CASA (Current Account Savings Account)
Tiền gửi không kỳ hạn
CASA (Current Account Savings Account, tiền gửi không kỳ hạn) là phần tiền gửi khách hàng nằm trong tài khoản thanh toán và tài khoản tiết kiệm không kỳ hạn, khách hàng rút ra bất cứ lúc nào. Ngân hàng chỉ trả lãi rất thấp cho nguồn này, nên CASA là nguồn vốn rẻ nhất. Tỷ lệ CASA trên tổng tiền gửi là chỉ báo quan trọng về lợi thế chi phí vốn của một ngân hàng.
Explanation
Mỗi khi doanh nghiệp nhận tiền bán hàng, trả lương hay người dân nhận lương vào tài khoản, số dư đó nằm ở CASA. Ngân hàng trả lãi gần như bằng 0 cho số dư này nhưng vẫn dùng được một phần ổn định của nó để cho vay. Vì vậy ngân hàng có tỷ lệ CASA cao thường có cost of funds (chi phí vốn huy động) thấp và NIM cao hơn đối thủ, ngay cả khi lãi cho vay tương đương.
CASA không tự nhiên mà có. Ngân hàng phải đầu tư vào ngân hàng số, miễn phí chuyển khoản, dịch vụ chi lương, thu hộ, quản lý dòng tiền cho doanh nghiệp, hệ sinh thái thanh toán. Đó là chi phí vận hành ẩn của CASA, cần trừ đi khi so CASA với tiền gửi có kỳ hạn.
Điểm yếu của CASA là tính ổn định. Về pháp lý khách hàng rút được ngay, nên khi lãi suất có kỳ hạn tăng mạnh, tiền thường chảy từ CASA sang tiền gửi có kỳ hạn và tỷ lệ CASA toàn ngành giảm. Trong quản trị thanh khoản, ngân hàng ước tính phần CASA lõi (core deposits) ổn định theo hành vi lịch sử, chứ không coi toàn bộ CASA là vốn dài hạn.
Cần phân biệt CASA với tiền gửi có kỳ hạn (term deposit) và với tổng huy động (gồm cả giấy tờ có giá). Khi so tỷ lệ CASA giữa các ngân hàng Việt Nam, nên dùng cùng định nghĩa: thường là tiền gửi không kỳ hạn chia tổng tiền gửi khách hàng, lấy số cuối kỳ hoặc bình quân như nhau.
Key Points
- CASA ratio = tiền gửi không kỳ hạn / tổng tiền gửi khách hàng.
- Nguồn vốn rẻ nhất, giúp giảm cost of funds và tăng NIM.
- Cần đầu tư lớn vào thanh toán, ngân hàng số và dịch vụ giao dịch để giữ CASA.
- CASA nhạy cảm với lãi suất: lãi có kỳ hạn tăng thì CASA giảm.
- Chỉ phần CASA lõi ổn định mới nên coi là nguồn vốn dài hạn.
Formula
CASA ratio = Demand deposits / Total customer deposits
- Demand deposits
- Tiền gửi không kỳ hạn của khách hàng (tài khoản thanh toán và tiết kiệm không kỳ hạn), trong thuyết minh tiền gửi khách hàng của báo cáo tài chính ngân hàng.
- Total customer deposits
- Tổng tiền gửi của khách hàng, khoản mục trên bảng cân đối kế toán.
Examples
Worked Example
Tác động của việc tăng CASA lên chi phí lãi
Ngân hàng TMCP Trường Sơn (số liệu giả định) có tổng tiền gửi khách hàng 200.000 tỷ đồng, trong đó tiền gửi không kỳ hạn 40.000 tỷ đồng. Lãi bình quân tiền gửi có kỳ hạn 5%/năm, CASA 0,5%/năm. Ngân hàng đặt mục tiêu nâng CASA lên 30% với tổng tiền gửi không đổi.
- CASA ratio hiện tại = 40.000 / 200.000 = 20%.
- CASA mục tiêu = 200.000 × 30% = 60.000 tỷ đồng, cần chuyển thêm 60.000 - 40.000 = 20.000 tỷ đồng sang CASA.
- Chênh lệch lãi suất = 5% - 0,5% = 4,5%.
- Chi phí lãi tiết kiệm được mỗi năm = 20.000 × 4,5% = 900 tỷ đồng.
Tăng 10 điểm phần trăm CASA giúp Trường Sơn giảm 900 tỷ đồng chi phí lãi mỗi năm, tương đương giảm cost of funds 0,45 điểm phần trăm trên 200.000 tỷ đồng tiền gửi. Phần này phải được so với chi phí đầu tư ứng dụng, miễn phí giao dịch để biết lợi ích ròng.
Real-World Scenario
Ngân hàng giành dòng tiền thanh toán của chuỗi bán lẻ
Chị Vy, giám đốc ngân hàng giao dịch của một ngân hàng tầm trung, tiếp cận chuỗi 300 cửa hàng tiện lợi. Chuỗi này thu tiền mặt và QR mỗi ngày, giữ số dư bình quân khoảng 150 tỷ đồng trên tài khoản thanh toán.
Chị đề xuất miễn phí thu hộ, đối soát tự động và chi lương cho 3.000 nhân viên, đổi lại chuỗi chuyển tài khoản thu chính về ngân hàng. Ngân hàng chấp nhận mất phí dịch vụ nhưng có thêm nguồn CASA ổn định, cộng với tài khoản lương của nhân viên. Đây là cách các ngân hàng xây CASA qua hệ sinh thái thay vì chỉ trả lãi cao.
Common Mistakes
Common Mistake
Coi toàn bộ CASA là nguồn vốn ổn định dài hạn
Một ngân hàng có CASA 50.000 tỷ đồng dùng 45.000 tỷ đồng trong số đó để cho vay trung dài hạn 5 năm, lập luận rằng CASA chưa bao giờ giảm trong 3 năm qua.
Khi lãi suất có kỳ hạn tăng 2 điểm phần trăm, khách hàng chuyển 15.000 tỷ đồng CASA sang tiền gửi có kỳ hạn ở ngân hàng khác, ngân hàng phải vay liên ngân hàng lãi cao để bù. Cách đúng: ước tính phần CASA lõi bằng phân tích hành vi trong nhiều chu kỳ lãi suất và chỉ dùng phần đó cho tài sản dài hạn.
- Coi CASA là miễn phí, bỏ qua chi phí vận hành tài khoản và miễn phí giao dịch.
- So tỷ lệ CASA giữa các ngân hàng dùng định nghĩa khác nhau.
- Dùng toàn bộ CASA tài trợ cho vay dài hạn, quên rủi ro dòng tiền rút ra khi lãi suất tăng.
- Kết luận CASA giảm là do ngân hàng yếu, trong khi cả ngành giảm vì lãi suất có kỳ hạn tăng.