Tài sản là gì trong kế toán? Điều kiện ghi nhận và phân loại

Ba dấu hiệu nhận biết một tài sản

Định nghĩa trong chuẩn mực chung VAS 01 nghe trừu tượng nhưng có thể tách thành ba câu hỏi. Thứ nhất, doanh nghiệp có kiểm soát nguồn lực đó không, tức có quyền sử dụng và ngăn người khác hưởng lợi từ nó? Quyền kiểm soát quan trọng hơn quyền sở hữu pháp lý: tài sản thuê tài chính không thuộc sở hữu của doanh nghiệp nhưng vẫn được ghi nhận là tài sản. Thứ hai, nguồn lực đó có từ một giao dịch đã xảy ra chưa? Một hợp đồng mua máy ký cho năm sau chưa tạo ra tài sản. Thứ ba, nó có mang lại lợi ích kinh tế trong tương lai không, như tạo ra tiền, giảm chi phí hay được dùng để sản xuất?

Ngoài ra, để được ghi lên báo cáo, tài sản phải xác định được giá trị một cách đáng tin cậy. Đó là lý do đội ngũ nhân viên giỏi, thương hiệu tự xây dựng hay mối quan hệ khách hàng tốt, dù rất có giá trị, thường không xuất hiện trên bảng cân đối.

Phân loại tài sản ngắn hạn và dài hạn

Tài sản ngắn hạn là tài sản dự kiến được bán, sử dụng hoặc chuyển thành tiền trong vòng 12 tháng hoặc trong một chu kỳ kinh doanh bình thường. Tài sản dài hạn là phần còn lại, phục vụ hoạt động trong nhiều năm. Cách phân loại này giúp người đọc đánh giá khả năng thanh toán ngắn hạn và mức đầu tư dài hạn của doanh nghiệp.

• Tài sản ngắn hạn: tiền và các khoản tương đương tiền; đầu tư tài chính ngắn hạn (ví dụ tiền gửi có kỳ hạn trên 3 tháng đến 12 tháng); phải thu ngắn hạn; hàng tồn kho; chi phí trả trước ngắn hạn, thuế giá trị gia tăng được khấu trừ.
• Tài sản dài hạn: phải thu dài hạn; tài sản cố định hữu hình và vô hình (trình bày theo giá trị còn lại); bất động sản đầu tư; chi phí xây dựng cơ bản dở dang; đầu tư vào công ty con, liên kết; chi phí trả trước dài hạn.

Tài sản được ghi theo giá nào

Theo nguyên tắc giá gốc trong kế toán Việt Nam, tài sản được ghi nhận theo số tiền đã trả hoặc phải trả để có tài sản đó, không theo giá thị trường hiện tại. Một mảnh đất mua 10 năm trước với giá 5 tỷ đồng vẫn có thể đang ghi 5 tỷ trên sổ dù giá thị trường đã gấp nhiều lần.

Một số tài sản được điều chỉnh giảm khi giá trị thu hồi thấp hơn giá gốc theo nguyên tắc thận trọng: hàng tồn kho lập dự phòng giảm giá, phải thu khó đòi lập dự phòng, tài sản cố định trừ hao mòn lũy kế. Vì vậy giá trị sổ sách của tài sản không phải giá bán được trên thị trường.

Tài sản khác nguồn vốn và khác chi phí

Người mới hay nhầm tài sản với vốn. Tài sản là thứ doanh nghiệp đang có, còn nguồn vốn (nợ phải trả và vốn chủ sở hữu) là nơi tiền đến để mua tài sản đó. Một tài sản luôn có một nguồn tương ứng, nên tổng tài sản bằng tổng nguồn vốn.

Tài sản cũng khác chi phí ở thời gian mang lại lợi ích. Một khoản chi mang lại lợi ích cho nhiều kỳ, như mua máy hay trả trước tiền thuê 2 năm, được ghi là tài sản rồi phân bổ dần vào chi phí. Một khoản chi chỉ phục vụ kỳ hiện tại, như tiền điện tháng này, được ghi thẳng vào chi phí.

Formula

Example: Phân loại tài sản của một xưởng gỗ

Common Mistakes

• Ghi nhận là tài sản những thứ doanh nghiệp không kiểm soát được, như nhân viên giỏi hay hợp đồng chưa thực hiện.
• Nhầm tài sản với vốn: một doanh nghiệp có tổng tài sản lớn nhưng chủ yếu tài trợ bằng nợ thì chủ sở hữu thực ra có rất ít.
• Đọc tài sản cố định theo nguyên giá thay vì giá trị còn lại, hoặc quên trừ dự phòng phải thu khó đòi và dự phòng giảm giá hàng tồn kho.
• Xếp tiền gửi có kỳ hạn trên 3 tháng vào tiền và tương đương tiền; theo chế độ kế toán, đó là khoản đầu tư nắm giữ đến ngày đáo hạn.

Quick Check

FAQ

Related Concepts

• Accounting equationPhương trình kế toán
• LiabilitiesNợ phải trả
• Owner's equityVốn chủ sở hữu
• Tangible fixed assetsTài sản cố định hữu hình
• InventoryHàng tồn kho
• Balance sheet (statement of financial position)Bảng cân đối kế toán