Term Deposit
Tiền gửi có kỳ hạn
Term deposit (tiền gửi có kỳ hạn) là khoản tiền gửi vào ngân hàng trong một thời hạn xác định, ví dụ 1, 6 hay 12 tháng, với lãi suất được chốt tại thời điểm gửi. Người gửi nhận gốc và lãi khi đến hạn; nếu rút trước hạn, lãi thường chỉ được tính theo lãi suất không kỳ hạn rất thấp. Đây là kênh tích lũy an toàn và phổ biến nhất của người Việt.
Explanation
Term deposit hấp dẫn vì đơn giản, lãi suất biết trước và rủi ro thấp: tiền gửi của cá nhân tại tổ chức tín dụng được bảo hiểm tiền gửi (deposit insurance) đến một hạn mức theo quy định hiện hành, và lãi tiền gửi ngân hàng của cá nhân hiện được miễn thuế thu nhập cá nhân. Đổi lại, lợi suất thường chỉ nhỉnh hơn lạm phát một chút, nên phù hợp cho quỹ dự phòng và mục tiêu ngắn hạn hơn là tích lũy dài hạn.
Lãi tiền gửi ở Việt Nam thường tính theo lãi đơn trên số ngày thực tế với cơ sở 365 ngày: lãi = gốc × lãi suất năm × số ngày gửi / 365. Khi đến hạn, người gửi có thể chọn tái tục (rollover) cả gốc lẫn lãi, khi đó lãi kỳ trước được nhập gốc và bắt đầu sinh lãi kép (compound interest) ở kỳ sau.
Rủi ro chính là rút trước hạn: phần lớn ngân hàng chỉ trả lãi không kỳ hạn cho số ngày đã gửi, nên gần như mất hết lãi. Cách giảm rủi ro này là chia tiền thành nhiều sổ nhỏ hoặc xếp bậc kỳ hạn (deposit ladder), mỗi sổ đáo hạn vào một thời điểm khác nhau. Lãi suất kỳ hạn dài thường cao hơn kỳ hạn ngắn, nhưng khóa tiền lâu hơn và không hưởng lợi nếu lãi suất thị trường tăng.
Term deposit khác tiền gửi không kỳ hạn (tài khoản thanh toán, CASA) ở chỗ rút được bất cứ lúc nào nhưng lãi rất thấp, và khác trái phiếu (bond) ở chỗ không có giá thị trường biến động: giá trị gốc không đổi suốt kỳ hạn. So sánh lãi suất giữa các ngân hàng nên dùng cùng kỳ hạn và cùng hình thức nhận lãi (cuối kỳ, hằng tháng hay trả trước).
Key Points
- Lãi = gốc × lãi suất năm × số ngày / 365, lãi suất chốt từ lúc gửi.
- Rút trước hạn thường chỉ hưởng lãi không kỳ hạn.
- Chia nhiều sổ hoặc xếp bậc kỳ hạn để vừa có lãi vừa giữ thanh khoản.
- Được bảo hiểm tiền gửi đến hạn mức theo quy định hiện hành, lãi của cá nhân hiện được miễn thuế thu nhập cá nhân.
- Lợi suất thực = lãi suất danh nghĩa - lạm phát, có thể rất thấp.
Formula
Interest = Principal × Annual rate × Days / 365
- Principal
- Số tiền gốc gửi, ghi trên sổ hoặc hợp đồng tiền gửi.
- Annual rate
- Lãi suất năm của kỳ hạn đã chọn, niêm yết tại thời điểm gửi.
- Days
- Số ngày thực tế từ ngày gửi đến ngày đáo hạn (hoặc ngày rút).
Khi rút trước hạn, thay Annual rate bằng lãi suất không kỳ hạn mà ngân hàng áp dụng.
Examples
Worked Example
Lãi đúng hạn và thiệt hại khi rút trước hạn
Chị Thu (số liệu giả định) gửi 200 triệu đồng kỳ hạn 6 tháng (182 ngày), lãi suất 5%/năm, lãi không kỳ hạn 0,2%/năm. Chị cân nhắc rút sau 100 ngày để mua xe.
- Lãi đúng hạn = 200.000.000 × 5% × 182 / 365 ≈ 4.986.301 đồng.
- Nếu rút ở ngày 100: lãi = 200.000.000 × 0,2% × 100 / 365 ≈ 109.589 đồng.
- Lãi 100 ngày nếu được tính theo 5% = 200.000.000 × 5% × 100 / 365 ≈ 2.739.726 đồng.
- Thiệt hại do rút sớm ≈ 2.739.726 - 109.589 = 2.630.137 đồng.
Rút trước hạn làm chị mất khoảng 2,63 triệu đồng tiền lãi đã "chạy" được 100 ngày. Nếu khoản cần dùng nhỏ hơn số gửi, chị có thể hỏi ngân hàng về rút một phần hoặc cầm cố sổ tiết kiệm, rồi so chi phí lãi vay với số lãi bị mất.
Real-World Scenario
Xếp bậc kỳ hạn cho tiền nhàn rỗi của gia đình
Anh Sơn (số liệu giả định) có 400 triệu đồng chưa dùng tới trong một năm, nhưng có thể cần một phần bất cứ lúc nào.
Anh chia thành bốn sổ 100 triệu kỳ hạn 3, 6, 9 và 12 tháng. Cứ mỗi quý có một sổ đáo hạn, anh có tiền dùng mà không phải phá sổ khác; nếu không cần, anh tái tục sổ đó sang kỳ hạn 12 tháng để hưởng lãi cao hơn. Sau một năm, toàn bộ tiền nằm ở kỳ hạn dài nhưng vẫn đáo hạn đều mỗi quý.
Common Mistakes
Common Mistake
Gửi một sổ lớn rồi phá cả sổ
Bà Lành (số liệu giả định) gửi 500 triệu đồng một sổ kỳ hạn 12 tháng, lãi 5,5%/năm. Sau 90 ngày bà cần 50 triệu và phải tất toán cả sổ, nhận lãi không kỳ hạn 0,2%/năm.
Lãi nhận được chỉ 500.000.000 × 0,2% × 90 / 365 ≈ 246.575 đồng thay vì khoảng 6.780.822 đồng nếu 90 ngày đó được tính 5,5%. Nếu chia thành 5 sổ 100 triệu, bà chỉ phá một sổ và phần lãi bị mất giảm xuống khoảng 1.356.164 - 49.315 = 1.306.849 đồng, bốn sổ còn lại vẫn hưởng đủ lãi.
- Gửi toàn bộ tiền vào một sổ lớn, cần một phần nhỏ cũng phải phá cả sổ.
- So sánh lãi suất giữa các ngân hàng mà không cùng kỳ hạn và cùng cách trả lãi.
- Quên rằng lợi suất thực có thể rất thấp khi trừ lạm phát.
- Không để ý chế độ tự động tái tục và lãi suất mới khi sổ đáo hạn.