EBITDA
Lợi nhuận trước lãi vay, thuế và khấu hao
EBITDA (earnings before interest, taxes, depreciation and amortization, lợi nhuận trước lãi vay, thuế và khấu hao) là EBIT cộng lại chi phí khấu hao tài sản cố định hữu hình và phân bổ tài sản vô hình. Chỉ tiêu này dùng làm thước đo gần đúng cho khả năng tạo tiền từ hoạt động cốt lõi, nhưng không phải là dòng tiền.
Explanation
EBITDA được dùng rộng rãi vì nó loại bỏ ba yếu tố khiến lợi nhuận khó so sánh: cơ cấu vốn (lãi vay), chính sách thuế và chính sách khấu hao. Hai nhà máy giống hệt nhau nhưng một bên khấu hao 10 năm, một bên 20 năm sẽ có EBIT khác nhau, nhưng EBITDA như nhau. Vì vậy EBITDA là nền tảng của bội số EV/EBITDA trong định giá, và của chỉ số net debt/EBITDA mà ngân hàng dùng trong covenant (cam kết tài chính) của hợp đồng vay.
Cách tính phổ biến: EBITDA = EBIT + khấu hao và phân bổ (D&A). Số khấu hao lấy ở dòng "khấu hao TSCĐ và BĐSĐT" trong phần điều chỉnh của báo cáo lưu chuyển tiền tệ theo phương pháp gián tiếp, vì báo cáo kết quả kinh doanh theo VAS không tách riêng dòng khấu hao. Khi áp dụng IFRS 16, tiền thuê tài sản được chuyển thành khấu hao tài sản quyền sử dụng và lãi vay, nên EBITDA tăng lên dù hoạt động không đổi.
Giới hạn lớn nhất của EBITDA là bỏ qua capital expenditure (chi đầu tư tài sản cố định), thay đổi vốn lưu động và thuế phải nộp bằng tiền thật. Với doanh nghiệp thâm dụng vốn như viễn thông, thép, hàng không, khấu hao phản ánh chi phí thay thế tài sản thật, nên EBITDA cao chưa chắc có tiền. Vì thế các nhà phân tích thận trọng luôn đặt EBITDA cạnh operating cash flow và free cash flow.
EBITDA không phải chỉ tiêu theo chuẩn mực kế toán (non-GAAP), nên mỗi doanh nghiệp có thể tự định nghĩa "adjusted EBITDA" bằng cách loại thêm các chi phí họ cho là bất thường. Cần đọc kỹ phần đối chiếu trước khi so sánh.
Key Points
- EBITDA = EBIT + khấu hao + phân bổ.
- Dùng cho bội số EV/EBITDA và chỉ số net debt/EBITDA trong hợp đồng vay.
- Không trừ capex, thay đổi vốn lưu động và thuế, nên không phải dòng tiền.
- Số khấu hao lấy từ báo cáo lưu chuyển tiền tệ gián tiếp hoặc thuyết minh.
- Adjusted EBITDA do doanh nghiệp tự định nghĩa, cần kiểm tra các khoản bị loại.
Formula
EBITDA = EBIT + Khấu hao TSCĐ + Phân bổ tài sản vô hình = Lợi nhuận trước thuế + Chi phí lãi vay + D&A
- EBIT
- Lợi nhuận trước lãi vay và thuế (lợi nhuận trước thuế + chi phí lãi vay).
- D&A
- Depreciation and amortization, khấu hao và phân bổ, lấy trên báo cáo lưu chuyển tiền tệ gián tiếp hoặc thuyết minh tài sản cố định.
EBITDA margin = EBITDA / doanh thu thuần; net debt/EBITDA = (nợ vay - tiền và tương đương tiền) / EBITDA.
Examples
Worked Example
Tính EBITDA và đòn bẩy nợ cho công ty nhựa
Công ty CP Nhựa Đông Hải (số liệu giả định) năm 2025: doanh thu thuần 500 tỷ đồng, EBIT 90 tỷ đồng, khấu hao 40 tỷ đồng (từ báo cáo lưu chuyển tiền tệ). Nợ vay 300 tỷ đồng, tiền mặt 40 tỷ đồng.
