Retained Earnings
Lợi nhuận sau thuế chưa phân phối
Retained earnings (lợi nhuận sau thuế chưa phân phối, hay lợi nhuận giữ lại) là phần lợi nhuận sau thuế luỹ kế mà doanh nghiệp chưa chia cho cổ đông và chưa trích vào các quỹ. Đây là một thành phần của vốn chủ sở hữu, nối báo cáo kết quả kinh doanh với balance sheet. Nếu doanh nghiệp lỗ luỹ kế, khoản mục này có số âm.
Explanation
Mỗi kỳ, lợi nhuận sau thuế trên income statement được chuyển vào retained earnings, sau đó doanh nghiệp quyết định phân phối: chia cổ tức, trích quỹ đầu tư phát triển, trích quỹ khen thưởng phúc lợi, hoặc giữ lại để tái đầu tư. Ở Việt Nam khoản này theo dõi ở TK 421 và trình bày trên balance sheet là "Lợi nhuận sau thuế chưa phân phối". Một điểm riêng của Việt Nam: quỹ khen thưởng, phúc lợi được trình bày ở nợ phải trả, nên trích quỹ này làm vốn chủ sở hữu giảm, còn quỹ đầu tư phát triển vẫn nằm trong vốn chủ sở hữu.
Retained earnings không phải là một két tiền. Lợi nhuận giữ lại qua nhiều năm đã được dùng để mua máy móc, tăng hàng tồn kho, cho khách hàng nợ hoặc trả bớt nợ vay. Một công ty có lợi nhuận chưa phân phối hàng trăm tỷ đồng vẫn có thể thiếu tiền để trả cổ tức. Luật Doanh nghiệp 2020 cũng đặt điều kiện cho việc chia lợi nhuận: công ty phải hoàn thành nghĩa vụ thuế và tài chính, bù đắp lỗ trước đó, và vẫn bảo đảm thanh toán đủ các khoản nợ đến hạn sau khi chia.
Cổ tức bằng cổ phiếu, rất phổ biến trên thị trường Việt Nam, chuyển một phần lợi nhuận chưa phân phối sang vốn góp: retained earnings giảm, vốn điều lệ tăng, tổng vốn chủ sở hữu không đổi và không có đồng tiền nào rời khỏi doanh nghiệp. Nhà phân tích thường nhìn tỷ lệ giữ lại (retention ratio) để ước tính tốc độ tăng trưởng bền vững: g = ROE × tỷ lệ giữ lại.
Key Points
- Là lợi nhuận sau thuế luỹ kế chưa chia và chưa trích quỹ.
- Thành phần của vốn chủ sở hữu, nối income statement với balance sheet.
- Không phải tiền mặt: đã được tái đầu tư vào tài sản khác.
- Cổ tức bằng cổ phiếu chuyển lợi nhuận chưa phân phối sang vốn góp, tổng vốn chủ sở hữu không đổi.
- Lỗ luỹ kế làm khoản mục âm và hạn chế khả năng chia cổ tức.
Formula
Ending retained earnings = Beginning retained earnings + Net income - Dividends - Appropriations to funds
- Beginning retained earnings
- Lợi nhuận sau thuế chưa phân phối đầu kỳ, lấy từ balance sheet kỳ trước.
- Net income
- Lợi nhuận sau thuế của kỳ trên income statement (âm nếu lỗ).
- Dividends
- Cổ tức đã công bố chia, bằng tiền hoặc bằng cổ phiếu.
- Appropriations to funds
- Các khoản trích quỹ theo nghị quyết đại hội đồng cổ đông: quỹ đầu tư phát triển, quỹ khen thưởng phúc lợi.
Examples
Worked Example
Tính lợi nhuận chưa phân phối cuối năm
Công ty CP Xây lắp Hưng Thịnh (số liệu giả định) đầu năm có lợi nhuận chưa phân phối 5.200 triệu đồng. Năm nay lãi sau thuế 3.600 triệu đồng. Đại hội đồng cổ đông quyết định: trích quỹ đầu tư phát triển 10% và quỹ khen thưởng phúc lợi 5% lợi nhuận sau thuế, chia cổ tức tiền mặt 1.500 triệu đồng.
