Capital Expenditure (CapEx)
Chi tiêu vốn (chi phí đầu tư)
Capital expenditure (CapEx, chi tiêu vốn) là khoản tiền doanh nghiệp chi để mua, xây dựng hoặc nâng cấp tài sản dài hạn như nhà xưởng, máy móc, phương tiện, phần mềm. Khác với chi phí hoạt động, CapEx được ghi nhận thành tài sản rồi khấu hao dần qua nhiều năm.
Explanation
CapEx cho thấy doanh nghiệp đang tái đầu tư bao nhiêu để duy trì và mở rộng năng lực sản xuất. Có thể chia thành maintenance CapEx (CapEx duy trì, thay thế tài sản cũ để giữ năng lực hiện có) và growth CapEx (CapEx tăng trưởng, mở rộng công suất hoặc vào mảng mới). Tỷ lệ CapEx trên khấu hao lớn hơn 1 thường cho thấy doanh nghiệp đang mở rộng.
CapEx khác OpEx (operating expenditure, chi phí hoạt động): OpEx như tiền lương, điện nước, sửa chữa nhỏ được ghi vào chi phí ngay trong kỳ, còn CapEx được vốn hóa thành tài sản trên bảng cân đối kế toán và đi vào báo cáo kết quả kinh doanh dần qua khấu hao. Vì vậy cùng một khoản chi, phân loại khác nhau sẽ làm lợi nhuận kỳ này khác nhau, nhưng dòng tiền chi ra thì như nhau.
Trên báo cáo lưu chuyển tiền tệ theo VAS, CapEx nằm trong lưu chuyển tiền từ hoạt động đầu tư, ở dòng tiền chi để mua sắm, xây dựng tài sản cố định và các tài sản dài hạn khác. Theo Thông tư 45/2013/TT-BTC, tài sản được ghi nhận là tài sản cố định khi có thời gian sử dụng trên 1 năm và nguyên giá từ 30 triệu đồng trở lên.
CapEx là thành phần then chốt của free cash flow (dòng tiền tự do): FCF = dòng tiền từ hoạt động kinh doanh - CapEx. Doanh nghiệp có lợi nhuận đẹp nhưng CapEx liên tục lớn hơn dòng tiền hoạt động sẽ phải vay hoặc phát hành thêm cổ phiếu, đây là điều nhà phân tích luôn kiểm tra.
Key Points
- CapEx là chi mua sắm, xây dựng, nâng cấp tài sản dài hạn.
- Vốn hóa thành tài sản rồi khấu hao, khác OpEx ghi chi phí ngay.
- Chia thành CapEx duy trì và CapEx tăng trưởng.
- Nằm ở lưu chuyển tiền từ hoạt động đầu tư.
- FCF = dòng tiền hoạt động - CapEx.
Formula
CapEx = Net PP&E cuối kỳ - Net PP&E đầu kỳ + Depreciation
- Net PP&E
- Giá trị còn lại của tài sản cố định (property, plant and equipment) trên bảng cân đối kế toán, gồm cả xây dựng cơ bản dở dang nếu muốn tính đủ.
- Depreciation
- Khấu hao trong kỳ, lấy từ báo cáo lưu chuyển tiền tệ (phương pháp gián tiếp) hoặc thuyết minh tài sản cố định.
Nếu có thanh lý tài sản, cộng thêm giá trị còn lại của tài sản thanh lý. Cách nhanh nhất là đọc thẳng dòng tiền chi mua sắm tài sản cố định trên báo cáo lưu chuyển tiền tệ.
Examples
Worked Example
Ước tính CapEx và free cash flow từ báo cáo tài chính
Công ty CP Cơ khí Đông Á (số liệu giả định) có giá trị còn lại tài sản cố định đầu năm 800 tỷ đồng, cuối năm 900 tỷ đồng, khấu hao trong năm 120 tỷ đồng, không thanh lý tài sản. Dòng tiền từ hoạt động kinh doanh là 350 tỷ đồng.
- CapEx = 900 - 800 + 120 = 220 tỷ đồng.
- Free cash flow = 350 - 220 = 130 tỷ đồng.
- Tỷ lệ CapEx / khấu hao = 220 / 120 ≈ 1,83 lần.
- Nếu coi khấu hao xấp xỉ CapEx duy trì, CapEx tăng trưởng ≈ 220 - 120 = 100 tỷ đồng.
Đông Á chi khoảng 220 tỷ đồng cho tài sản dài hạn, gần gấp đôi mức khấu hao, cho thấy đang mở rộng. Công ty vẫn còn 130 tỷ đồng dòng tiền tự do để trả nợ hoặc chia cổ tức.
Real-World Scenario
CFO lập kế hoạch CapEx cho chuỗi siêu thị mini
Anh Hải, CFO một chuỗi siêu thị mini (giả định), nhận đề xuất mở 30 cửa hàng mới và thay hệ thống tủ mát cho 50 cửa hàng cũ trong năm tới.
Anh tách thành CapEx duy trì (tủ mát, bắt buộc để giữ doanh số hiện có) và CapEx tăng trưởng (cửa hàng mới, cần thẩm định NPV từng cụm). Anh so tổng CapEx với dòng tiền hoạt động dự kiến để biết phần thiếu phải vay bao nhiêu, rồi giãn tiến độ mở cửa hàng để không vượt hạn mức tín dụng.
Common Mistakes
Common Mistake
Coi EBITDA là tiền mặt mà quên CapEx
Một nhà đầu tư thấy công ty vận tải biển có EBITDA 100 tỷ đồng mỗi năm và cho rằng công ty "làm ra" 100 tỷ đồng tiền mặt để chia cổ tức. Nhưng đội tàu cũ phải thay mới, CapEx bình quân 70 tỷ đồng mỗi năm.
Trước thuế và thay đổi vốn lưu động, phần tiền thực sự còn lại chỉ khoảng 100 - 70 = 30 tỷ đồng. Với doanh nghiệp thâm dụng vốn, phải trừ CapEx (ít nhất phần duy trì) trước khi đánh giá khả năng trả cổ tức hay trả nợ.
- Lẫn CapEx với OpEx, coi chi sửa chữa lớn kéo dài tuổi thọ tài sản là chi phí trong kỳ hoặc ngược lại.
- Đánh giá dòng tiền bằng EBITDA mà bỏ qua CapEx.
- Tính CapEx từ nguyên giá mà quên tài sản thanh lý hoặc xây dựng cơ bản dở dang.
- Không phân biệt CapEx duy trì và CapEx tăng trưởng khi dự báo dòng tiền dài hạn.
Exam Tip
CFA Level I (Financial Statement Analysis) hỏi tác động của việc vốn hóa so với ghi chi phí lên lợi nhuận, dòng tiền và các chỉ số; CFA Level II dùng CapEx để tính FCFF và FCFE.