- EBITDA = 90 + 40 = 130 tỷ đồng.
- EBITDA margin = 130 / 500 = 26%.
- Net debt = 300 - 40 = 260 tỷ đồng.
- Net debt / EBITDA = 260 / 130 = 2,0 lần.
Với net debt/EBITDA 2,0 lần, Đông Hải cần khoảng 2 năm EBITDA để trả hết nợ ròng nếu không chi gì khác. Nếu hợp đồng vay đặt covenant tối đa 3,0 lần, công ty còn dư địa vay thêm khoảng (3,0 - 2,0) × 130 = 130 tỷ đồng.
Real-World Scenario
Quỹ đầu tư định giá chuỗi phòng khám
Một quỹ private equity muốn mua 30% cổ phần chuỗi phòng khám nha khoa. Bên bán trình bày adjusted EBITDA 80 tỷ đồng, đã loại chi phí khai trương chi nhánh mới, chi phí thưởng cổ phiếu cho bác sĩ và chi phí thuê mặt bằng (theo cách trình bày giống IFRS 16).
Đội thẩm định của quỹ đưa lại chi phí thưởng cổ phiếu (là chi phí thật để giữ người) và tiền thuê mặt bằng (chuỗi mở chi nhánh mới hằng năm nên chi phí khai trương mang tính thường xuyên). EBITDA dùng để định giá giảm còn 62 tỷ đồng. Với cùng bội số EV/EBITDA 10 lần, giá trị doanh nghiệp giảm 180 tỷ đồng so với đề nghị ban đầu.
Exam Practice
Câu hỏi kiểu CFA Level II về EV/EBITDA
Công ty có EBITDA 200 tỷ đồng, bội số EV/EBITDA của các công ty so sánh là 7 lần, nợ vay 500 tỷ đồng, tiền mặt 100 tỷ đồng, 60 triệu cổ phiếu. Tính giá trị mỗi cổ phiếu.
- EV = 200 × 7 = 1.400 tỷ đồng.
- Equity value = 1.400 - (500 - 100) = 1.000 tỷ đồng.
- Giá trị mỗi cổ phiếu = 1.000 tỷ / 60 triệu ≈ 16.667 đồng.
Khoảng 16.667 đồng/cổ phiếu. Bẫy thường gặp: nhân bội số EV/EBITDA rồi chia thẳng cho số cổ phiếu mà quên trừ nợ ròng.
Common Mistakes
Common Mistake
Coi EBITDA là tiền doanh nghiệp có
Chủ doanh nghiệp Đông Hải nghĩ EBITDA 130 tỷ đồng nghĩa là có 130 tỷ đồng để chia cổ tức. Trong năm, công ty nộp thuế 14 tỷ, trả lãi 20 tỷ, vốn lưu động tăng 25 tỷ và chi capex 70 tỷ đồng.
Tiền thực còn lại = 130 - 14 - 20 - 25 - 70 = 1 tỷ đồng. Gần như không có gì để chia cổ tức. EBITDA bỏ qua chính những khoản chi tiền lớn nhất của doanh nghiệp đang mở rộng; quyết định chia cổ tức nên dựa trên free cash flow.
- Coi EBITDA là dòng tiền và dùng nó để quyết định chia cổ tức hay khả năng trả nợ gốc.
- Chấp nhận adjusted EBITDA của doanh nghiệp mà không kiểm tra các khoản bị loại ra.
- So sánh EBITDA giữa doanh nghiệp áp dụng IFRS 16 và doanh nghiệp vẫn ghi tiền thuê là chi phí hoạt động.
- Dùng EBITDA cho ngân hàng, nơi lãi vay là chi phí hoạt động chính.
Exam Tip
CFA Level I và II (Equity Valuation) dùng EBITDA trong EV/EBITDA và hỏi vì sao EV/EBITDA hợp hơn P/E khi so sánh doanh nghiệp khác đòn bẩy; ACCA FR hay hỏi tác động của IFRS 16 lên EBITDA.