Cổ tức là gì? Các hình thức trả cổ tức và cách tính

Các hình thức trả cổ tức

Công ty quyết định chia cổ tức dựa trên lợi nhuận sau thuế chưa phân phối, nhu cầu vốn cho đầu tư và kế hoạch kinh doanh. Không có nghĩa vụ phải chia hằng năm: công ty đang tăng trưởng nhanh có thể giữ lại toàn bộ lợi nhuận để tái đầu tư.

• Cổ tức tiền mặt: tiền được chuyển thẳng vào tài khoản chứng khoán. Cổ tức 15% nghĩa là 15% × 10.000 = 1.500 đồng mỗi cổ phiếu.
• Cổ tức bằng cổ phiếu: cổ đông nhận thêm cổ phiếu mới theo tỷ lệ, ví dụ 20% nghĩa là cứ 100 cổ phiếu nhận thêm 20 cổ phiếu. Tiền không rời khỏi công ty, chỉ chuyển từ lợi nhuận giữ lại sang vốn điều lệ.
• Cổ phiếu thưởng từ nguồn vốn chủ sở hữu khác (như thặng dư vốn) về bản chất tương tự, nhưng về mặt pháp lý không phải chia lợi nhuận.
• Cổ tức có thể được tạm ứng nhiều lần trong năm theo quyết định của hội đồng quản trị, rồi quyết toán tại đại hội đồng cổ đông.

Các mốc ngày quan trọng

Ngày đăng ký cuối cùng (ngày chốt quyền) là ngày Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam (VSDC) lập danh sách cổ đông được hưởng quyền. Vì cổ phiếu mua ngày T chỉ về tài khoản vào ngày T+2, người muốn có tên trong danh sách phải mua chậm nhất trước ngày giao dịch không hưởng quyền.

Ngày giao dịch không hưởng quyền (GDKHQ) là ngày làm việc liền trước ngày đăng ký cuối cùng. Mua từ ngày GDKHQ trở đi sẽ không nhận được cổ tức đợt đó; bán từ ngày GDKHQ trở đi vẫn được nhận. Ngày thanh toán là ngày tiền hoặc cổ phiếu thực sự về tài khoản. Theo Luật Doanh nghiệp 2020, cổ tức phải được thanh toán đầy đủ trong thời hạn 6 tháng kể từ ngày kết thúc họp đại hội đồng cổ đông thường niên.

Vì sao giá cổ phiếu bị điều chỉnh vào ngày GDKHQ

Trả cổ tức tiền mặt làm tiền ra khỏi công ty, nên giá trị mỗi cổ phiếu giảm tương ứng. Vào ngày GDKHQ, sở giao dịch điều chỉnh giá tham chiếu giảm đúng bằng cổ tức tiền. Với cổ tức bằng cổ phiếu, số cổ phiếu tăng nên giá tham chiếu được chia theo tỷ lệ. Trong cả hai trường hợp, tổng giá trị nhà đầu tư nắm giữ không thay đổi ngay tại thời điểm chia.

Do đó cổ tức không phải tiền cho không. Mua cổ phiếu ngay trước ngày GDKHQ chỉ để lấy cổ tức thường không có lợi: giá giảm tương ứng, trong khi nhà đầu tư còn phải nộp thuế trên cổ tức. Giá trị thật của cổ tức nằm ở khả năng doanh nghiệp tạo ra lợi nhuận đều đặn để chia trong nhiều năm.

Tỷ suất cổ tức và tỷ lệ chi trả

Tỷ lệ cổ tức tính trên mệnh giá (ví dụ 15%) không nói lên mức sinh lời của bạn. Thước đo đúng là tỷ suất cổ tức (dividend yield) = cổ tức tiền mỗi cổ phiếu / giá cổ phiếu. Cổ tức 1.500 đồng với giá 30.000 đồng là tỷ suất 5%; cùng 1.500 đồng nhưng giá 75.000 đồng chỉ là 2%.

Tỷ lệ chi trả cổ tức (payout ratio) = cổ tức / EPS cho biết công ty chia bao nhiêu phần lợi nhuận. Tỷ lệ này quá cao, nhất là khi vượt 100%, có thể không bền vững nếu lợi nhuận không tăng.

Thuế cổ tức ở Việt Nam

Theo quy định hiện hành, cá nhân nhận cổ tức bằng tiền bị khấu trừ thuế thu nhập cá nhân 5% trên số cổ tức nhận được, do tổ chức phát hành hoặc công ty chứng khoán khấu trừ trước khi chuyển tiền. Với cổ tức bằng cổ phiếu, nghĩa vụ thuế phát sinh khi nhà đầu tư bán số cổ phiếu đó. Luật Thuế thu nhập cá nhân 2025 có hiệu lực từ 01.07.2026, nên hãy kiểm tra cách tính đang áp dụng tại thời điểm nhận cổ tức.

Example: Cổ tức tiền mặt và cổ tức cổ phiếu của một công ty giả định

Common Mistakes

• Hiểu cổ tức 15% là lãi 15% trên tiền đầu tư. Tỷ lệ này tính trên mệnh giá 10.000 đồng; mức sinh lời thật phải tính bằng tỷ suất cổ tức trên giá mua.
• Mua cổ phiếu ngay trước ngày GDKHQ để ăn cổ tức, trong khi giá tham chiếu bị điều chỉnh giảm tương ứng và còn phải nộp thuế.
• Thấy giá giảm mạnh vào ngày GDKHQ trên một số phần mềm biểu đồ chưa điều chỉnh và tưởng cổ phiếu bị bán tháo.
• Mua đúng ngày GDKHQ và nghĩ mình vẫn được nhận cổ tức. Phải mua trước ngày GDKHQ mới có tên trong danh sách.
• Đánh giá cao cổ tức bằng cổ phiếu như tiền mặt. Cổ tức cổ phiếu chỉ chia nhỏ giá trị hiện có và làm tăng số cổ phiếu lưu hành.

Quick Check

FAQ

Related Concepts

• StockCổ phiếu
• Earnings per shareLợi nhuận trên mỗi cổ phiếu (EPS)