Market Capitalization
Vốn hóa thị trường
Market capitalization (vốn hóa thị trường) là tổng giá trị thị trường của toàn bộ cổ phiếu đang lưu hành của một công ty, bằng giá cổ phiếu nhân số cổ phiếu đang lưu hành. Đây là giá thị trường đang trả cho phần vốn chủ sở hữu, không phải giá trị toàn doanh nghiệp. Vốn hóa dùng để so quy mô công ty, xếp nhóm vốn hóa lớn, vừa, nhỏ và tính trọng số chỉ số.
Explanation
Market cap trả lời câu hỏi: nếu mua toàn bộ cổ phiếu ở giá hiện tại thì tốn bao nhiêu tiền. Số cổ phiếu dùng để tính là số đang lưu hành (outstanding shares), tức số đã phát hành trừ cổ phiếu quỹ (treasury shares) công ty đã mua lại. Vì giá thay đổi liên tục, vốn hóa cũng thay đổi theo từng phiên.
Vốn hóa khác hẳn vốn điều lệ: vốn điều lệ là số cổ phiếu nhân mệnh giá 10.000 đồng, phản ánh số vốn cổ đông đã góp theo danh nghĩa. Vốn hóa cũng khác enterprise value (giá trị doanh nghiệp): EV cộng thêm nợ vay và trừ tiền mặt, phản ánh giá phải trả để mua toàn bộ doanh nghiệp. Hai công ty cùng vốn hóa nhưng một công ty nợ nhiều thì EV cao hơn hẳn.
Trong đầu tư, vốn hóa dùng để phân nhóm large cap, mid cap, small cap (không có ngưỡng chung, mỗi bộ chỉ số tự quy định), lọc cổ phiếu cho quỹ và tính trọng số trong chỉ số như VN-Index. Nhiều chỉ số dùng free-float market cap (vốn hóa tự do chuyển nhượng), loại bỏ phần cổ đông chiến lược, nhà nước hoặc cổ đông nội bộ nắm giữ lâu dài, vì đó mới là phần nhà đầu tư thực sự mua được.
Vốn hóa lớn không có nghĩa là công ty tốt hay cổ phiếu đắt. Muốn biết đắt hay rẻ, cần so vốn hóa với lợi nhuận (P/E), giá trị sổ sách (P/B) hoặc so EV với EBITDA.
Key Points
- Vốn hóa = giá × số cổ phiếu đang lưu hành (không tính cổ phiếu quỹ).
- Khác vốn điều lệ (tính theo mệnh giá) và khác enterprise value (có nợ và tiền mặt).
- Free-float market cap chỉ tính phần cổ phiếu tự do chuyển nhượng.
- So sánh quy mô bằng vốn hóa, không bằng giá một cổ phiếu.
- Vốn hóa lớn không đồng nghĩa với đắt hay chất lượng.
Formula
Market cap = Giá cổ phiếu × Số cổ phiếu đang lưu hành
- Giá cổ phiếu
- Giá khớp gần nhất trên sàn.
- Số cổ phiếu đang lưu hành
- Số cổ phiếu đã phát hành trừ cổ phiếu quỹ, xem trong thuyết minh báo cáo tài chính hoặc thông tin niêm yết.
Free-float market cap = Market cap × Tỷ lệ free-float. Enterprise value ≈ Market cap + Nợ vay - Tiền và tương đương tiền.
Examples
Worked Example
Vốn hóa, free-float và EV của một công ty dược
Công ty CP Dược Phúc An (số liệu giả định) đã phát hành 120 triệu cổ phiếu, trong đó 5 triệu là cổ phiếu quỹ. Giá hiện tại 42.000 đồng. Tỷ lệ free-float 40%. Nợ vay 800 tỷ đồng, tiền mặt 300 tỷ đồng.
- Cổ phiếu đang lưu hành: 120 - 5 = 115 triệu cổ phiếu.
- Market cap: 115.000.000 × 42.000 = 4.830 tỷ đồng.
- Free-float market cap: 4.830 × 40% = 1.932 tỷ đồng.
- Enterprise value ≈ 4.830 + 800 - 300 = 5.330 tỷ đồng.
Thị trường định giá vốn chủ sở hữu của Phúc An 4.830 tỷ đồng, nhưng phần nhà đầu tư thực sự giao dịch được chỉ khoảng 1.932 tỷ đồng. Người muốn mua lại toàn bộ doanh nghiệp phải tính trên EV 5.330 tỷ đồng.
Real-World Scenario
Quỹ ngoại lọc cổ phiếu theo vốn hóa
Một quỹ đầu tư nước ngoài (giả định) chỉ được đầu tư vào cổ phiếu có free-float market cap từ một ngưỡng nhất định và không được nắm quá 5% free-float của một mã.
Chuyên viên phân tích loại nhiều doanh nghiệp tốt nhưng có cổ đông lớn nắm trên 80%, vì free-float quá nhỏ để quỹ giải ngân đủ số tiền. Ví dụ này cho thấy vốn hóa và free-float ảnh hưởng trực tiếp đến việc một cổ phiếu có được dòng tiền tổ chức để ý hay không.
Common Mistakes
Common Mistake
So sánh quy mô bằng giá cổ phiếu
Anh Kiên nói công ty B (giá 100.000 đồng) "lớn gấp 10 lần" công ty A (giá 10.000 đồng). A có 500 triệu cổ phiếu, B có 20 triệu cổ phiếu (số liệu giả định).
Vốn hóa A = 10.000 × 500 triệu = 5.000 tỷ đồng; vốn hóa B = 100.000 × 20 triệu = 2.000 tỷ đồng. A thực ra lớn gấp 2,5 lần B. Giá một cổ phiếu chỉ phụ thuộc số cổ phiếu được chia ra, không nói gì về quy mô.
- So quy mô công ty bằng giá một cổ phiếu.
- Tính vốn hóa bằng số cổ phiếu đã phát hành, quên trừ cổ phiếu quỹ.
- Nhầm vốn hóa với vốn điều lệ hoặc với enterprise value.
- Cho rằng công ty vốn hóa lớn thì an toàn hoặc cổ phiếu đắt.
Exam Tip
CFA Level I (Equity Investments) dùng market cap trong tính chỉ số market-cap weighted, free-float adjustment và trong phân biệt equity value với enterprise value khi định giá.