Market Index
Chỉ số thị trường
Market index (chỉ số thị trường) là con số đo biến động chung của giá một nhóm chứng khoán đại diện cho thị trường hoặc một phân khúc. Chỉ số được tính theo quy tắc cố định về chọn cổ phiếu và gán trọng số, so với một giá trị gốc tại ngày cơ sở. Nhà đầu tư dùng chỉ số để biết thị trường tăng hay giảm, làm chuẩn so sánh hiệu quả và làm tài sản cơ sở cho ETF, hợp đồng tương lai.
Explanation
Một market index trả lời câu hỏi "thị trường hôm nay ra sao" bằng một con số duy nhất. Nó có ba công dụng chính: theo dõi xu hướng chung, làm benchmark (chuẩn so sánh) để đánh giá quỹ và nhà đầu tư, và làm cơ sở cho sản phẩm thụ động như ETF hay hợp đồng tương lai chỉ số. Ở Việt Nam, các chỉ số quen thuộc là VN-Index, VN30, HNX-Index và UPCoM-Index.
Cách gán trọng số quyết định chỉ số phản ánh điều gì. Chỉ số trọng số vốn hóa (market-cap weighted) như VN-Index cho cổ phiếu lớn ảnh hưởng nhiều hơn. Chỉ số trọng số giá (price-weighted) như Dow Jones Industrial Average cho cổ phiếu có giá cao ảnh hưởng nhiều hơn, bất kể quy mô công ty. Chỉ số trọng số đều (equal-weighted) cho mọi cổ phiếu ảnh hưởng như nhau. Nhiều chỉ số hiện đại dùng free-float (tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng) và giới hạn tỷ trọng tối đa mỗi mã để tránh một vài mã chi phối.
Chỉ số phải được điều chỉnh khi có sự kiện doanh nghiệp như phát hành thêm, chia tách cổ phiếu, thêm hoặc bớt mã khỏi rổ, để con số không nhảy vọt vì lý do kỹ thuật. Với chỉ số trọng số vốn hóa, việc này làm bằng cách điều chỉnh vốn hóa cơ sở; với chỉ số trọng số giá, bằng cách điều chỉnh divisor (số chia).
Phần lớn chỉ số phổ biến là price index (chỉ số giá), không cộng cổ tức. Total return index (chỉ số tổng lợi nhuận) tái đầu tư cổ tức nên luôn cao hơn trong dài hạn. Khi so sánh một quỹ với chỉ số, cần biết đang so với loại nào.
Key Points
- Chỉ số đo biến động chung, không phải giá của một tài sản cụ thể.
- Ba cách gán trọng số chính: theo vốn hóa, theo giá, trọng số đều.
- Chỉ số được điều chỉnh khi có sự kiện doanh nghiệp để giữ tính liên tục.
- Price index không gồm cổ tức, total return index thì có.
- Chỉ số là benchmark cho quỹ và tài sản cơ sở cho ETF, phái sinh.
Formula
Index (trọng số vốn hóa) = Tổng vốn hóa hiện tại / Tổng vốn hóa cơ sở × Giá trị cơ sở
- Tổng vốn hóa hiện tại
- Tổng của giá × số cổ phiếu (hoặc số cổ phiếu tự do chuyển nhượng) của các mã trong rổ.
- Tổng vốn hóa cơ sở
- Tổng vốn hóa tại ngày cơ sở, được điều chỉnh khi rổ hoặc số cổ phiếu thay đổi.
- Giá trị cơ sở
- Điểm gốc khi bắt đầu tính, thường là 100 hoặc 1.000.
Chỉ số trọng số giá = Tổng giá các cổ phiếu / Divisor. Chỉ số trọng số đều: lấy bình quân tỷ suất thay đổi giá của các mã.
