Tax Shield
Lá chắn thuế
Tax shield (lá chắn thuế) là số thuế thu nhập doanh nghiệp tiết kiệm được nhờ một khoản chi phí được trừ khi tính thuế, phổ biến nhất là lãi vay và khấu hao. Giá trị lá chắn thuế mỗi năm bằng khoản chi phí được trừ nhân với thuế suất. Đây là lý do chính khiến nợ vay có chi phí sau thuế thấp hơn lãi suất danh nghĩa.
Explanation
Khi doanh nghiệp trả 20 tỷ đồng lãi vay, lợi nhuận chịu thuế giảm 20 tỷ đồng, nên với thuế suất 20% doanh nghiệp nộp ít đi 4 tỷ đồng. Khoản 4 tỷ đồng đó là interest tax shield (lá chắn thuế từ lãi vay). Tương tự, depreciation tax shield (lá chắn thuế từ khấu hao) là khấu hao nhân thuế suất: khấu hao không phải là dòng tiền chi ra nhưng làm giảm thuế phải nộp, nên làm tăng dòng tiền.
Lá chắn thuế từ lãi vay là nguồn giá trị chính của nợ trong định lý Modigliani-Miller có thuế. Nếu nợ là vĩnh viễn và rủi ro lá chắn thuế giống rủi ro nợ, PV của lá chắn thuế = t × D. Nếu nợ có kỳ hạn, ta chiết khấu từng năm lá chắn thuế bằng chi phí nợ. Trong định giá, lợi ích này được đưa vào theo một trong hai cách: dùng WACC với chi phí nợ sau thuế rD × (1 - t), hoặc tính riêng trong phương pháp adjusted present value (APV).
Lá chắn thuế chỉ có giá trị khi doanh nghiệp có lợi nhuận chịu thuế để trừ. Doanh nghiệp lỗ không được hưởng ngay; ở Việt Nam lỗ được chuyển sang các năm sau tối đa 5 năm, nên lá chắn thuế có thể bị trì hoãn hoặc mất. Ngoài ra, Nghị định 132/2020/NĐ-CP giới hạn tổng chi phí lãi vay được trừ ở mức 30% của lợi nhuận thuần cộng chi phí lãi vay và khấu hao đối với doanh nghiệp có giao dịch liên kết, phần vượt được chuyển sang kỳ sau theo quy định.
Không nhầm lá chắn thuế với ưu đãi thuế (tax incentive) như thuế suất ưu đãi cho dự án ở địa bàn khó khăn: ưu đãi thuế giảm thuế suất, còn lá chắn thuế đến từ chi phí được trừ. Thuế suất càng thấp thì lá chắn thuế càng nhỏ, nên doanh nghiệp đang hưởng ưu đãi thuế được lợi ít hơn từ việc vay nợ.
Key Points
- Lá chắn thuế = chi phí được trừ × thuế suất.
- Hai nguồn chính: lãi vay và khấu hao.
- Nợ vĩnh viễn: PV lá chắn thuế = t × D.
- Chỉ có giá trị khi doanh nghiệp có lợi nhuận chịu thuế.
- WACC đã tính lá chắn thuế qua rD × (1 - t), không cộng thêm lần nữa vào dòng tiền.
Formula
Interest tax shield = Interest expense × t; PV (nợ vĩnh viễn) = t × D
- Interest expense
- Chi phí lãi vay được trừ khi tính thuế, lấy trên báo cáo kết quả kinh doanh (chi phí tài chính, phần lãi vay).
- t
- Thuế suất thuế TNDN áp dụng cho doanh nghiệp (phổ thông 20%).
- D
- Dư nợ vay chịu lãi, giả định duy trì vĩnh viễn.
Depreciation tax shield = khấu hao × t, dùng khi lập dòng tiền dự án.
Examples
Worked Example
Giá trị lá chắn thuế của khoản vay 200 tỷ đồng
Công ty CP Bao bì Hải Long (số liệu giả định) vay 200 tỷ đồng lãi 10%/năm, trả gốc cuối năm thứ 5. Thuế TNDN 20%, công ty luôn có lãi.
- Lãi vay mỗi năm = 200 × 10% = 20 tỷ đồng.
- Lá chắn thuế mỗi năm = 20 × 20% = 4 tỷ đồng.
- Hệ số niên kim 5 năm ở 10% = (1 - 1,1^-5) / 0,1 ≈ 3,7908.
- PV lá chắn thuế = 4 × 3,7908 ≈ 15,16 tỷ đồng.
- Nếu khoản vay được duy trì vĩnh viễn: PV = t × D = 0,2 × 200 = 40 tỷ đồng.
Khoản vay 5 năm tạo ra khoảng 15,16 tỷ đồng giá trị nhờ thuế, còn nếu nợ được tái tục mãi thì khoảng 40 tỷ đồng. Chi phí nợ sau thuế là 10% × 0,8 = 8%.
Real-World Scenario
Startup thua lỗ cân nhắc vay để mở rộng
Anh Quân, giám đốc một công ty phần mềm đang lỗ lũy kế 30 tỷ đồng (số liệu giả định), được tư vấn vay ngân hàng vì "lãi vay sau thuế chỉ còn 80%".
Anh Quân nhận ra công ty chưa có lợi nhuận chịu thuế, và lỗ lũy kế đã đủ để không phải nộp thuế vài năm tới. Lá chắn thuế từ lãi vay gần như bằng 0 trong ngắn hạn, nên chi phí thật của khoản vay là toàn bộ lãi suất. Công ty chọn gọi vốn cổ phần và chỉ vay ngắn hạn cho vốn lưu động.
Common Mistakes
Common Mistake
Cộng lá chắn thuế hai lần trong định giá
Một chuyên viên định giá trừ lãi vay khi tính thuế trong free cash flow to the firm (FCFF), làm FCFF cao hơn 4 tỷ đồng/năm, rồi lại chiết khấu bằng WACC có chi phí nợ sau thuế 8%.
Lá chắn thuế bị tính hai lần, giá trị doanh nghiệp bị thổi phồng. Cách đúng: FCFF tính thuế trên EBIT như thể không có nợ (EBIT × (1 - t)), lá chắn thuế chỉ nằm trong WACC; hoặc dùng APV và cộng riêng PV lá chắn thuế.
- Cho rằng doanh nghiệp đang lỗ vẫn hưởng ngay lá chắn thuế từ lãi vay.
- Tính lá chắn thuế cả trong FCFF và trong WACC, dẫn tới đếm hai lần.
- Quên giới hạn chi phí lãi vay được trừ với doanh nghiệp có giao dịch liên kết.
- Coi khấu hao là nguồn tiền, trong khi tiền đến từ phần thuế tiết kiệm được.
Exam Tip
ACCA FM và CFA Level I (Corporate Issuers) hỏi chi phí nợ sau thuế và depreciation tax shield khi lập dòng tiền dự án; CFA Level II và ACCA AFM hỏi PV lá chắn thuế trong APV.