Hedging
Phòng ngừa rủi ro
Hedging (phòng ngừa rủi ro) là việc mở một vị thế, thường bằng công cụ phái sinh, có biến động ngược chiều với một khoản tiếp xúc rủi ro sẵn có để giảm tác động của biến động giá, tỷ giá hay lãi suất. Mục tiêu của hedging là làm kết quả tài chính ổn định và dự đoán được, không phải tăng lợi nhuận. Đổi lại, người phòng ngừa thường từ bỏ phần lãi nếu giá đi theo hướng có lợi.
Explanation
Mọi doanh nghiệp đều có rủi ro tài chính: nhà nhập khẩu sợ ngoại tệ tăng giá, nhà sản xuất sợ nguyên liệu tăng, doanh nghiệp vay thả nổi sợ lãi suất tăng, nhà đầu tư sợ thị trường giảm. Hedging chuyển một phần rủi ro đó sang bên khác bằng forward, futures, options hoặc swap. Phòng ngừa tốt giúp doanh nghiệp tập trung vào hoạt động kinh doanh cốt lõi thay vì vô tình đặt cược vào tỷ giá hay giá hàng hoá.
Có hai cách tiếp cận chính. Phòng ngừa bằng forward hoặc futures khoá chặt giá: loại bỏ cả rủi ro xấu lẫn cơ hội tốt, chi phí trả trước gần như bằng 0. Phòng ngừa bằng options giống mua bảo hiểm: trả phí để giới hạn kết quả xấu nhưng vẫn giữ được phần lợi nếu giá đi thuận. Ngoài ra còn natural hedge (phòng ngừa tự nhiên), ví dụ vay bằng USD khi doanh thu cũng bằng USD.
Hiếm khi phòng ngừa hoàn hảo. Basis risk (rủi ro cơ sở) xuất hiện khi công cụ phòng ngừa không khớp hoàn toàn với tài sản cần phòng ngừa, về loại tài sản, kỳ hạn hay số lượng. Vì vậy cần tính hedge ratio (tỷ lệ phòng ngừa) phù hợp. Cách chuẩn là minimum variance hedge ratio, dựa vào tương quan và độ biến động của hai bên.
Hedging khác speculation (đầu cơ): người phòng ngừa đã có sẵn rủi ro và muốn giảm nó, người đầu cơ chủ động nhận thêm rủi ro. Một vị thế phòng ngừa nhìn riêng có thể lỗ, nhưng phải đánh giá cùng khoản tiếp xúc gốc. Ở Việt Nam, doanh nghiệp chủ yếu phòng ngừa tỷ giá bằng hợp đồng kỳ hạn với ngân hàng, phòng ngừa lãi suất bằng hoán đổi lãi suất, còn nhà đầu tư phòng ngừa danh mục bằng VN30 index futures.
Key Points
- Mục tiêu là giảm biến động kết quả, không phải tối đa hoá lợi nhuận.
- Forward và futures khoá giá hai chiều; options giới hạn chiều xấu nhưng tốn phí.
- Basis risk khiến phòng ngừa hiếm khi hoàn hảo.
- Hedge ratio tối ưu = tương quan × độ lệch chuẩn tài sản / độ lệch chuẩn công cụ phòng ngừa.
- Đánh giá vị thế phòng ngừa cùng khoản tiếp xúc gốc, không tách riêng.
Formula
h* = ρ × σS / σF; N* = h* × QA / QF
- h*
- Minimum variance hedge ratio (tỷ lệ phòng ngừa phương sai tối thiểu).
- ρ
- Hệ số tương quan giữa biến động giá tài sản cần phòng ngừa và giá công cụ phòng ngừa, ước lượng từ dữ liệu lịch sử.
- σS, σF
- Độ lệch chuẩn biến động giá của tài sản cần phòng ngừa và của công cụ phòng ngừa.
- QA, QF
- Quy mô khoản tiếp xúc và quy mô một hợp đồng phòng ngừa.
