VN30 Index Futures
Hợp đồng tương lai chỉ số VN30
VN30 index futures (hợp đồng tương lai chỉ số VN30) là hợp đồng tương lai có tài sản cơ sở là chỉ số VN30, gồm 30 cổ phiếu vốn hoá lớn và thanh khoản cao trên HOSE, được niêm yết trên HNX. Mỗi điểm chỉ số tương ứng 100.000 đồng và hợp đồng được thanh toán hoàn toàn bằng tiền. Đây là sản phẩm phái sinh có thanh khoản lớn nhất Việt Nam, dùng để phòng ngừa rủi ro danh mục và đầu cơ theo xu hướng thị trường.
Explanation
Hợp đồng được giao dịch từ năm 2017. Hệ số nhân là 100.000 đồng/điểm, nên ở mức 1.350 điểm giá trị danh nghĩa một hợp đồng là 135 triệu đồng. Bước giá nhỏ nhất là 0,1 điểm, biên độ dao động giá trong ngày ±7% so với giá tham chiếu. Tại mỗi thời điểm có bốn tháng đáo hạn: tháng hiện tại, tháng kế tiếp và hai tháng cuối quý gần nhất. Ngày giao dịch cuối cùng là thứ Năm tuần thứ ba của tháng đáo hạn, giá thanh toán cuối cùng là giá đóng cửa của chỉ số VN30 ngày đó.
Nhà đầu tư mua (long) khi kỳ vọng chỉ số tăng và bán (short) khi kỳ vọng giảm, kể cả không sở hữu cổ phiếu nào. Có thể mở và đóng vị thế nhiều lần trong ngày. Lãi lỗ được thanh toán hằng ngày qua VSDC; tỷ lệ ký quỹ ban đầu và ký quỹ duy trì theo quy định hiện hành của VSDC và công ty chứng khoán, nên trước khi giao dịch cần xem mức đang áp dụng.
Chênh lệch giữa giá futures và chỉ số VN30 gọi là basis (độ lệch cơ sở). Về lý thuyết giá futures bằng chỉ số cộng chi phí vốn trừ cổ tức dự kiến. Trên thực tế basis ở Việt Nam thường xuyên âm hoặc dương khá lớn vì nhà đầu tư cá nhân chiếm tỷ trọng cao và thị trường cổ phiếu chưa cho phép bán khống thông thường, khiến arbitrage giữa hai thị trường bị hạn chế. Khi gần đáo hạn, basis hội tụ về 0.
Với nhà quản lý danh mục, VN30 index futures là công cụ phòng ngừa rủi ro hệ thống nhanh và rẻ: thay vì bán cổ phiếu (mất phí, thuế, ảnh hưởng giá), họ bán futures với số lượng tính theo beta của danh mục. Hiệu quả phòng ngừa phụ thuộc vào mức tương quan giữa danh mục và VN30.
Key Points
- Tài sản cơ sở là chỉ số VN30; hệ số nhân 100.000 đồng mỗi điểm.
- Thanh toán bằng tiền, giá cuối cùng là giá đóng cửa VN30 ngày giao dịch cuối cùng.
- Biên độ ±7%, bước giá 0,1 điểm, bốn tháng đáo hạn cùng lúc.
- Ký quỹ theo quy định hiện hành của VSDC; lãi lỗ thanh toán hằng ngày.
- Số hợp đồng phòng ngừa = beta × giá trị danh mục / giá trị một hợp đồng.
Formula
Lãi lỗ = (Giá đóng - Giá mở) × 100.000 × Số hợp đồng; Số hợp đồng phòng ngừa N = β × V / (F × 100.000)
- Giá đóng, Giá mở
- Giá futures (điểm) khi đóng và mở vị thế; với vị thế bán, đổi dấu kết quả.
- β
- Beta của danh mục so với VN30, ước lượng từ dữ liệu lợi suất lịch sử.
- V
- Giá trị thị trường danh mục cần phòng ngừa (đồng).
- F
- Giá futures hiện tại (điểm).
Làm tròn N về số nguyên vì hợp đồng không chia nhỏ được.
Examples
Worked Example
Lãi lỗ và tỷ suất trên ký quỹ khi mua 2 hợp đồng
Anh Phúc (số liệu giả định) mua 2 hợp đồng VN30 index futures ở 1.350,0 điểm và đóng vị thế ở 1.372,5 điểm. Giả sử tổng ký quỹ yêu cầu là 25 triệu đồng mỗi hợp đồng (chỉ để minh hoạ, tỷ lệ thực tế theo quy định hiện hành của VSDC).
- Giá trị danh nghĩa một hợp đồng = 1.350 × 100.000 = 135 triệu đồng.
- Chênh lệch giá = 1.372,5 - 1.350,0 = 22,5 điểm, tương ứng chỉ số tăng 22,5 / 1.350 ≈ 1,67%.
- Lãi = 22,5 × 100.000 × 2 = 4,5 triệu đồng (chưa trừ phí và thuế).
- Tỷ suất trên ký quỹ = 4,5 / (2 × 25) = 9%.
Chỉ số tăng khoảng 1,67% nhưng tỷ suất trên tiền ký quỹ là 9%. Nếu chỉ số giảm cùng mức, anh Phúc lỗ 4,5 triệu đồng, tức -9% số tiền ký quỹ.
Real-World Scenario
Nhà đầu tư phòng ngừa danh mục trước kỳ nghỉ dài
Bà Thu (giả định) có danh mục cổ phiếu vốn hoá lớn trị giá 5 tỷ đồng, beta so với VN30 khoảng 1,2. Trước kỳ nghỉ Tết bà lo thị trường biến động mạnh nhưng không muốn bán cổ phiếu vì đây là khoản đầu tư dài hạn. Giá futures tháng gần là 1.350 điểm.
Số hợp đồng cần bán = 1,2 × 5.000.000.000 / (1.350 × 100.000) ≈ 44,44, bà bán 44 hợp đồng. Nếu thị trường giảm, lãi từ futures bù phần lớn khoản giảm của danh mục; nếu thị trường tăng, bà mất phần tăng đó. Bà chuẩn bị thêm tiền mặt để đáp ứng ký quỹ trong trường hợp thị trường tăng mạnh.
Common Mistakes
Common Mistake
Nhầm hệ số nhân và đánh giá sai quy mô rủi ro
Một nhà đầu tư mới nghĩ mỗi điểm chỉ số tương ứng 10.000 đồng, nên cho rằng mua 10 hợp đồng và chỉ số giảm 30 điểm chỉ lỗ 10 × 30 × 10.000 = 3 triệu đồng.
Với hệ số nhân đúng 100.000 đồng, khoản lỗ là 10 × 30 × 100.000 = 30 triệu đồng, gấp 10 lần dự tính. Trước khi giao dịch phải tính giá trị danh nghĩa: 10 hợp đồng ở 1.350 điểm tương đương 1.350 triệu đồng tiếp xúc thị trường.
- Tính lãi lỗ với sai hệ số nhân, quên rằng mỗi điểm là 100.000 đồng.
- Phòng ngừa danh mục bằng số hợp đồng theo giá trị mà bỏ qua beta.
- Giữ vị thế qua ngày đáo hạn mà không biết hợp đồng tự động được thanh toán theo giá đóng cửa VN30.
- Cho rằng giá futures luôn bằng chỉ số VN30, bỏ qua basis.
Exam Tip
Trong CFA Level I và FRM Part I, dạng bài phòng ngừa danh mục bằng index futures dùng N = β × V / (F × hệ số nhân); khi luyện, hãy thay hệ số nhân bằng 100.000 đồng để quen với VN30.