Deposit Insurance
Bảo hiểm tiền gửi
Deposit insurance (bảo hiểm tiền gửi) là cơ chế bảo vệ người gửi tiền, theo đó tổ chức bảo hiểm tiền gửi chi trả cho người gửi một số tiền tối đa nhất định nếu tổ chức nhận tiền gửi mất khả năng chi trả. Ở Việt Nam, Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam thực hiện việc này theo Luật Bảo hiểm tiền gửi 2012. Theo Quyết định 32/2021/QĐ-TTg, hạn mức chi trả tối đa là 125 triệu đồng cho mỗi người tại mỗi tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi.
Explanation
Ngân hàng dùng tiền gửi ngắn hạn để cho vay dài hạn, nên nếu nhiều người gửi đồng loạt rút tiền (bank run), ngay cả ngân hàng lành mạnh cũng có thể thiếu thanh khoản. Bảo hiểm tiền gửi giúp người gửi nhỏ yên tâm, giảm nguy cơ rút tiền hàng loạt vì tin đồn và góp phần ổn định hệ thống. Các tổ chức nhận tiền gửi phải tham gia và đóng phí bảo hiểm.
Tại Việt Nam, đối tượng được bảo hiểm là tiền gửi bằng đồng Việt Nam của cá nhân tại tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi, dưới các hình thức như tiền gửi không kỳ hạn, có kỳ hạn, tiết kiệm, chứng chỉ tiền gửi, kỳ phiếu, tín phiếu. Hạn mức chi trả áp dụng cho tổng số tiền gửi được bảo hiểm (gồm cả gốc và lãi) của một người tại một tổ chức, mức hiện tại là 125 triệu đồng theo Quyết định 32/2021/QĐ-TTg. Hạn mức có thể được điều chỉnh, cần kiểm tra quy định hiện hành.
Không được bảo hiểm: tiền gửi của tổ chức (doanh nghiệp), tiền gửi bằng ngoại tệ, và các sản phẩm không phải tiền gửi dù mua tại quầy ngân hàng như trái phiếu doanh nghiệp, chứng chỉ quỹ, hợp đồng bảo hiểm nhân thọ. Một số loại tiền gửi của người có liên quan tới chính tổ chức đó cũng bị loại trừ theo luật.
Bảo hiểm tiền gửi là lưới an toàn cuối cùng, không phải lý do để bỏ qua sức khỏe của ngân hàng. Nó cũng tạo moral hazard (rủi ro đạo đức): người gửi ít quan tâm ngân hàng có an toàn không, ngân hàng có động cơ chấp nhận rủi ro cao hơn. Vì vậy bảo hiểm tiền gửi luôn đi kèm giám sát an toàn của NHNN như CAR, phân loại nợ, giới hạn thanh khoản.
Key Points
- Chi trả cho người gửi khi tổ chức nhận tiền gửi mất khả năng chi trả.
- Hạn mức 125 triệu đồng/người/tổ chức theo Quyết định 32/2021/QĐ-TTg, gồm cả gốc và lãi.
- Chỉ bảo hiểm tiền gửi bằng đồng Việt Nam của cá nhân.
- Không bảo hiểm tiền gửi doanh nghiệp, ngoại tệ, trái phiếu, chứng chỉ quỹ, bảo hiểm nhân thọ.
- Giảm nguy cơ rút tiền hàng loạt nhưng tạo rủi ro đạo đức, cần đi kèm giám sát.
Examples
Worked Example
Tính phần tiền gửi được bảo hiểm
Bà Xuân (giả định) có tại Ngân hàng A: sổ tiết kiệm 300 triệu đồng, tài khoản thanh toán 20 triệu đồng, lãi dự trả 10 triệu đồng, tất cả bằng đồng Việt Nam. Giả sử Ngân hàng A mất khả năng chi trả, hạn mức bảo hiểm 125 triệu đồng/người/tổ chức.
- Tổng tiền gửi được bảo hiểm tại A = 300 + 20 + 10 = 330 triệu đồng.
- Số được tổ chức bảo hiểm tiền gửi chi trả = min(330, 125) = 125 triệu đồng.
- Phần không được bảo hiểm = 330 - 125 = 205 triệu đồng, bà Xuân phải chờ thu hồi từ quá trình xử lý tài sản của ngân hàng.
- Nếu chia 330 triệu đồng thành 3 khoản 110 triệu đồng ở 3 ngân hàng khác nhau: mỗi khoản 110 < 125, nên toàn bộ 3 × 110 = 330 triệu đồng được bảo hiểm.
Hạn mức tính theo người và theo từng tổ chức, nên chia tiền gửi ra nhiều ngân hàng giúp tăng phần được bảo hiểm. Với số tiền lớn hơn nhiều, người gửi nên chú ý chất lượng ngân hàng thay vì chỉ dựa vào bảo hiểm tiền gửi.
Real-World Scenario
CFO doanh nghiệp phân bổ tiền nhàn rỗi
Anh Trí, CFO một công ty sản xuất, có 30 tỷ đồng tiền nhàn rỗi trong 6 tháng. Một ngân hàng nhỏ chào lãi cao hơn mặt bằng 1 điểm phần trăm, nhân viên công ty nói tiền gửi ngân hàng có bảo hiểm nên an toàn.
Anh Trí biết tiền gửi của tổ chức không thuộc phạm vi bảo hiểm tiền gửi, và kể cả với cá nhân thì hạn mức chỉ 125 triệu đồng. Anh đánh giá CAR, nợ xấu và thanh khoản của từng ngân hàng, đặt giới hạn tối đa 10 tỷ đồng mỗi ngân hàng và chỉ chấp nhận lãi cao hơn một phần tại ngân hàng nhỏ, phần lớn gửi ở các ngân hàng có chỉ số an toàn tốt.
Common Mistakes
Common Mistake
Nghĩ sản phẩm mua tại quầy ngân hàng đều được bảo hiểm
Ông Bình mang 1 tỷ đồng đến ngân hàng gửi tiết kiệm, được tư vấn mua một sản phẩm khác có lãi cao hơn. Ông nghĩ đó là sổ tiết kiệm có bảo hiểm tiền gửi, thực chất là trái phiếu doanh nghiệp hoặc hợp đồng bảo hiểm.
Trái phiếu doanh nghiệp, chứng chỉ quỹ hay hợp đồng bảo hiểm không phải tiền gửi nên không được bảo hiểm tiền gửi chi trả, kể cả 125 triệu đồng. Nếu tổ chức phát hành gặp khó khăn, ông Bình có thể mất phần lớn số tiền. Cách đúng: đọc kỹ tên sản phẩm và tổ chức phát hành trên hợp đồng, hỏi rõ đây có phải tiền gửi thuộc phạm vi bảo hiểm tiền gửi hay không.
- Nghĩ toàn bộ số tiền gửi được bảo hiểm, bất kể hạn mức.
- Cho rằng tiền gửi của doanh nghiệp hay tiền gửi ngoại tệ cũng được bảo hiểm.
- Nhầm trái phiếu, chứng chỉ quỹ, bảo hiểm nhân thọ bán tại ngân hàng với tiền gửi.
- Tính hạn mức theo từng sổ tiết kiệm thay vì theo tổng tiền gửi của một người tại một tổ chức.