Master Budget
Ngân sách tổng thể
Master budget (ngân sách tổng thể) là bộ ngân sách hoàn chỉnh của toàn doanh nghiệp cho một kỳ, liên kết các ngân sách hoạt động (bán hàng, sản xuất, nguyên vật liệu, nhân công, chi phí) với các ngân sách tài chính (tiền mặt, đầu tư, báo cáo kết quả kinh doanh và bảng cân đối kế toán dự kiến). Ngân sách bán hàng là điểm xuất phát, mọi ngân sách khác được suy ra từ nó. Kết quả cuối cùng là bức tranh tài chính dự kiến của cả năm.
Explanation
Master budget giống một chuỗi bánh răng. Ngân sách bán hàng (số lượng × giá) quyết định ngân sách sản xuất (cộng tồn kho thành phẩm cuối kỳ mong muốn, trừ tồn kho đầu kỳ). Ngân sách sản xuất quyết định nhu cầu nguyên vật liệu, giờ công và chi phí sản xuất chung. Cộng thêm chi phí bán hàng và quản lý, ta có báo cáo kết quả kinh doanh dự kiến.
Phần tài chính chuyển các con số đó thành dòng tiền: doanh thu thành tiền thu theo chính sách tín dụng (ví dụ 60% thu trong tháng, 40% tháng sau), mua hàng thành tiền chi theo điều khoản thanh toán với nhà cung cấp, cộng chi đầu tư và trả nợ. Cash budget (ngân sách tiền mặt) cho biết tháng nào thiếu tiền để chuẩn bị hạn mức vay trước. Cuối cùng là bảng cân đối kế toán dự kiến.
Khác với một ngân sách đơn lẻ, master budget buộc các bộ phận nhất quán với nhau: bán hàng không thể đặt mục tiêu vượt công suất sản xuất, mua hàng phải khớp kế hoạch sản xuất, và kế hoạch đầu tư phải khớp khả năng tài chính. Nó là ngân sách tĩnh lập cho một mức hoạt động; để đánh giá kết quả khi sản lượng thực tế khác kế hoạch, cần flexible budget.
Với doanh nghiệp Việt Nam có tính mùa vụ (bánh kẹo Tết, may mặc, nông sản), cash budget theo tháng đặc biệt quan trọng: hàng tồn kho và phải thu tăng vọt trước mùa cao điểm, nên doanh nghiệp có lãi vẫn có thể thiếu tiền mặt.
Key Points
- Bắt đầu từ ngân sách bán hàng, các ngân sách khác suy ra từ đó.
- Gồm ngân sách hoạt động và ngân sách tài chính (tiền mặt, đầu tư, báo cáo dự kiến).
- Ngân sách sản xuất = bán hàng + tồn kho cuối mong muốn - tồn kho đầu.
- Cash budget dùng tiền thu, tiền chi thực tế, không dùng doanh thu, chi phí.
- Là ngân sách tĩnh ở một mức hoạt động.
Formula
Production = Budgeted sales + Desired ending inventory - Beginning inventory; Material purchases = Material needed for production + Desired ending material - Beginning material
- Budgeted sales
- Sản lượng bán dự kiến từ ngân sách bán hàng.
- Desired ending inventory
- Tồn kho cuối kỳ mong muốn, thường là một tỷ lệ của nhu cầu kỳ sau.
- Beginning inventory
- Tồn kho đầu kỳ, bằng tồn kho cuối kỳ trước.
- Material needed for production
- Sản lượng sản xuất × định mức nguyên vật liệu mỗi đơn vị.
Tiền thu từ khách hàng trong tháng = tỷ lệ thu trong tháng × doanh thu tháng này + tỷ lệ thu tháng sau × doanh thu tháng trước.
Examples
Worked Example
Ngân sách sản xuất, mua hàng và tiền thu tháng 1
Công ty CP Nước mắm Biển Xanh (số liệu giả định) dự kiến bán 20.000 chai trong tháng 1 và 24.000 chai trong tháng 2, giá 50.000 đồng/chai. Tồn kho thành phẩm cuối tháng bằng 20% lượng bán tháng sau; tồn đầu tháng 1 là 4.000 chai. Mỗi chai cần 0,5 kg nguyên liệu giá 30.000 đồng/kg; muốn tồn cuối tháng 1.500 kg, tồn đầu 1.200 kg. Khách hàng trả 60% trong tháng, 40% tháng sau; doanh thu tháng 12 là 900 triệu đồng.
- Sản xuất tháng 1 = 20.000 + 20% × 24.000 - 4.000 = 20.000 + 4.800 - 4.000 = 20.800 chai.
- Nguyên liệu cần = 20.800 × 0,5 = 10.400 kg; mua = 10.400 + 1.500 - 1.200 = 10.700 kg; tiền mua = 10.700 × 30.000 = 321 triệu đồng.
- Doanh thu tháng 1 = 20.000 × 50.000 = 1.000 triệu đồng.
- Tiền thu tháng 1 = 60% × 1.000 + 40% × 900 = 600 + 360 = 960 triệu đồng.
Tháng 1, Biển Xanh phải sản xuất 20.800 chai, mua 321 triệu đồng nguyên liệu và chỉ thu được 960 triệu đồng dù doanh thu là 1.000 triệu đồng. Các con số này chảy tiếp vào ngân sách nhân công, chi phí và cash budget.
Real-World Scenario
Công ty bánh kẹo chuẩn bị tiền cho mùa Tết
Anh Bình, kế toán trưởng một công ty bánh kẹo (giả định), lập master budget theo tháng. Ngân sách tiền mặt cho thấy từ tháng 9 đến tháng 12, tiền chi mua nguyên liệu, bao bì và trả lương thời vụ vượt xa tiền thu, vì các nhà phân phối chỉ thanh toán sau Tết.
Cash budget chỉ ra mức thiếu hụt lớn nhất rơi vào tháng 12. Anh Bình đàm phán hạn mức tín dụng với ngân hàng từ tháng 7, kèm lịch trả nợ vào tháng 2 và tháng 3. Nhờ chuẩn bị sớm, công ty có lãi suất tốt hơn và không phải vay nóng.
Common Mistakes
Common Mistake
Đưa khấu hao vào tiền chi trong cash budget
Một kế toán lập cash budget tháng 3 cho xưởng in: tiền thu 800 triệu đồng, tiền chi hoạt động 690 triệu đồng, trong đó có 50 triệu đồng khấu hao máy in. Kết luận: tiền tăng 110 triệu đồng.
Khấu hao là chi phí không bằng tiền. Tiền chi thực tế là 690 - 50 = 640 triệu đồng, nên tiền tăng 160 triệu đồng. Cách đúng: cash budget chỉ ghi các dòng tiền thật; khấu hao vào báo cáo kết quả kinh doanh dự kiến, còn tiền mua máy ghi vào tháng chi tiền.
- Bắt đầu từ ngân sách sản xuất hoặc chi phí thay vì từ ngân sách bán hàng.
- Dùng doanh thu thay cho tiền thu, hoặc đưa khấu hao vào tiền chi trong cash budget.
- Quên điều chỉnh tồn kho đầu kỳ và cuối kỳ khi tính sản lượng sản xuất, lượng mua.
- Lập ngân sách năm mà không chia theo tháng, bỏ sót thiếu hụt tiền mặt theo mùa vụ.
Exam Tip
CMA Part 1 (Planning, Budgeting and Forecasting) thường cho chuỗi câu: ngân sách sản xuất, mua nguyên liệu, tiền thu và tiền chi; đọc kỹ tỷ lệ tồn kho cuối kỳ và chính sách thu tiền.