Owner's Equity
Vốn chủ sở hữu
Owner's equity (vốn chủ sở hữu) là phần còn lại của tài sản doanh nghiệp sau khi trừ toàn bộ nợ phải trả, thể hiện quyền lợi của chủ sở hữu hoặc cổ đông. Vốn chủ sở hữu gồm vốn góp, thặng dư vốn cổ phần, các quỹ và lợi nhuận sau thuế chưa phân phối. Nó tăng khi chủ góp thêm vốn hoặc doanh nghiệp có lãi, giảm khi lỗ hoặc chia cổ tức.
Explanation
Vốn chủ sở hữu là residual claim (quyền đòi phần còn lại): khi doanh nghiệp thanh lý, chủ nợ được trả trước, cổ đông nhận phần còn lại. Vì vậy vốn chủ sở hữu là tấm đệm bảo vệ chủ nợ; vốn chủ sở hữu càng mỏng so với nợ thì rủi ro cho ngân hàng và trái chủ càng cao. Ở Việt Nam, phần vốn chủ sở hữu trên balance sheet thường gồm: vốn góp của chủ sở hữu (theo mệnh giá cổ phiếu), thặng dư vốn cổ phần, cổ phiếu quỹ (ghi âm), quỹ đầu tư phát triển, chênh lệch tỷ giá và lợi nhuận sau thuế chưa phân phối.
Cần phân biệt vốn chủ sở hữu với vốn điều lệ. Vốn điều lệ là số vốn các thành viên, cổ đông đã góp hoặc cam kết góp theo đăng ký doanh nghiệp, chỉ là một thành phần. Một công ty có vốn điều lệ 50 tỷ đồng nhưng lỗ luỹ kế 38 tỷ đồng thì vốn chủ sở hữu chỉ còn khoảng 12 tỷ đồng. Khi lỗ luỹ kế vượt quá vốn góp, vốn chủ sở hữu âm và doanh nghiệp về mặt kế toán đã mất hết vốn.
Vốn chủ sở hữu trên sổ sách (book value) cũng khác giá trị thị trường (market capitalization): thị trường định giá theo khả năng sinh lời tương lai, còn sổ sách chủ yếu theo giá gốc. Tỷ số giữa hai con số là P/B (price-to-book). Vốn chủ sở hữu bình quân còn là mẫu số của ROE (return on equity), chỉ số đo hiệu quả sử dụng vốn của cổ đông.
Key Points
- Vốn chủ sở hữu = Tài sản - Nợ phải trả, là phần còn lại cho cổ đông.
- Gồm vốn góp, thặng dư vốn cổ phần, các quỹ, lợi nhuận chưa phân phối, trừ cổ phiếu quỹ.
- Vốn điều lệ chỉ là một thành phần, không đồng nghĩa với vốn chủ sở hữu.
- Tăng khi góp vốn hoặc có lãi; giảm khi lỗ, chia cổ tức hoặc mua cổ phiếu quỹ.
- Book value khác giá trị thị trường; tỷ lệ giữa hai số là P/B.
Formula
Owner's equity = Total assets - Total liabilities; Ending equity = Beginning equity + New shares issued + Net income - Dividends - Treasury shares bought ± Other changes
- Total assets, Total liabilities
- Tổng tài sản và tổng nợ phải trả trên balance sheet.
- New shares issued
- Tiền thu từ phát hành thêm cổ phiếu, chia vào vốn góp (theo mệnh giá) và thặng dư vốn cổ phần.
- Net income, Dividends
- Lợi nhuận sau thuế trong kỳ và cổ tức đã công bố chia.
- Other changes
- Chênh lệch tỷ giá, đánh giá lại tài sản, thu nhập toàn diện khác và các khoản trích quỹ ra ngoài vốn chủ sở hữu.
