Price-to-earnings ratio
Hệ số P/E
Chỉ số P/E là gì? Công thức, ví dụ và cách đọc P/E đúng
P/E (Price to Earnings ratio, hệ số giá trên thu nhập) là tỷ số giữa giá thị trường của một cổ phiếu và lợi nhuận trên mỗi cổ phiếu (EPS). P/E bằng 15 nghĩa là nhà đầu tư đang trả 15 đồng cho mỗi 1 đồng lợi nhuận mà doanh nghiệp tạo ra trong một năm.
Vì sao P/E được dùng nhiều nhất
P/E nối giá cổ phiếu với khả năng tạo lợi nhuận, thứ cuối cùng quyết định giá trị doanh nghiệp. Chỉ cần giá và EPS, ai cũng tính được P/E, nên đây là thước đo định giá phổ biến nhất trong báo cáo phân tích, bảng giá và tin tức tài chính.
Một cách hiểu trực quan: nếu lợi nhuận giữ nguyên và toàn bộ được trả cho cổ đông, P/E bằng 15 nghĩa là cần khoảng 15 năm để thu lại số tiền bỏ ra. Nghịch đảo của P/E là lợi suất lợi nhuận (earnings yield): P/E 15 tương ứng lợi suất khoảng 6,7%, có thể đem so với lãi suất tiền gửi hay lợi suất trái phiếu chính phủ.
P/E bao nhiêu là hợp lý
Không có một con số chung. P/E phản ánh kỳ vọng tăng trưởng và mức rủi ro: doanh nghiệp được kỳ vọng tăng lợi nhuận nhanh, bền vững thì được thị trường chấp nhận trả P/E cao; doanh nghiệp có lợi nhuận thất thường, nhiều nợ hoặc đang đi xuống thì P/E thấp. P/E thấp chưa chắc rẻ, P/E cao chưa chắc đắt.
Cách đọc đúng là so sánh có bối cảnh: so với P/E lịch sử của chính doanh nghiệp, với các doanh nghiệp cùng ngành có mô hình tương tự, và với P/E chung của thị trường. Khi lãi suất tăng, nhà đầu tư thường chấp nhận P/E thấp hơn vì kênh an toàn trả lãi cao hơn.
- P/E thấp hơn ngành có thể là cơ hội, hoặc là dấu hiệu thị trường lo ngại lợi nhuận sắp giảm.
- P/E rất cao có thể do lợi nhuận năm hiện tại bị giảm tạm thời, chứ không hẳn vì giá quá cao.
- Doanh nghiệp lỗ có EPS âm, khi đó P/E không có ý nghĩa và cần dùng thước đo khác như P/B hoặc P/S.
P/E trượt và P/E dự phóng
P/E trượt (trailing P/E, TTM) dùng EPS của 4 quý gần nhất, dựa trên số liệu đã công bố nên chắc chắn nhưng nhìn về quá khứ. P/E dự phóng (forward P/E) dùng EPS ước tính cho năm tới, phản ánh kỳ vọng nhưng phụ thuộc vào độ chính xác của dự báo. Khi doanh nghiệp tăng trưởng nhanh, P/E dự phóng thấp hơn P/E trượt khá nhiều; luôn ghi rõ mình đang dùng loại nào khi so sánh.
P/E và P/B khác nhau thế nào
P/E so giá với lợi nhuận, phù hợp cho doanh nghiệp có lợi nhuận ổn định. P/B so giá với giá trị sổ sách (vốn chủ sở hữu) trên mỗi cổ phiếu, phù hợp hơn cho ngân hàng, công ty chứng khoán, bảo hiểm hoặc doanh nghiệp có lợi nhuận biến động mạnh. Hai chỉ số liên hệ với nhau qua ROE: P/E = P/B / ROE, nên doanh nghiệp có ROE cao thường được trả P/B cao.
Đọc P/E trên thị trường Việt Nam
Bảng giá và ứng dụng của các công ty chứng khoán thường hiển thị P/E tính theo EPS 4 quý gần nhất. Hãy kiểm tra EPS đó có chứa khoản lãi bất thường như bán công ty con, đánh giá lại tài sản hay hoàn nhập dự phòng không, vì các khoản này làm EPS phồng lên và P/E trông thấp giả tạo. Nên dùng lợi nhuận sau thuế của cổ đông công ty mẹ và đọc thuyết minh báo cáo tài chính trước khi kết luận.
Formula
P/E = Giá thị trường mỗi cổ phiếu / EPS
- Giá thị trường mỗi cổ phiếu
- Giá đóng cửa gần nhất trên bảng giá.
