Cost of Debt
Chi phí nợ vay
Cost of debt (chi phí nợ vay) là lãi suất thực tế mà doanh nghiệp phải trả khi vay mới hôm nay, qua vay ngân hàng hoặc phát hành trái phiếu. Vì lãi vay được trừ khi tính thuế thu nhập doanh nghiệp, chi phí nợ sau thuế bằng chi phí nợ trước thuế nhân với (1 - thuế suất).
Explanation
Cost of debt là thành phần rẻ nhất trong cơ cấu vốn vì chủ nợ được ưu tiên trả trước cổ đông và thường có tài sản bảo đảm. Trong tính WACC, ta cần chi phí nợ biên (marginal cost of debt): mức lãi doanh nghiệp sẽ phải trả nếu vay thêm ngay bây giờ, không phải lãi suất ghi trên các khoản vay cũ.
Với doanh nghiệp có trái phiếu đang giao dịch, chi phí nợ trước thuế là yield to maturity (YTM, lợi suất đến đáo hạn) của trái phiếu, không phải coupon rate (lãi suất coupon). Với doanh nghiệp không có trái phiếu, có thể dùng lãi suất ngân hàng đang chào cho khoản vay mới, hoặc lấy lợi suất trái phiếu Chính phủ cộng credit spread (chênh lệch tín dụng) tương ứng với xếp hạng tín nhiệm.
Tax shield (lá chắn thuế) chỉ có giá trị khi doanh nghiệp có lợi nhuận chịu thuế. Doanh nghiệp đang lỗ hoặc được ưu đãi thuế thì chi phí nợ sau thuế gần bằng trước thuế. Ở Việt Nam, Nghị định 132/2020/NĐ-CP giới hạn chi phí lãi vay được trừ ở mức 30% của tổng lợi nhuận thuần từ hoạt động kinh doanh cộng chi phí lãi vay và khấu hao trong kỳ đối với doanh nghiệp có giao dịch liên kết, nên phần lãi vượt ngưỡng không tạo lá chắn thuế trong kỳ.
Chi phí nợ không cố định: khi doanh nghiệp vay càng nhiều, rủi ro vỡ nợ tăng, ngân hàng và trái chủ đòi lãi suất cao hơn. Ngoài lãi suất, phí thu xếp, phí cam kết và chi phí phát hành cũng làm chi phí nợ thực tế cao hơn lãi suất danh nghĩa.
Key Points
- Là lãi suất vay mới hiện tại, không phải lãi suất của khoản vay cũ.
- Có trái phiếu niêm yết: dùng YTM, không dùng coupon rate.
- Chi phí nợ sau thuế = Rd × (1 - t), chỉ khi có lợi nhuận chịu thuế.
- Nợ càng nhiều, chi phí nợ càng tăng.
- Phí vay và chi phí phát hành làm chi phí nợ thực cao hơn lãi suất niêm yết.
Formula
After-tax cost of debt = Rd × (1 - t); Rd là YTM thỏa mãn: Giá trái phiếu = Σ Coupon / (1 + Rd)^t + Mệnh giá / (1 + Rd)^n
- Rd
- Chi phí nợ trước thuế: YTM của trái phiếu đang lưu hành hoặc lãi suất vay mới ngân hàng chào.
- t
- Thuế suất thuế thu nhập doanh nghiệp biên (thuế suất phổ thông ở Việt Nam là 20%).
- Coupon, Mệnh giá, n
- Lãi coupon mỗi kỳ, mệnh giá trái phiếu và số kỳ còn lại đến đáo hạn, lấy từ bản công bố thông tin trái phiếu.
Examples
Worked Example
Tính chi phí nợ từ giá trái phiếu đang giao dịch
Công ty CP Năng lượng Bến Tre Xanh (số liệu giả định) có trái phiếu mệnh giá 100.000 đồng, coupon 8%/năm trả cuối năm, còn 3 năm đến đáo hạn, đang giao dịch ở giá 97.000 đồng. Thuế suất 20%.
- Thử YTM 9%: PV coupon = 8.000 × 2,531295 = 20.250,36; PV mệnh giá = 100.000 / 1,295029 = 77.218,35; giá = 97.468,71 đồng.
- Thử YTM 10%: PV coupon = 8.000 × 2,486852 = 19.894,82; PV mệnh giá = 100.000 / 1,331 = 75.131,48; giá = 95.026,30 đồng.
- Nội suy: YTM ≈ 9% + (97.468,71 - 97.000) / (97.468,71 - 95.026,30) × 1% = 9% + 468,71 / 2.442,41 × 1% ≈ 9,19%.
- Chi phí nợ sau thuế = 9,19% × (1 - 20%) ≈ 7,35%.
Chi phí nợ trước thuế khoảng 9,19%, cao hơn coupon 8% vì trái phiếu giao dịch dưới mệnh giá. Chi phí nợ sau thuế khoảng 7,35% là con số đưa vào WACC.
Real-World Scenario
Doanh nghiệp chưa niêm yết xác định chi phí nợ
Chị Trang, kế toán trưởng một công ty sản xuất đồ gỗ (giả định), cần chi phí nợ để tính WACC. Công ty chỉ vay ngân hàng, các khoản vay cũ có lãi suất ưu đãi ký từ 3 năm trước.
Chị liên hệ hai ngân hàng để hỏi lãi suất cho khoản vay trung hạn mới cùng điều kiện bảo đảm, cộng thêm phí thu xếp quy đổi thành phần trăm mỗi năm. Chị kiểm tra công ty có giao dịch liên kết không để biết lãi vay có bị giới hạn khi trừ thuế, rồi mới áp dụng (1 - t).
Common Mistakes
Common Mistake
Dùng coupon rate cũ và giả định luôn có lá chắn thuế
Một nhà phân tích dùng coupon 8% của trái phiếu Bến Tre Xanh làm chi phí nợ và nhân (1 - 20%) ra 6,4%. Trong khi đó công ty đang lỗ lũy kế và dự kiến chưa có lợi nhuận chịu thuế trong 2 năm tới.
Có hai lỗi. Chi phí nợ phải là YTM hiện tại 9,19%, không phải coupon 8%. Và khi công ty chưa nộp thuế, lá chắn thuế chưa có giá trị trong ngắn hạn, nên chi phí nợ sau thuế thực tế gần 9,19% chứ không phải 6,4%. WACC bị đánh giá thấp kéo theo định giá quá cao.
- Dùng coupon rate hoặc lãi suất khoản vay cũ thay cho YTM hay lãi vay mới hiện tại.
- Áp dụng (1 - t) khi doanh nghiệp đang lỗ hoặc lãi vay bị giới hạn khi trừ thuế.
- Bỏ qua phí vay và chi phí phát hành.
- Coi chi phí nợ cố định dù doanh nghiệp vay thêm nhiều.
Exam Tip
CFA Level I (Corporate Issuers) hỏi ước tính cost of debt bằng YTM hoặc debt rating approach, và cách xử lý khi doanh nghiệp không có trái phiếu niêm yết; ACCA FM hay yêu cầu tính chi phí nợ của trái phiếu có thể mua lại bằng nội suy IRR.