Cost of Funds
Chi phí vốn huy động
Cost of funds (COF, chi phí vốn huy động) là lãi suất bình quân mà ngân hàng phải trả cho các nguồn vốn chịu lãi như tiền gửi, giấy tờ có giá và vốn vay liên ngân hàng. Đây là giá vốn đầu vào của ngân hàng, quyết định mức lãi cho vay tối thiểu để có lãi. Ngân hàng có COF thấp có lợi thế cạnh tranh bền vững về NIM.
Explanation
Cost of funds giống giá vốn hàng bán của doanh nghiệp sản xuất: ngân hàng mua tiền từ người gửi và bán tiền cho người vay. Cơ cấu nguồn vốn quyết định COF. Tiền gửi không kỳ hạn (CASA) gần như không tốn lãi, tiền gửi có kỳ hạn tốn lãi theo kỳ hạn, còn giấy tờ có giá dài hạn và vốn vay liên ngân hàng lúc căng thẳng là nguồn đắt nhất.
Ngân hàng dùng COF làm nền để định giá khoản vay: lãi cho vay = COF (hoặc giá vốn điều chuyển nội bộ FTP) + chi phí hoạt động + chi phí rủi ro tín dụng dự kiến + biên lợi nhuận mục tiêu. Vì vậy hai ngân hàng cho vay cùng một khách hàng có thể chào mức lãi khác nhau, đơn giản vì giá vốn khác nhau.
Cần phân biệt cost of funds của ngân hàng với cost of capital (chi phí sử dụng vốn) hay WACC trong tài chính doanh nghiệp. WACC bao gồm cả chi phí vốn chủ sở hữu và dùng để chiết khấu dự án, còn COF ngân hàng thường chỉ tính các nguồn vốn chịu lãi và dùng để quản lý biên lãi. COF cũng khác lãi suất huy động niêm yết: COF là bình quân thực tế của toàn bộ số dư, phản ánh cả các khoản tiền gửi cũ huy động ở mức lãi khác.
Khi lãi suất thị trường biến động, COF thay đổi chậm hơn lãi suất niêm yết vì tiền gửi có kỳ hạn chỉ định giá lại khi đáo hạn. Ở Việt Nam, khi NHNN điều chỉnh lãi suất điều hành hay các ngân hàng cạnh tranh huy động cuối năm, COF thường phản ánh sau một đến hai quý.
Key Points
- COF = chi phí lãi / nguồn vốn chịu lãi bình quân.
- Cơ cấu nguồn vốn quyết định COF: CASA rẻ nhất, giấy tờ có giá và vay liên ngân hàng đắt hơn.
- COF là nền để định giá cho vay và tính NIM.
- Khác WACC của doanh nghiệp vì không gồm chi phí vốn chủ sở hữu.
- COF thay đổi chậm hơn lãi suất niêm yết do kỳ hạn định giá lại.
Formula
Cost of funds = Interest expense / Average interest-bearing liabilities
- Interest expense
- Chi phí lãi và các chi phí tương tự trên báo cáo kết quả kinh doanh.
- Average interest-bearing liabilities
- Bình quân đầu kỳ, cuối kỳ của tiền gửi khách hàng, tiền gửi và vay các tổ chức tín dụng khác, giấy tờ có giá đã phát hành, vay NHNN, lấy từ bảng cân đối.
Có thể tính tương đương bằng bình quân gia quyền lãi suất của từng nguồn theo tỷ trọng số dư.
Examples
Worked Example
COF bình quân gia quyền theo cơ cấu nguồn vốn
Ngân hàng TMCP Hòa Bình Xanh (số liệu giả định) có nguồn vốn chịu lãi bình quân 100.000 tỷ đồng: tiền gửi có kỳ hạn 60.000 tỷ (lãi 5,2%/năm), CASA 20.000 tỷ (0,5%/năm), giấy tờ có giá 10.000 tỷ (7%/năm), vay liên ngân hàng 10.000 tỷ (4%/năm).
- Chi phí lãi từng nguồn: 60.000 × 5,2% = 3.120; 20.000 × 0,5% = 100; 10.000 × 7% = 700; 10.000 × 4% = 400 tỷ đồng.
- Tổng chi phí lãi = 3.120 + 100 + 700 + 400 = 4.320 tỷ đồng.
- COF = 4.320 / 100.000 = 4,32%.
- Nếu lãi cho vay bình quân 8,5%, chênh lệch trước chi phí hoạt động và rủi ro = 8,5% - 4,32% = 4,18%.
COF của Hòa Bình Xanh là 4,32%. Nếu chuyển được 10.000 tỷ đồng từ tiền gửi có kỳ hạn sang CASA, chi phí lãi giảm 10.000 × (5,2% - 0,5%) = 470 tỷ đồng và COF giảm còn khoảng 3,85%.
Real-World Scenario
Cán bộ tín dụng định giá khoản vay doanh nghiệp
Anh Đạt, cán bộ quan hệ khách hàng doanh nghiệp, cần chào lãi cho khoản vay 12 tháng. Khối nguồn vốn công bố giá vốn điều chuyển nội bộ (FTP) kỳ hạn 12 tháng là 5,0%, chi phí hoạt động phân bổ 1,0%, chi phí rủi ro dự kiến với khách hàng hạng BB là 1,2%, biên lợi nhuận mục tiêu 1,3%.
Lãi suất tối thiểu = 5,0% + 1,0% + 1,2% + 1,3% = 8,5%/năm. Khách hàng đề nghị 7,8%: anh Đạt chỉ có thể đồng ý nếu khách hàng bù lại bằng số dư tiền gửi thanh toán hoặc phí dịch vụ, vì chào dưới mức này là cho vay dưới giá vốn có điều chỉnh rủi ro.
Common Mistakes
Common Mistake
Lấy lãi suất huy động niêm yết làm COF
Một nhà đầu tư thấy ngân hàng niêm yết lãi tiết kiệm 12 tháng là 6% và lãi cho vay mua nhà 8%, nên kết luận ngân hàng chỉ lãi 2% trên mỗi khoản vay.
Lãi niêm yết 12 tháng chỉ áp dụng cho một phần tiền gửi mới. COF thực tế là bình quân của mọi nguồn, gồm CASA gần như 0% và tiền gửi các kỳ hạn khác; nếu COF thực tế chỉ 4,3% thì chênh lệch là khoảng 3,7%. Cách đúng: tính COF từ chi phí lãi và nguồn vốn chịu lãi bình quân trên báo cáo tài chính.
- Dùng lãi suất huy động niêm yết thay cho chi phí bình quân thực tế của toàn bộ nguồn vốn.
- Nhầm cost of funds của ngân hàng với WACC trong định giá doanh nghiệp.
- Quên rằng COF định giá lại chậm, nên kỳ vọng NIM thay đổi ngay khi lãi suất thị trường đổi.
- Bỏ qua chi phí ngầm của CASA như chi phí vận hành tài khoản, miễn phí chuyển tiền.