- EPS
- Lợi nhuận trên mỗi cổ phiếu, thường lấy tổng 4 quý gần nhất: lợi nhuận phân bổ cho cổ đông phổ thông của công ty mẹ chia cho số cổ phiếu lưu hành bình quân. EPS có sẵn trên báo cáo kết quả kinh doanh.
Có thể tính tương đương ở cấp doanh nghiệp: P/E = Vốn hóa thị trường / Lợi nhuận sau thuế của cổ đông công ty mẹ.
Example: Tính và so sánh P/E của một công ty giả định
Công ty Cổ phần Hòa Bình (số liệu giả định) có lợi nhuận phân bổ cho cổ đông phổ thông của 4 quý gần nhất là 300 tỷ đồng, số cổ phiếu lưu hành bình quân 100 triệu. Giá cổ phiếu hiện là 45.000 đồng. P/E trung bình của các doanh nghiệp cùng ngành là 12 lần. Giới phân tích dự báo EPS năm tới đạt 3.900 đồng.
- EPS = 300 tỷ / 100 triệu = 3.000 đồng.
- P/E trượt = 45.000 / 3.000 = 15 lần.
- Lợi suất lợi nhuận = 1 / 15 ≈ 6,7%.
- Nếu định giá bằng P/E ngành: 12 × 3.000 = 36.000 đồng, thấp hơn giá hiện tại 20%.
- P/E dự phóng = 45.000 / 3.900 ≈ 11,5 lần, thấp hơn P/E ngành.
Nhìn P/E trượt, Hòa Bình đắt hơn ngành; nhìn P/E dự phóng, nó lại rẻ hơn. Kết luận phụ thuộc vào việc dự báo tăng trưởng 30% có đáng tin không. Vì vậy P/E chỉ là điểm bắt đầu: cần đánh giá chất lượng và tính bền vững của lợi nhuận trước khi nói một cổ phiếu rẻ hay đắt.
Common Mistakes
- Cho rằng P/E thấp là rẻ. P/E thấp có thể phản ánh lợi nhuận sắp giảm, rủi ro cao hoặc lợi nhuận hiện tại chứa khoản bất thường.
- So sánh P/E giữa các ngành khác nhau, ví dụ ngân hàng với công nghệ, như thể cùng một chuẩn.
- Dùng EPS chứa lãi bất thường (bán tài sản, đánh giá lại) làm P/E trông thấp giả tạo.
- Trộn P/E trượt của doanh nghiệp này với P/E dự phóng của doanh nghiệp khác khi so sánh.
- Tính P/E cho doanh nghiệp đang lỗ hoặc gần hòa vốn, nơi EPS rất nhỏ làm P/E lên hàng trăm và mất ý nghĩa.
Quick Check
Q1. Cổ phiếu có giá 32.000 đồng, EPS 4 quý gần nhất là 2.500 đồng. P/E là bao nhiêu?
Q2. Công ty X có P/E 6 lần, thấp hơn nhiều so với ngành (14 lần). Năm qua X có khoản lãi lớn từ bán một công ty con. Nhận định nào hợp lý nhất?
Q3. Lãi suất trái phiếu chính phủ tăng mạnh. Theo logic lợi suất lợi nhuận, điều gì thường xảy ra với P/E chung của thị trường?
FAQ
P/E âm nghĩa là gì?
P/E âm xuất hiện khi EPS âm, tức doanh nghiệp đang lỗ. Lúc đó chỉ số này không dùng để định giá được; hãy xem P/B, dòng tiền hoặc triển vọng phục hồi lợi nhuận.
P/E của thị trường được tính thế nào?
P/E thị trường thường tính bằng tổng vốn hóa của các cổ phiếu trong chỉ số chia cho tổng lợi nhuận 4 quý gần nhất của chúng. Nó cho biết mặt bằng định giá chung, hữu ích khi so với lịch sử và với lãi suất.
Nên dùng P/E hay P/B?
Doanh nghiệp có lợi nhuận ổn định nên ưu tiên P/E; ngân hàng, công ty tài chính hoặc doanh nghiệp có lợi nhuận thất thường nên xem thêm P/B. Thực tế nên dùng kết hợp nhiều chỉ số.
P/E có dự báo được giá sẽ tăng hay giảm không?
Không trong ngắn hạn. P/E chỉ cho biết mức định giá hiện tại; giá có thể đắt lâu hơn bạn nghĩ hoặc rẻ mãi nếu lợi nhuận không cải thiện.