Risk Mitigation
Giảm thiểu rủi ro
Risk mitigation (giảm thiểu rủi ro) là các biện pháp làm giảm khả năng xảy ra hoặc mức thiệt hại của một rủi ro xuống mức tổ chức chấp nhận được. Đây là một trong bốn cách ứng phó rủi ro cơ bản, cùng với tránh (avoid), chuyển giao (transfer) và chấp nhận (accept). Lựa chọn biện pháp nào phụ thuộc vào so sánh giữa chi phí của biện pháp và mức rủi ro giảm được.
Explanation
Sau khi nhận diện và đánh giá rủi ro, tổ chức phải quyết định làm gì với từng rủi ro. Có bốn lựa chọn. Avoid (tránh): không làm hoạt động đó nữa, ví dụ không xuất khẩu sang thị trường bất ổn. Reduce hoặc mitigate (giảm): thêm kiểm soát để giảm xác suất hoặc thiệt hại, ví dụ lắp hệ thống chữa cháy, phân quyền duyệt chi. Transfer (chuyển giao): chuyển hậu quả tài chính cho bên khác qua bảo hiểm, hợp đồng, hedging (phòng ngừa rủi ro) bằng phái sinh. Accept (chấp nhận): giữ lại rủi ro nhỏ hoặc rủi ro mà chi phí xử lý cao hơn lợi ích.
Theo nghĩa hẹp, risk mitigation là nhóm "giảm"; theo nghĩa rộng trong thực tế, nhiều người dùng nó cho mọi biện pháp xử lý rủi ro. Có hai hướng giảm: giảm xác suất (đào tạo, kiểm soát nội bộ, bảo trì phòng ngừa) và giảm mức thiệt hại (sao lưu dữ liệu, đa dạng hoá nhà cung cấp, tài sản bảo đảm cho khoản vay). Rủi ro còn lại sau khi áp dụng biện pháp gọi là residual risk (rủi ro còn lại), và chính mức này phải nằm trong risk appetite (khẩu vị rủi ro).
Cách so sánh đơn giản nhất là expected loss (tổn thất dự kiến) = xác suất × mức thiệt hại. Một biện pháp hợp lý khi chi phí của nó nhỏ hơn phần tổn thất dự kiến giảm được, nhưng với các rủi ro thảm họa (xác suất thấp, thiệt hại rất lớn), doanh nghiệp vẫn nên chuyển giao hoặc giảm thiểu dù phép tính trung bình không hấp dẫn, vì một sự kiện có thể làm doanh nghiệp phá sản. Trong ngân hàng, credit risk mitigation (giảm thiểu rủi ro tín dụng) gồm tài sản bảo đảm, bảo lãnh và phái sinh tín dụng, được Basel cho phép giảm vốn yêu cầu khi đáp ứng điều kiện.
Key Points
- Bốn cách ứng phó: tránh, giảm, chuyển giao, chấp nhận.
- Giảm xác suất hoặc giảm mức thiệt hại, hoặc cả hai.
- So chi phí biện pháp với tổn thất dự kiến giảm được.
- Rủi ro thảm họa cần xử lý dù phép tính trung bình không hấp dẫn.
- Rủi ro còn lại (residual risk) phải nằm trong khẩu vị rủi ro.
Formula
Expected loss = Xác suất xảy ra × Mức thiệt hại
- Xác suất xảy ra
- Khả năng rủi ro xảy ra trong một năm, ước lượng từ dữ liệu lịch sử, số liệu ngành hoặc đánh giá chuyên gia.
- Mức thiệt hại
- Thiệt hại tài chính khi rủi ro xảy ra, gồm thiệt hại tài sản, doanh thu mất và chi phí khắc phục.
Tổng chi phí của một phương án = chi phí biện pháp + expected loss còn lại sau biện pháp.