Examples
Worked Example
Biến động vốn chủ sở hữu trong một năm
Công ty CP Dược Thiên Phúc (số liệu giả định) đầu năm có 1 triệu cổ phiếu mệnh giá 10.000 đồng: vốn góp 10.000 triệu, thặng dư vốn cổ phần 2.000 triệu, lợi nhuận chưa phân phối 3.000 triệu đồng. Trong năm: phát hành thêm 200.000 cổ phiếu giá 25.000 đồng; lãi sau thuế 2.400 triệu đồng; trả cổ tức tiền mặt 10% mệnh giá trên 1,2 triệu cổ phiếu.
- Vốn chủ sở hữu đầu năm = 10.000 + 2.000 + 3.000 = 15.000 triệu đồng.
- Phát hành: thu 200.000 × 25.000 đồng = 5.000 triệu; vốn góp tăng 200.000 × 10.000 đồng = 2.000 triệu, thặng dư tăng 5.000 - 2.000 = 3.000 triệu.
- Cổ tức 10% mệnh giá = 1.000 đồng/cổ phiếu × 1,2 triệu cổ phiếu = 1.200 triệu; lợi nhuận chưa phân phối cuối năm = 3.000 + 2.400 - 1.200 = 4.200.
- Vốn chủ sở hữu cuối năm = 12.000 + 5.000 + 4.200 = 21.200 triệu đồng; giá trị sổ sách mỗi cổ phiếu = 21.200 triệu / 1,2 triệu ≈ 17.667 đồng.
Vốn chủ sở hữu của Thiên Phúc tăng từ 15.000 lên 21.200 triệu đồng: 5.000 từ phát hành, 2.400 từ lãi, trừ 1.200 cổ tức. Vốn điều lệ cuối năm chỉ là 12.000 triệu đồng.
Real-World Scenario
Nhà đầu tư thiên thần xem vốn chủ sở hữu trước khi rót vốn
Anh Dũng được mời góp vốn vào một công ty thực phẩm sạch có vốn điều lệ 20 tỷ đồng. Báo cáo tài chính cho thấy lỗ luỹ kế 14 tỷ đồng, nên vốn chủ sở hữu chỉ còn 6 tỷ đồng, trong khi nhà sáng lập định giá công ty theo vốn điều lệ.
Anh Dũng dùng vốn chủ sở hữu 6 tỷ đồng làm mốc tham chiếu sổ sách, sau đó định giá theo dòng tiền tương lai và đàm phán lại tỷ lệ sở hữu. Việc tách bạch vốn điều lệ và vốn chủ sở hữu giúp anh tránh trả giá quá cao cho phần vốn đã bị lỗ bào mòn.
Common Mistakes
Common Mistake
Nghĩ "cổ tức 10%" là lợi suất 10%
Chị Hương mua cổ phiếu Thiên Phúc giá thị trường 50.000 đồng và vui mừng khi công ty công bố trả cổ tức 10%, nghĩ rằng mình nhận lợi suất 10% trên số tiền bỏ ra.
Ở Việt Nam, tỷ lệ cổ tức thường tính trên mệnh giá 10.000 đồng, nên 10% là 1.000 đồng/cổ phiếu, tức lợi suất 1.000 / 50.000 = 2% trên giá mua. Ngoài ra, cổ tức tiền mặt làm vốn chủ sở hữu giảm tương ứng, giá cổ phiếu thường được điều chỉnh giảm vào ngày giao dịch không hưởng quyền.
- Đồng nhất vốn chủ sở hữu với vốn điều lệ hoặc với tiền mặt doanh nghiệp đang có.
- Quên trừ cổ phiếu quỹ và lỗ luỹ kế khi tính vốn chủ sở hữu.
- Ghi toàn bộ tiền phát hành cổ phiếu vào vốn góp thay vì tách phần thặng dư.
- Dùng vốn chủ sở hữu cuối kỳ thay cho bình quân khi tính ROE trong năm có phát hành lớn.
Exam Tip
CFA Level I (Financial Statement Analysis) hỏi các thành phần của equity và statement of changes in equity; câu bẫy hay gặp là mua cổ phiếu quỹ và cổ tức bằng cổ phiếu tác động thế nào lên tổng vốn chủ sở hữu.