State Bank of Vietnam (SBV)
Ngân hàng Nhà nước Việt Nam
State Bank of Vietnam (Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, viết tắt NHNN hoặc SBV) là ngân hàng trung ương của Việt Nam, cơ quan ngang bộ thuộc Chính phủ. NHNN thực hiện chức năng quản lý nhà nước về tiền tệ và ngân hàng, điều hành chính sách tiền tệ, phát hành tiền và là người cho vay cuối cùng của hệ thống. Mọi quyết định của NHNN về lãi suất điều hành, tỷ giá hay tăng trưởng tín dụng đều tác động trực tiếp tới ngân hàng thương mại, doanh nghiệp và người vay.
Explanation
NHNN được thành lập ngày 06.05.1951 với tên Ngân hàng Quốc gia Việt Nam và hiện hoạt động theo Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam 2010. Khác với ngân hàng thương mại, NHNN không kinh doanh vì lợi nhuận và không nhận tiền gửi của dân cư. Khách hàng của NHNN là Chính phủ và các tổ chức tín dụng: ngân hàng thương mại gửi tiền dự trữ, vay vốn và thanh toán bù trừ qua NHNN.
Vai trò thứ nhất là điều hành monetary policy (chính sách tiền tệ) để kiểm soát lạm phát và hỗ trợ tăng trưởng. Công cụ chính gồm lãi suất điều hành (lãi suất tái cấp vốn, lãi suất tái chiết khấu), open market operations (nghiệp vụ thị trường mở, mua bán giấy tờ có giá với ngân hàng để bơm hoặc hút tiền), dự trữ bắt buộc, điều hành tỷ giá trung tâm và đặc thù của Việt Nam là chỉ tiêu tăng trưởng tín dụng giao cho từng ngân hàng (thường gọi là room tín dụng).
Vai trò thứ hai là cơ quan cấp phép và giám sát an toàn hệ thống. NHNN ban hành các thông tư về tỷ lệ an toàn vốn (CAR), tỷ lệ cho vay trên tiền gửi (LDR), phân loại nợ và trích lập dự phòng, phòng chống rửa tiền; thanh tra ngân hàng và xử lý ngân hàng yếu kém. Khi một ngân hàng thiếu thanh khoản tạm thời, NHNN có thể hỗ trợ với tư cách lender of last resort (người cho vay cuối cùng).
Người làm tài chính nên phân biệt NHNN với Bộ Tài chính: Bộ Tài chính phụ trách fiscal policy (chính sách tài khóa: thuế, chi ngân sách, phát hành trái phiếu chính phủ) và quản lý thị trường chứng khoán qua Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, còn NHNN phụ trách tiền tệ, tín dụng và ngân hàng. Các mức lãi suất điều hành, tỷ lệ dự trữ bắt buộc và biên độ tỷ giá thay đổi theo từng thời kỳ, cần tra theo quy định hiện hành của NHNN.
Key Points
- Ngân hàng trung ương, cơ quan ngang bộ, không kinh doanh vì lợi nhuận.
- Điều hành chính sách tiền tệ qua lãi suất điều hành, OMO, dự trữ bắt buộc, tỷ giá và room tín dụng.
- Cấp phép, thanh tra, giám sát các tổ chức tín dụng và ban hành giới hạn an toàn.
- Là người cho vay cuối cùng khi hệ thống thiếu thanh khoản.
- Khác Bộ Tài chính: NHNN lo tiền tệ và ngân hàng, Bộ Tài chính lo ngân sách và thuế.
Examples
Worked Example
NHNN bơm thanh khoản qua kênh thị trường mở
Cuối quý, lãi suất liên ngân hàng tăng vọt. NHNN chào mua kỳ hạn 14 ngày qua nghiệp vụ thị trường mở với lãi suất 4%/năm. Ngân hàng TMCP Phương Nam (số liệu giả định) cầm cố trái phiếu chính phủ để vay 10.000 tỷ đồng. Lãi tính theo ngày, năm 365 ngày.
- Lãi phải trả = 10.000 × 4% × 14 / 365.
- = 400 × 14 / 365 = 5.600 / 365 ≈ 15,34 tỷ đồng.
- Sau 14 ngày Phương Nam hoàn trả 10.000 + 15,34 = 10.015,34 tỷ đồng và nhận lại trái phiếu.
- Nếu vay cùng số tiền trên liên ngân hàng ở mức 7%/năm: lãi = 10.000 × 7% × 14 / 365 ≈ 26,85 tỷ đồng, cao hơn khoảng 11,51 tỷ đồng.
Kênh OMO giúp ngân hàng thiếu thanh khoản vay được tiền với chi phí thấp hơn thị trường, đồng thời kéo lãi suất liên ngân hàng hạ nhiệt. Đây là cách NHNN điều tiết lượng tiền ngắn hạn hằng ngày.
Real-World Scenario
Room tín dụng ảnh hưởng tới khoản vay doanh nghiệp
Tháng 10, công ty xây dựng của anh Khoa nộp hồ sơ vay 20 tỷ đồng. Hồ sơ tốt, tài sản bảo đảm đủ, nhưng ngân hàng cho biết đã dùng gần hết chỉ tiêu tăng trưởng tín dụng NHNN giao cho năm nay.
Ngân hàng ưu tiên giải ngân cho khách hàng hiện hữu và các lĩnh vực được khuyến khích, đề nghị anh Khoa chờ tới khi NHNN điều chỉnh chỉ tiêu hoặc sang năm mới. Ví dụ cho thấy ở Việt Nam, khả năng vay vốn không chỉ phụ thuộc vào chất lượng khách hàng mà còn vào công cụ hành chính của NHNN.
Common Mistakes
Common Mistake
Nghĩ NHNN quyết định lãi suất cho vay của mọi ngân hàng
Đọc tin NHNN giảm lãi suất điều hành 0,5 điểm phần trăm, chị Hạnh đang vay mua nhà với lãi suất thả nổi 10%/năm cho rằng tháng sau lãi vay của mình sẽ tự động còn 9,5%/năm.
Lãi suất điều hành chỉ là tín hiệu và chi phí vốn tham chiếu. Lãi vay của chị Hạnh được tính bằng lãi suất cơ sở của ngân hàng cộng biên độ, và ngân hàng chỉ điều chỉnh theo kỳ ghi trong hợp đồng, thường có độ trễ vài tháng và mức giảm có thể nhỏ hơn 0,5 điểm phần trăm. Cách đúng: đọc điều khoản điều chỉnh lãi suất trong hợp đồng vay.
- Nhầm NHNN với một ngân hàng thương mại có vốn nhà nước.
- Cho rằng lãi suất điều hành giảm thì lãi vay của mọi khách hàng giảm ngay với cùng mức.
- Nhầm vai trò của NHNN với Bộ Tài chính hoặc Ủy ban Chứng khoán Nhà nước.
- Trích dẫn tỷ lệ dự trữ bắt buộc hay lãi suất điều hành cũ mà không kiểm tra quyết định hiện hành của NHNN.