Depreciation
Khấu hao
Depreciation (khấu hao) là việc phân bổ có hệ thống nguyên giá của tài sản cố định hữu hình vào chi phí qua thời gian sử dụng hữu ích của tài sản. Khấu hao không phải là khoản chi tiền mà là cách đưa chi phí mua tài sản vào đúng các kỳ tài sản tạo ra doanh thu. Các phương pháp phổ biến là đường thẳng, số dư giảm dần và theo sản lượng.
Explanation
Một máy CNC dùng được 5 năm thì không hợp lý khi ghi toàn bộ giá mua vào chi phí năm mua. Depreciation chia nguyên giá trừ giá trị thanh lý ước tính (residual value) cho thời gian sử dụng, theo đúng matching principle (nguyên tắc phù hợp). Khấu hao luỹ kế (accumulated depreciation) được trừ khỏi nguyên giá trên balance sheet để ra giá trị còn lại (net book value). Với tài sản vô hình, khái niệm tương ứng là amortization (phân bổ, hao mòn tài sản vô hình).
Straight-line (đường thẳng) chia đều chi phí mỗi năm, phù hợp tài sản hao mòn đều. Declining balance (số dư giảm dần) ghi khấu hao lớn ở những năm đầu, phù hợp tài sản nhanh lỗi thời như thiết bị công nghệ. Units of production (theo sản lượng) gắn khấu hao với mức sử dụng thực tế. Ở Việt Nam, khung thời gian và phương pháp trích khấu hao cho mục đích thuế được quy định tại Thông tư 45/2013/TT-BTC và các văn bản sửa đổi; số liệu kế toán theo IFRS có thể khác nếu ước tính thời gian sử dụng khác.
Khấu hao là chi phí không bằng tiền: tiền đã chi ra khi mua tài sản (nằm trong dòng tiền đầu tư). Vì vậy trong báo cáo lưu chuyển tiền tệ gián tiếp, khấu hao được cộng lại vào lợi nhuận, và EBITDA cộng khấu hao vào EBIT. Tuy nhiên khấu hao vẫn làm giảm thuế TNDN phải nộp (depreciation tax shield), và thay đổi ước tính thời gian sử dụng có thể làm lợi nhuận thay đổi đáng kể mà hoạt động không đổi.
Key Points
- Phân bổ nguyên giá trừ giá trị thanh lý qua thời gian sử dụng hữu ích.
- Là chi phí không bằng tiền, tiền đã chi khi mua tài sản.
- Đường thẳng chia đều; số dư giảm dần dồn chi phí vào những năm đầu.
- Giá trị còn lại = nguyên giá - khấu hao luỹ kế, không phải giá thị trường.
- Khấu hao tạo lá chắn thuế bằng khấu hao × thuế suất.
Formula
Straight-line depreciation = (Cost - Residual value) / Useful life; Double-declining balance = (2 / Useful life) × Opening net book value
- Cost
- Nguyên giá: giá mua cộng chi phí vận chuyển, lắp đặt, chạy thử để đưa tài sản vào sử dụng (thuyết minh TSCĐ).
- Residual value
- Giá trị thanh lý ước tính khi hết thời gian sử dụng.
- Useful life
- Thời gian sử dụng hữu ích ước tính, tính bằng năm.
- Opening net book value
- Giá trị còn lại đầu năm = nguyên giá - khấu hao luỹ kế đến đầu năm.
Với số dư giảm dần, không trừ giá trị thanh lý khi tính nhưng dừng khấu hao khi giá trị còn lại chạm giá trị thanh lý.
Examples
Worked Example
Khấu hao đường thẳng cho máy CNC
Công ty TNHH In ấn Bắc Hà (số liệu giả định) mua máy CNC nguyên giá 1.200 triệu đồng, ước tính dùng 5 năm, giá trị thanh lý cuối đời 200 triệu đồng. Thuế suất thuế TNDN 20%.
- Giá trị phải khấu hao = 1.200 - 200 = 1.000 triệu đồng.
- Khấu hao mỗi năm = 1.000 / 5 = 200 triệu đồng, mỗi tháng = 200 / 12 ≈ 16,67 triệu đồng.
- Giá trị còn lại sau 3 năm = 1.200 - 200 × 3 = 600 triệu đồng.
- Lá chắn thuế mỗi năm = 200 × 20% = 40 triệu đồng thuế TNDN ít phải nộp hơn.
Bắc Hà ghi 200 triệu đồng chi phí khấu hao mỗi năm, sau 3 năm máy còn giá trị sổ sách 600 triệu đồng. Khấu hao không chi tiền nhưng giúp giảm 40 triệu đồng thuế mỗi năm.
Real-World Scenario
CFO chọn phương pháp khấu hao cho thiết bị công nghệ
Chị Trang, CFO một công ty dịch vụ dữ liệu, mua hệ thống máy chủ mà kinh nghiệm cho thấy sau 2 năm hiệu năng đã tụt hậu nhiều. Chị cân nhắc giữa đường thẳng và số dư giảm dần.
Chị chọn số dư giảm dần vì phản ánh đúng việc lợi ích kinh tế tập trung ở những năm đầu, và ghi rõ trong thuyết minh. Lợi nhuận những năm đầu thấp hơn, nhưng giá trị còn lại trên sổ sách sát hơn với giá trị sử dụng thực tế, tránh phải ghi giảm giá trị lớn về sau.
Exam Practice
Câu hỏi kiểu CFA Level I về double-declining balance
Tài sản nguyên giá 1.200, giá trị thanh lý 200, thời gian sử dụng 5 năm. Khấu hao năm 1 và năm 2 theo double-declining balance?
- Tỷ lệ = 2 / 5 = 40%.
- Năm 1 = 1.200 × 40% = 480; giá trị còn lại = 720.
- Năm 2 = 720 × 40% = 288.
Năm 1 là 480, năm 2 là 288. Bẫy: trừ giá trị thanh lý trước rồi nhân 40%, ra (1.200 - 200) × 40% = 400 cho năm 1.
Common Mistakes
Common Mistake
Nghĩ tăng khấu hao sẽ tạo thêm tiền
Giám đốc một xưởng cơ khí đọc thấy "cộng khấu hao vào lợi nhuận để ra dòng tiền" và đề nghị rút ngắn thời gian khấu hao để chi phí khấu hao tăng thêm 300 triệu đồng, tin rằng công ty sẽ có thêm 300 triệu đồng tiền.
Khấu hao chỉ là bút toán phân bổ, không tạo ra tiền. Tiền chỉ tăng nhờ thuế TNDN giảm: 300 × 20% = 60 triệu đồng, và chỉ khi chi phí đó được trừ khi tính thuế và công ty có lãi chịu thuế. Lợi nhuận kế toán lại giảm 300 triệu đồng trước thuế.
- Coi khấu hao là khoản chi tiền hoặc là nguồn tạo ra tiền.
- Trừ giá trị thanh lý trước khi áp tỷ lệ số dư giảm dần.
- Đồng nhất giá trị còn lại trên sổ sách với giá thị trường của tài sản.
- Bỏ qua tác động lên lợi nhuận khi doanh nghiệp thay đổi thời gian khấu hao.
Exam Tip
CFA Level I (Financial Statement Analysis) hỏi tính khấu hao theo đường thẳng, double-declining và units of production, cùng tác động của việc đổi ước tính; ACCA FA hỏi khấu hao theo tháng khi tài sản mua giữa năm.