 ngày DIO tương ứng khoảng 480 / 365 × 10 ≈ 13,15 tỷ đồng vốn nằm trong kho.
Hàng của Phú Gia nằm trong kho khoảng 61 ngày. Nếu rút DIO về 50 ngày, công ty giải phóng được khoảng 14 tỷ đồng tiền mặt, có thể giảm vay ngắn hạn.
Real-World Scenario
Chuyên viên tín dụng xem xét hạn mức vay
Anh Quân, chuyên viên tín dụng một ngân hàng, thẩm định hạn mức vay vốn lưu động cho một doanh nghiệp may mặc. Trong 3 năm, DIO tăng từ 75 lên 120 ngày trong khi doanh thu chỉ tăng nhẹ.
Anh Quân yêu cầu bảng tuổi tồn kho và phát hiện gần 30% là vải, thành phẩm của các mẫu cũ trên 1 năm. Ngân hàng chỉ chấp nhận định giá tồn kho làm tài sản bảo đảm sau khi trừ phần hàng chậm luân chuyển, và đề nghị doanh nghiệp trích thêm dự phòng giảm giá hàng tồn kho.
Exam Practice
Câu hỏi kiểu CFA Level I về chu kỳ chuyển đổi tiền mặt
Công ty có DIO 60 ngày, DSO 45 ngày, DPO 40 ngày. Nếu inventory turnover tăng từ 6,0 lên 7,3 vòng (dùng 365 ngày), cash conversion cycle thay đổi thế nào?
- CCC ban đầu = 60 + 45 - 40 = 65 ngày.
- DIO mới = 365 / 7,3 = 50 ngày.
- CCC mới = 50 + 45 - 40 = 55 ngày.
Chu kỳ tiền mặt rút ngắn 10 ngày. Bẫy thường gặp: nhầm vòng quay tăng thì DIO tăng.
Common Mistakes
Common Mistake
Dùng doanh thu thay cho giá vốn
Một sinh viên tính vòng quay tồn kho của Phú Gia bằng doanh thu: 600 / 80 = 7,5 vòng, DIO = 365 / 7,5 ≈ 48,67 ngày, rồi kết luận công ty tốt hơn mức trung bình ngành 55 ngày.
Doanh thu có chứa lợi nhuận gộp nên làm vòng quay cao giả tạo. Tính đúng bằng giá vốn cho DIO ≈ 60,83 ngày, tức là chậm hơn mức ngành. Nếu ngành công bố chỉ số theo doanh thu thì phải dùng cùng cách tính, nhưng chuẩn mực phân tích là dùng giá vốn.
- Dùng doanh thu thay cho giá vốn hàng bán làm tử số.
- Dùng tồn kho cuối kỳ của doanh nghiệp mùa vụ, làm sai lệch vòng quay thực tế trong năm.
- So sánh vòng quay giữa các ngành hoặc giữa doanh nghiệp dùng phương pháp tính giá xuất kho khác nhau mà không điều chỉnh.
- Cho rằng vòng quay càng cao càng tốt, bỏ qua rủi ro thiếu hàng.
Exam Tip
CFA Level I (Financial Statement Analysis) hỏi inventory turnover, DIO và ảnh hưởng của FIFO so với LIFO lên chỉ số; ACCA FR và CMA Part 1 thường yêu cầu giải thích nguyên nhân DIO tăng.