- Trích quỹ đầu tư phát triển = 3.600 × 10% = 360; quỹ khen thưởng phúc lợi = 3.600 × 5% = 180.
- Lợi nhuận chưa phân phối cuối năm = 5.200 + 3.600 - 360 - 180 - 1.500 = 6.760 triệu đồng.
- Tỷ lệ chi trả cổ tức = 1.500 / 3.600 ≈ 41,67%.
- Tác động lên tổng vốn chủ sở hữu: quỹ đầu tư phát triển 360 vẫn trong vốn chủ sở hữu, còn 180 quỹ khen thưởng phúc lợi (nợ phải trả) và 1.500 cổ tức làm vốn chủ sở hữu giảm 1.680.
Lợi nhuận chưa phân phối của Hưng Thịnh tăng từ 5.200 lên 6.760 triệu đồng. Tổng vốn chủ sở hữu tăng 3.600 - 1.680 = 1.920 triệu đồng, vì phần trích quỹ đầu tư phát triển chỉ chuyển chỗ trong vốn chủ sở hữu.
Real-World Scenario
Đại hội cổ đông bàn chia cổ tức bằng cổ phiếu
Một công ty niêm yết có lợi nhuận chưa phân phối lớn nhưng đang cần tiền cho dự án nhà máy mới. Hội đồng quản trị đề xuất chia cổ tức bằng cổ phiếu tỷ lệ 20% thay cho tiền mặt.
Lợi nhuận chưa phân phối giảm và vốn điều lệ tăng 20%, tổng vốn chủ sở hữu và tiền mặt không đổi, số cổ phiếu tăng nên EPS và giá trị sổ sách mỗi cổ phiếu giảm tương ứng. Cổ đông hiểu rằng họ không nhận thêm giá trị ngay, mà công ty giữ tiền lại để đầu tư.
Exam Practice
Câu hỏi kiểu CFA Level I về cổ tức bằng cổ phiếu
Công ty chia cổ tức bằng cổ phiếu 10%. Tác động lên tổng vốn chủ sở hữu, retained earnings và tiền mặt là gì?
Retained earnings giảm, vốn cổ phần tăng một lượng tương đương, tổng vốn chủ sở hữu không đổi và tiền mặt không đổi. Bẫy: chọn "tổng vốn chủ sở hữu giảm" như cổ tức tiền mặt.
Common Mistakes
Common Mistake
Đòi chia hết lợi nhuận chưa phân phối bằng tiền
Một nhóm cổ đông của Hưng Thịnh đề nghị chia toàn bộ 6.760 triệu đồng lợi nhuận chưa phân phối bằng tiền mặt. Trong khi đó số dư tiền và tương đương tiền chỉ 900 triệu đồng, phần lớn lợi nhuận tích luỹ đã nằm trong máy thi công và khoản phải thu chủ đầu tư.
Lợi nhuận chưa phân phối là con số kế toán, không phải tiền. Chia 6.760 triệu đồng sẽ buộc công ty vay thêm hoặc bán tài sản, và có thể vi phạm điều kiện bảo đảm thanh toán nợ đến hạn của Luật Doanh nghiệp. Cách đúng: xét đồng thời lợi nhuận chưa phân phối, dòng tiền dự kiến và nhu cầu đầu tư trước khi quyết định mức cổ tức.
- Coi lợi nhuận chưa phân phối là số tiền mặt sẵn sàng để chia.
- Nghĩ rằng cổ tức bằng cổ phiếu làm giảm tổng vốn chủ sở hữu.
- Quên trừ các khoản trích quỹ khi tính lợi nhuận chưa phân phối cuối kỳ.
- Bỏ qua lỗ luỹ kế khi đánh giá khả năng chia cổ tức của doanh nghiệp.
Exam Tip
CFA Level I (Financial Statement Analysis) hỏi statement of changes in equity và tác động của cổ tức tiền mặt, cổ tức bằng cổ phiếu, chia tách cổ phiếu; CFA Level I (Equity) dùng retention ratio để tính sustainable growth rate.