Examples
Worked Example
Chọn biện pháp xử lý rủi ro cháy kho
Công ty TNHH Phân phối Thiên Ân (số liệu giả định) có kho hàng giá trị 10.000 triệu đồng, xác suất cháy ước tính 2%/năm. Phương án A: mua bảo hiểm phí 120 triệu đồng/năm, mức khấu trừ 500 triệu đồng mỗi vụ. Phương án B: lắp hệ thống chữa cháy tự động 300 triệu đồng, dùng 5 năm, giảm xác suất cháy xuống 0,5%.
- Không làm gì: expected loss = 2% × 10.000 = 200 triệu đồng/năm.
- Phương án A: phần tự chịu dự kiến = 2% × 500 = 10 triệu đồng; tổng chi phí = 120 + 10 = 130 triệu đồng/năm.
- Phương án B: chi phí hằng năm = 300 / 5 = 60 triệu đồng; expected loss còn lại = 0,5% × 10.000 = 50 triệu đồng; tổng = 60 + 50 = 110 triệu đồng/năm.
- Thiệt hại tối đa một vụ: phương án A là 500 triệu đồng, phương án B vẫn là 10.000 triệu đồng.
Xét chi phí trung bình, phương án B rẻ nhất (110 triệu đồng so với 130 triệu đồng). Nhưng B để lại rủi ro mất 10 tỷ đồng trong một vụ cháy, có thể làm công ty phá sản. Cách hợp lý là kết hợp: lắp hệ thống chữa cháy và mua bảo hiểm, thường được giảm phí vì kho đã có hệ thống chữa cháy.
Real-World Scenario
Doanh nghiệp xuất khẩu xử lý rủi ro tỷ giá
Anh Khoa, kế toán trưởng một công ty xuất khẩu thuỷ sản, có khoản phải thu 500.000 USD sau 3 tháng, trong khi chi phí chủ yếu bằng đồng Việt Nam. Ban giám đốc lo tỷ giá USD/VND giảm làm mất lợi nhuận.
Anh trình bày bốn lựa chọn: tránh (chỉ bán bằng đồng Việt Nam, có thể mất khách), giảm (vay USD để cân đối tài sản và nợ cùng đồng tiền), chuyển giao (ký hợp đồng kỳ hạn bán USD với ngân hàng), chấp nhận (để mở vì biên lợi nhuận đủ dày). Công ty chọn ký hợp đồng kỳ hạn cho 70% khoản phải thu và để mở 30% theo khẩu vị rủi ro đã duyệt.
Common Mistakes
Common Mistake
Mua bảo hiểm và nghĩ rằng rủi ro đã hết
Một xưởng may mua bảo hiểm tài sản với số tiền bảo hiểm 6 tỷ đồng, trong khi giá trị thực của máy móc và hàng hoá là 10 tỷ đồng. Chủ xưởng nghĩ đã "chuyển giao hết rủi ro". Sau đó một vụ cháy gây thiệt hại 2 tỷ đồng.
Do bảo hiểm dưới giá trị, công ty bảo hiểm chỉ bồi thường theo tỷ lệ: 2 × 6 / 10 = 1,2 tỷ đồng, chưa trừ mức khấu trừ. Xưởng tự chịu ít nhất 0,8 tỷ đồng. Cách đúng: mua đúng giá trị tài sản, đọc kỹ điều khoản loại trừ và khấu trừ, và vẫn duy trì biện pháp phòng cháy.
- Chỉ so chi phí trung bình mà bỏ qua thiệt hại tối đa của rủi ro thảm họa.
- Nghĩ bảo hiểm loại bỏ hoàn toàn rủi ro, quên mức khấu trừ, điều khoản loại trừ và bảo hiểm dưới giá trị.
- Chi quá nhiều cho rủi ro nhỏ trong khi rủi ro trọng yếu chưa được xử lý.
- Không đo lại residual risk sau khi áp dụng biện pháp.
Exam Tip
ACCA SBL và CMA Part 1 hỏi các cách ứng phó rủi ro (thường gọi là TARA: transfer, avoid, reduce, accept) và cách chọn theo xác suất và mức thiệt hại. FRM Part I (Foundations of Risk Management) phân biệt các chiến lược giữ lại, giảm và chuyển giao rủi ro.