Examples
Worked Example
Ba cách tính cho cùng một rổ ba cổ phiếu
Rổ giả định gồm A (giá 50.000 đồng, 100 triệu cổ phiếu), B (20.000 đồng, 50 triệu cổ phiếu), C (10.000 đồng, 40 triệu cổ phiếu). Giá trị cơ sở 100. Hôm sau A tăng 4% lên 52.000, B giảm 5% xuống 19.000, C tăng 10% lên 11.000 (số liệu giả định).
- Vốn hóa cơ sở: 5.000 + 1.000 + 400 = 6.400 tỷ đồng.
- Vốn hóa mới: 52.000 × 100 triệu = 5.200 tỷ; 19.000 × 50 triệu = 950 tỷ; 11.000 × 40 triệu = 440 tỷ; tổng 6.590 tỷ đồng.
- Chỉ số trọng số vốn hóa: 6.590 / 6.400 × 100 ≈ 102,97, tăng khoảng 2,97%.
- Trọng số đều: (4% - 5% + 10%) / 3 = 3%.
- Trọng số giá: tổng giá từ 80.000 lên 82.000, tăng 2.000 / 80.000 = 2,5%.
Cùng một ngày, ba cách tính cho ba kết quả: 2,97%, 3% và 2,5%. Chỉ số trọng số vốn hóa bị A (chiếm khoảng 78% vốn hóa) chi phối, còn trọng số đều cho C tăng 10% ảnh hưởng nhiều hơn.
Real-World Scenario
Chọn benchmark cho quỹ cổ phiếu vốn hóa vừa
Quỹ mở Cổ phiếu Tăng trưởng An Khang (giả định) đầu tư chủ yếu vào doanh nghiệp vốn hóa vừa. Năm qua quỹ tăng 15% trong khi VN-Index tăng 9%.
Ban đánh giá hiệu quả chỉ ra VN-Index bị chi phối bởi các mã vốn hóa lớn nên không phải chuẩn phù hợp. So với một chỉ số vốn hóa vừa (giả định tăng 17%), quỹ thực tế kém chỉ số chuẩn 2%. Chọn đúng benchmark quan trọng không kém việc tính lợi nhuận.
Exam Practice
Câu hỏi kiểu CFA Level I: điều chỉnh divisor khi chia tách
Chỉ số trọng số giá gồm X giá 40 và Y giá 20, divisor 2, chỉ số bằng 30. X chia tách 2:1 nên giá còn 20. Divisor mới là bao nhiêu?
- Tổng giá sau chia tách: 20 + 20 = 40.
- Chỉ số phải giữ nguyên 30: 40 / D = 30.
- D = 40 / 30 ≈ 1,333.
Divisor mới ≈ 1,333. Bẫy: giữ divisor 2 khiến chỉ số rơi xuống 20 dù không có thay đổi kinh tế nào.
Common Mistakes
Common Mistake
So sánh lợi nhuận quỹ có cổ tức với chỉ số giá
Một nhà đầu tư thấy danh mục của mình tăng 12% (đã gồm 4% cổ tức) trong khi chỉ số giá tăng 10%, và kết luận mình "thắng thị trường 2%".
Chỉ số giá không tính cổ tức. Nếu cộng cổ tức của rổ chỉ số (giả định 3%), tổng lợi nhuận của thị trường khoảng 13%, tức danh mục thực ra kém khoảng 1%. Cách đúng: so tổng lợi nhuận với total return index, hoặc so phần tăng giá với price index.
- Coi mọi chỉ số giống nhau mà không biết cách gán trọng số.
- So sánh tổng lợi nhuận (có cổ tức) với chỉ số giá.
- Chọn benchmark không khớp phong cách đầu tư của quỹ.
- Nghĩ chỉ số tăng nghĩa là đa số cổ phiếu đều tăng.
Exam Tip
CFA Level I (Equity Investments, Security Market Indexes) hỏi tính chỉ số theo price-weighted, market-cap weighted, equal-weighted, điều chỉnh divisor sau chia tách và phân biệt price return với total return.