- N*
- Số hợp đồng phòng ngừa tối ưu, làm tròn về số nguyên.
Examples
Worked Example
Nhà nhập khẩu khoá tỷ giá bằng hợp đồng kỳ hạn
Công ty CP Dược phẩm Sông Hàn (số liệu giả định) phải trả 300.000 USD sau 3 tháng và ký hợp đồng kỳ hạn mua USD với ngân hàng ở 25.650 VND/USD. Xét hai kịch bản tỷ giá giao ngay khi đáo hạn: 26.100 và 25.300.
- Chi phí đã khoá = 300.000 × 25.650 = 7.695 triệu đồng, dù tỷ giá đi theo hướng nào.
- Kịch bản 26.100 nếu không phòng ngừa: 300.000 × 26.100 = 7.830 triệu đồng; phòng ngừa tiết kiệm 7.830 - 7.695 = 135 triệu đồng.
- Kịch bản 25.300 nếu không phòng ngừa: 300.000 × 25.300 = 7.590 triệu đồng; phòng ngừa tốn hơn 7.695 - 7.590 = 105 triệu đồng.
- Biên độ chi phí khi không phòng ngừa: 7.830 - 7.590 = 240 triệu đồng; khi phòng ngừa: 0.
Hợp đồng kỳ hạn không giúp công ty luôn có kết quả tốt nhất, nhưng loại bỏ hoàn toàn biên độ 240 triệu đồng không chắc chắn. Khoản 105 triệu đồng ở kịch bản thứ hai là cái giá của sự chắc chắn, không phải sai lầm.
Real-World Scenario
Hãng vận tải chọn quyền chọn thay vì kỳ hạn
Anh Khoa, giám đốc tài chính một công ty vận tải (giả định), lo giá nhiên liệu tăng nhưng cũng muốn hưởng lợi nếu giá giảm, vì đối thủ không phòng ngừa sẽ giảm giá cước khi nhiên liệu rẻ.
Anh chọn mua quyền chọn mua trên giá nhiên liệu thông qua ngân hàng thay vì khoá giá bằng kỳ hạn. Công ty trả phí trước, nhưng chi phí nhiên liệu có trần, và nếu giá giảm công ty vẫn mua được giá thấp để cạnh tranh. Anh trình bày với hội đồng quản trị phí quyền chọn như một khoản chi phí bảo hiểm hằng năm có ngân sách cố định.
Common Mistakes
Common Mistake
Phòng ngừa quá mức thành đầu cơ
Một công ty có khoản phải trả 1 triệu USD nhưng ký hợp đồng kỳ hạn mua 2 triệu USD vì tin USD sẽ tăng. Khi USD giảm 400 đồng, phần 1 triệu USD dư ra lỗ 1.000.000 × 400 = 400 triệu đồng mà không có khoản tiếp xúc nào bù lại.
Phần vượt quá khoản tiếp xúc thực không còn là hedging mà là đầu cơ. Cách đúng: quy mô phòng ngừa không vượt quá khoản tiếp xúc đã xác định, và chính sách phòng ngừa cần ghi rõ tỷ lệ tối đa.
- Đánh giá vị thế phòng ngừa riêng lẻ và kết luận phòng ngừa thất bại khi nó lỗ.
- Phòng ngừa vượt quá khoản tiếp xúc thực, vô tình biến thành đầu cơ.
- Bỏ qua basis risk khi dùng công cụ không khớp kỳ hạn hoặc loại tài sản.
- Quên dự trù tiền mặt cho ký quỹ khi phòng ngừa bằng futures.
Exam Tip
FRM Part I (Financial Markets and Products) hay hỏi minimum variance hedge ratio và số hợp đồng tối ưu; ACCA FM và CMA Part 2 hỏi lựa chọn giữa forward, futures, options và money market hedge để phòng ngừa rủi ro tỷ giá.